കേരളത്തിന്റെ അടുത്ത സർക്കാരിന് പാരിസ്ഥിതിക പരിധികൾ അനിവാര്യം; ജീവിത യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ കണ്ടില്ലെന്ന് നടിക്കരുത്

2026 മെയ് 4-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലത്തിനായി കേരളം കാത്തിരിക്കുമ്പോൾ, പ്രചാരണങ്ങൾ വീണ്ടും പരിചിതമായ ചില വാഗ്ദാനങ്ങളിലേക്ക് തന്നെ മടങ്ങിയെത്തിയിരിക്കുന്നു: കൂടുതൽ വളർച്ച, കൂടുതൽ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ, കൂടുതൽ നിക്ഷേപം, വേഗത്തിലുള്ള അനുമതികൾ. ക്ഷേമം, ഭരണം, രാഷ്ട്രീയ അവകാശവാദങ്ങൾ എന്നിവയിൽ പാർട്ടികൾക്കിടയിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും, അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ, നിക്ഷേപം, വിനോദസഞ്ചാരം, വ്യവസായം എന്നിവയുൾപ്പെടുന്ന 'വളർച്ച' എന്ന പൊതുഭാഷയിൽ മിക്കവരും യോജിച്ചു. ഇതിനു വിപരീതമായി, ക്വാറി നിയന്ത്രണം, പുഴകളുടെ പുനരുജ്ജീവനം, വന-തീരദേശ ആഘാതങ്ങൾ, ജനാധിപത്യപരമായ പാരിസ്ഥിതിക ആസൂത്രണം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾക്ക് വളരെ കുറഞ്ഞ പരിഗണന മാത്രമേ ലഭിച്ചുള്ളൂ. വികസനം ആവർത്തിച്ച് ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടുവെങ്കിലും, ദൈനംദിന ജീവിതത്തെ താങ്ങിനിർത്തുന്ന പാരിസ്ഥിതിക സാഹചര്യങ്ങൾ പലപ്പോഴും പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടു.

ഈ അസന്തുലിതാവസ്ഥ പ്രധാനമാണ്, കാരണം അധികാരത്തിൽ വരുന്ന ഏത് സർക്കാരിനും ലഭിക്കുന്നത് വെള്ളപ്പൊക്കം, ഉരുൾപൊട്ടൽ, തീരദേശ പ്രതിസന്ധികൾ, മനുഷ്യ-വന്യജീവി സംഘർഷം എന്നിവയാൽ പാരിസ്ഥിതിക ചോദ്യങ്ങളെ രണ്ടാം നിരയിലേക്ക് മാറ്റാൻ കഴിയാത്ത ഒരു സംസ്ഥാനത്തെയാകും. ഇന്നത്തെ കേരളത്തിൽ, വികസനം ആവശ്യമാണോ എന്നതല്ല യഥാർത്ഥ സംവാദം, മറിച്ച് കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാന ഭീഷണി നേരിടുന്ന ഒരു സംസ്ഥാനത്തിന് ഏതുതരം വികസനമാണ് ഇപ്പോഴും പ്രായോഗികം എന്നതിലാണ്.

സമീപകാലത്തുണ്ടായ ജനങ്ങളുടെ ഇടപെടലുകൾ ഈ ഉയർന്നുവരുന്ന ആശങ്കയെ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. പാരിസ്ഥിതിക-കാലാവസ്ഥാ ഭരണത്തിനായുള്ള പ്രകടനപത്രികയായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ട 'വനത്തിൽ നിന്ന് കടലിലേക്ക്: കേരള ജനതയുടെ പരിസ്ഥിതി ചാർട്ടർ' (From Forest to Sea: Kerala People’s Environmental Charter), വനങ്ങൾ, തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ, തീരങ്ങൾ, ഉപജീവനമാർഗങ്ങൾ, പൊതു സുരക്ഷ എന്നിവ വെവ്വേറെ പോളിസി സെക്ഷനുകളായല്ല, മറിച്ച് ഒന്നിച്ച് ചിന്തിക്കേണ്ടവയാണെന്ന് വാദിക്കുന്നു. പരിസ്ഥിതി പ്രശ്നങ്ങൾ കേവലം പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകർ മാത്രം ഉയർത്തുന്ന ഭാഗികമായ ആശങ്കകളല്ല എന്ന തിരിച്ചറിവിനെയാണ് ഇത് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്. അവ ഭരണകൂടത്തിന്റെ തന്നെ കേന്ദ്രവിഷയങ്ങളായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.

എന്നിരുന്നാലും, കേരളത്തിലെ പൊതുസംവാദങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഇപ്പോഴും പരിസ്ഥിതി ജാഗ്രതയെ വികസനത്തിന് തടസ്സമായാണ് കാണുന്നത്. പരിസ്ഥിതിക്ക് മുകളിൽ വികസനത്തെ തിരഞ്ഞെടുക്കണമെന്ന വാദം അതിന്റെ കരുത്ത് കണ്ടെത്തുന്നത് സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകളുടെ ഭാഷയിൽ നിന്നാണ്. ഓൺലൈനിലും ഓഫ്‌ലൈനിലുമുള്ള പൊതുചർച്ചകൾ വനവിസ്തൃതി, വന്യജീവികളുടെ എണ്ണം, റോഡ് ശൃംഖലകൾ, പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന സാമ്പത്തിക നേട്ടം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള കണക്കുകളാൽ സ്വാധീനിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത്തരത്തിലുള്ള സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ ഉദ്ധരിക്കുമ്പോൾ, പാരിസ്ഥിതിക ആശങ്കകൾ തെളിവുകളുടെ പിന്തുണയില്ലാത്ത വൈകാരിക പ്രതികരണങ്ങളായി തള്ളിക്കളയപ്പെടുന്നു. ശാസ്ത്രം സംസാരിച്ചു കഴിഞ്ഞു എന്നും അതിനാൽ വിയോജിപ്പുകൾ വഴങ്ങണമെന്നുമാണ് ഇതിന്റെ സൂചന.

ഈ സാഹചര്യത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ 'ശാസ്ത്രവൽക്കരണം' എന്ന ആശയം ഉപകരിക്കും. നയരൂപീകരണത്തിൽ ശാസ്ത്രത്തെ ഉപയോഗിക്കുക എന്നല്ല ഇതിനർത്ഥം. മറിച്ച്, സങ്കീർണ്ണമായ രാഷ്ട്രീയവും ധാർമ്മികവുമായ ചോദ്യങ്ങളെ ചില പ്രത്യേക സൂചകങ്ങളിലൂടെയും വിദഗ്ധരുടെ അവകാശവാദങ്ങളിലൂടെയും സാഹചര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് അടർത്തിയെടുത്ത ഡാറ്റയിലൂടെയും പരിഹരിക്കാവുന്ന ഇടുങ്ങിയ സാങ്കേതിക കാര്യങ്ങളാക്കി മാറ്റുക എന്നാണ്.

വനവിസ്തൃതിയെക്കുറിച്ചുള്ള സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ സ്ഥിരമായതിനാലോ വർദ്ധിച്ചതിനാലോ കേരളത്തിലെ വനങ്ങൾ സുരക്ഷിതമാണെന്ന അവകാശവാദങ്ങൾ ഈ പ്രവണതയെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഫോറസ്റ്റ് സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ റിപ്പോർട്ടുകൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഔദ്യോഗിക രേഖകൾ അവയുടെ പരിമിതികൾ ശ്രദ്ധിക്കാതെ പലപ്പോഴും ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ കണക്കുകൾ പ്രധാനമായും മരങ്ങളുടെ ഇലപ്പടർപ്പിനെ (canopy cover) ആണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്; അവ സ്വാഭാവിക വനങ്ങളാണോ അതോ തോട്ടങ്ങളാണോ തകർന്ന ആവാസവ്യവസ്ഥകളാണോ എന്ന് വേർതിരിക്കണമെന്നില്ല. വന്യജീവികളുടെ എണ്ണത്തിലുണ്ടാകുന്ന വർദ്ധനവ് പലപ്പോഴും അവയുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ നഷ്ടത്തെയോ, സഞ്ചാരപഥങ്ങളുടെ ശോഷണത്തെയോ, വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന സംഘർഷത്തെയോ ആണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, അല്ലാതെ പാരിസ്ഥിതിക സന്തുലിതാവസ്ഥയെയല്ല. ആനകളുടെ ജനവാസമേഖലയിലേക്കുള്ള കടന്നുകയറ്റത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സമീപകാല ചർച്ചകൾ കാണിക്കുന്നത് കേവലം അക്കങ്ങൾ എങ്ങനെ ആഴത്തിലുള്ള പാരിസ്ഥിതിക സമ്മർദ്ദത്തെ മറച്ചുവെക്കുന്നു എന്നാണ്.

കേരളത്തിലെ പരിസ്ഥിതി സംവാദങ്ങളിൽ, ദൈനംദിന ജീവിതത്തെ വ്യവസ്ഥാപിത മുൻഗണനകൾക്ക് കീഴ്പ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള ഒരു സംവിധാനമായി ശാസ്ത്രവൽക്കരണം മാറുന്നു. ജർമ്മൻ ചിന്തകനായ യുർഗൻ ഹേബർമാസ് ഈ പ്രക്രിയയെ 'ജീവിതലോകത്തിന്റെ കോളനിവൽക്കരണം' (colonisation of the lifeworld) എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചത്. ആളുകൾ ബന്ധങ്ങൾ നിലനിർത്തുകയും ആശയങ്ങൾ പങ്കിടുകയും സമൂഹങ്ങളെ കെട്ടിപ്പടുക്കുകയും ജീവിതത്തിന്റെ പ്രായോഗിക സാഹചര്യങ്ങൾ പുനർനിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ദൈനംദിന മേഖലയെ വിവരിക്കാനാണ് ഹേബർമാസ് 'ലൈഫ് വേൾഡ്' (lifeworld) എന്ന പദം ഉപയോഗിച്ചത്. പണം, ഉദ്യോഗസ്ഥാധിപത്യ അധികാരം, സാങ്കേതിക യുക്തി എന്നിവയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ സംവിധാനങ്ങൾ ഈ മേഖലയെ നിയന്ത്രിക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോഴാണ് കോളനിവൽക്കരണം സംഭവിക്കുന്നത്.

കേരളത്തിലെ പല പാരിസ്ഥിതിക സംഘർഷങ്ങളെയും കൃത്യമായി ഈ അർത്ഥത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാം. അവ കേവലം പദ്ധതികൾക്കോ അനുമതികൾക്കോ വേണ്ടിയുള്ള തർക്കങ്ങളല്ല, മറിച്ച് ദൈനംദിന ജീവിതത്തെ ബാധിക്കുന്ന തീരുമാനങ്ങൾ ജനാധിപത്യപരമായ ചർച്ചകളിലൂടെയാണോ അതോ സാങ്കേതിക വിദഗ്ധരുടെ അധികാരത്തിലൂടെയാണോ അടിച്ചേൽപ്പിക്കപ്പെടേണ്ടത് എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള പോരാട്ടങ്ങളാണ്.

ഉദാഹരണത്തിന്, കാസർകോട്ടെ എൻഡോസൾഫാൻ വിരുദ്ധ സമരം എടുക്കുക. അത് ഒരു കീടനാശിനിക്കെതിരെയുള്ള പ്രചാരണം മാത്രമായിരുന്നില്ല. തോട്ടങ്ങളിലെ ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയ്ക്ക് മുൻഗണന നൽകുകയും, അതിലൂടെ ഉണ്ടായ ശാരീരിക ദുരിതങ്ങളെയും മലിനമായ പരിസ്ഥിതിയെയും അവഗണിക്കുകയും ചെയ്ത ഒരു വികസന യുക്തിക്കെതിരെയുള്ള പോരാട്ടം കൂടിയായിരുന്നു അത്. അതിജീവിച്ചവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന സഹായത്തെ ന്യായീകരിക്കുന്നതിനായി, തങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതാനുഭവങ്ങൾ എൻഡോസൾഫാന്റെ വിഷഫലങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെന്ന് തെളിയിക്കാൻ അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും ആവശ്യപ്പെട്ടു. മറുവശത്ത്, അതിജീവിച്ചവരുടെയും പ്രവർത്തകരുടെയും ആവശ്യം തങ്ങളുടെ ജീവിത ദുരിതങ്ങളെ തെളിവായി കണക്കാക്കണമെന്നതായിരുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ, സാധാരണ ജീവിതങ്ങളെ കാർഷിക ഉൽപ്പാദനത്തിന് കീഴ്പ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഒരു വ്യവസ്ഥയിൽ നിന്ന് പ്രതിരോധിക്കുകയായിരുന്നു ആ പ്രസ്ഥാനം.

കേരളത്തിലുടനീളമുള്ള ക്വാറി വിരുദ്ധ സമരങ്ങളുടെ കാര്യത്തിലും ഇത് പറയാം. ഗവൺമെന്റുകളും പൊതുസമൂഹവും പലപ്പോഴും ഈ പ്രതിഷേധങ്ങളെ തൊഴിലിനോ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾക്കോ എതിരെയുള്ള പ്രതിരോധമായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ദുരിതബാധിതരായ സമൂഹങ്ങളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഖനനം കാഴ്ചയെക്കാൾ ഉപരിയായി പലതിനെയും ബാധിക്കുന്നു. അത് മലഞ്ചെരിവുകളെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയും വീടുകൾക്ക് കേടുപാടുകൾ വരുത്തുകയും ജനവാസമേഖലകളെ ഖനന മേഖലകളായി മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത്തരം പോരാട്ടങ്ങളിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത് പ്രകൃതി എന്ന സാങ്കൽപ്പിക ആശയമല്ല, മറിച്ച് വാസസ്ഥലം, സുരക്ഷ, ജീവിതത്തിന്റെ തുടർച്ച എന്നിവയുടെ ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളാണ്.

പാരിസ്ഥിതിക ആഘാതങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നവർക്ക് ഔദ്യോഗിക കണക്കുകളിൽ അപൂർവ്വമായി മാത്രം കടന്നുവരുന്ന ചില അറിവുകളുണ്ട്. ക്വാറി മേഖലകളിൽ താമസിക്കുന്നവർക്ക് മതിലുകളിലും റോഡുകളിലും എപ്പോൾ വിള്ളലുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു തുടങ്ങുമെന്ന് അറിയാം. കടൽക്ഷോഭവും തീരദേശ ശോഷണവും സംഭവിക്കുമ്പോൾ മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾക്ക് അത് തിരിച്ചറിയാം. പുഴയുടെ ജലം എപ്പോൾ നിറമോ മണമോ രുചിയോ മാറുന്നു എന്ന് പുഴയോരത്ത് താമസിക്കുന്നവർക്ക് അറിയാം. ഇത്തരം നിരീക്ഷണങ്ങൾ തെളിവുകൾക്ക് വിരുദ്ധമല്ല; അവ തെളിവുകളുടെ ഭാഗം തന്നെയാണ്.

ഇക്കാരണത്താൽ, കേരളത്തിലെ പാരിസ്ഥിതിക പ്രവർത്തനങ്ങളെ വികസനത്തോടുള്ള ശത്രുതയായി മനസ്സിലാക്കരുത്. വികസനത്തിന്റെ ഭാരം പേറാൻ ശേഷിയില്ലാത്ത സമൂഹങ്ങളിലേക്ക് അതിന്റെ ആഘാതങ്ങൾ മാറ്റിവെക്കുന്ന വളർച്ചാ രീതികൾക്കെതിരെ ദൈനംദിന ജീവിതം നടത്തുന്ന പ്രതിരോധമാണത്. ക്വാറികൾക്കെതിരെ ജനങ്ങൾ രംഗത്തിറങ്ങുമ്പോൾ അവർ തങ്ങളുടെ വീടുകളും ജലസ്രോതസ്സുകളും സുരക്ഷയും സംരക്ഷിക്കുകയാണ്. വിഴിഞ്ഞം അന്താരാഷ്ട്ര തുറമുഖത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള അശാസ്ത്രീയമായ മെഗാ-പ്രോജക്റ്റുകളെ തീരദേശവാസികൾ ചോദ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ, അവർ തങ്ങളുടെ ഉപജീവനത്തെയും വാസസ്ഥലങ്ങളുടെ സുരക്ഷയെയുമാണ് പ്രതിരോധിക്കുന്നത്. വ്യാവസായ മലിനീകരണത്തിനെതിരെ പൗരന്മാർ പ്രതിഷേധിക്കുമ്പോൾ, അവർ ആരോഗ്യത്തെയും ജീവിക്കാൻ അനുയോജ്യമായ ഒരു പരിസ്ഥിതിയെയും സംരക്ഷിക്കുകയാണ്.

മെയ് 4-ന് എന്ത് ഫലം വന്നാലും, കേരളത്തിലെ അടുത്ത സർക്കാരിന് പാരിസ്ഥിതിക പരിധികൾ വിട്ടു വീഴ്ച ചെയ്യാവുന്നതാണെന്നോ ജീവിത യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ രണ്ടാമതായോ കരുതി മുന്നോട്ട് പോകാൻ കഴിയില്ല. യഥാർത്ഥ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരിസ്ഥിതിവാദവും വികസനവും തമ്മിലല്ല. മറിച്ച് ഹ്രസ്വകാല നേട്ടങ്ങൾക്കായി നടത്തുന്ന പ്രകൃതി ചൂഷണവും, കേരളത്തിലെ ജനങ്ങളോടും അവരുടെ ജീവിതലോകത്തോടും ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള വികസനവും തമ്മിലുള്ളതാണ്.

സോണി ആർ കെ, അസോസിയേറ്റ് ഫെലോ, സസ്റ്റൈനബിൾ ഫ്യൂച്ചേഴ്സ് കൊളാബറേറ്റീവ്, ന്യൂഡൽഹി.

(പരിഭാഷ, എഡിറ്റിംഗ്: സുരേന്ദ്രൻ കണ്ണൂർ)