കേരളത്തിലെ വയനാട്ടിലുള്ള മനുഷ്യർ തലമുറകളായി വന്യമൃഗങ്ങളോടൊപ്പമാണ് ജീവിച്ചുപോന്നത്. മാറുന്ന ഋതുക്കൾക്കും മഴയ്ക്കും വനത്തിലെ വിഭവക്ഷാമത്തിനും അനുസരിച്ച് കാടിന്റെ താളത്തിനൊത്ത് ജീവിക്കാനും വന്യജീവികളുടെ ചലനങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാനും അവർ പഠിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ, നിയമങ്ങളും അതിരുകളും ഉദ്യോഗസ്ഥ ചട്ടങ്ങളും കാരണം ആ കാട്ടിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം ക്രമേണ തടസ്സപ്പെടുമെന്നോ, അത് തങ്ങളുടെ കാലപ്പഴക്കമുള്ള ആത്മബന്ധത്തെ പാടെ മാറ്റിമറിക്കുമെന്നോ അവരിൽ പലരും പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നില്ല.
വയനാട് ജില്ലയുടെ കിഴക്കേ അതിർത്തിയിലുള്ള പുൽപ്പള്ളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ ചേകാടി വാർഡിൽ, കാടും മനുഷ്യവാസ മേഖലയും തമ്മിലുള്ള അതിര് തിരിച്ചറിയാൻ പോലും കഴിയില്ല. ചന്ദ്രോത്ത് ആദിവാസി കോളനിയിലെ ഭസവി എന്ന 65 വയസ്സുകാരിയായ കാട്ടുനായ്ക്ക ഗോത്രവിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട സ്ത്രീ ജീവിക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്. രണ്ടു വർഷം മുമ്പ്, കുട്ടിക്കാലം മുതൽ ചെയ്യാറുള്ളതുപോലെ വിറക് ശേഖരിക്കാനായി അവർ കാട്ടിലേക്ക് പോയി. അവിടെവെച്ച് ഒരു ആന അവരുടെ നേരെ പാഞ്ഞടുത്തു. അവർ ജീവനോടെ രക്ഷപ്പെട്ടെങ്കിലും, ആ ആക്രമണം അവരിൽ ഏൽപ്പിച്ച ആഘാതം ഇന്നും വിട്ടുമാറിയിട്ടില്ല.
ശരീരത്തിന്റെ ഒരു വശം ഭാഗികമായി തളർന്ന ഭസവി ഇന്ന് മറ്റുള്ളവരുടെ സഹായത്തോടെയാണ് പതുക്കെ ചലിക്കുന്നത്. പതിവായുള്ള ആശുപത്രി സന്ദർശനങ്ങൾ അവരുടെ കുടുംബത്തിന് താങ്ങാനാവാത്ത സാമ്പത്തിക ബാധ്യതയാണ് വരുത്തിവെക്കുന്നത്. ഒരിക്കൽ അവർ ആസ്വദിച്ചിരുന്ന സ്വാശ്രയത്വം ഇന്ന് പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതായി. "ഞാൻ കാട്ടിലേക്ക് പോയത് അങ്ങനെയാണ് ഞങ്ങൾ ജീവിക്കുന്നത് എന്നതുകൊണ്ടാണ്," തന്റെ വീടിന്റെ തറയിലിരുന്ന് അവർ 'ഡൗൺ ടു എർത്ത്' (DTE) പ്രതിനിധിയോട് പറഞ്ഞു.
ഇതേ കോളനിയിലാണ് കാട്ടുനായ്ക്ക സമുദായത്തിൽപ്പെട്ട, എൺപത് വയസ്സുകാരിയായ കാളി നൂറാൻ ജീവിക്കുന്നത്. തേൻ ശേഖരണം പോലുള്ള ആവശ്യങ്ങൾക്കായി പരമ്പരാഗതമായി കാടിനെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നവരാണ് ഇവരുടെ സമൂഹം. കന്നുകാലികളെ മേയ്ക്കുന്നതിനിടയിലാണ് കാളിക്ക് നേരെ ആനയുടെ ആക്രമണമുണ്ടാകുന്നത്. ഇന്ന് മറ്റൊരാളുടെ സഹായമില്ലാതെ അവർക്ക് നടക്കാൻ കഴിയില്ല, ഇപ്പോഴും ചികിത്സ തുടരുകയാണ്.
"ആരെങ്കിലും മരിച്ചാൽ അവിടെ നഷ്ടപരിഹാരമുണ്ട്," ഈ രണ്ട് സ്ത്രീകളും പരിക്കേറ്റതിനെത്തുടർന്ന് വർഷങ്ങളായി അനുഭവിക്കുന്ന ദുരിതങ്ങൾക്ക് സാക്ഷിയായ അയൽക്കാരനും കർഷകനുമായ സി. ആർ. രാജേഷ് പറയുന്നു. "എന്നാൽ വർഷങ്ങളായി ഇങ്ങനെയൊരു അവസ്ഥയിൽ ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യർക്ക് ഇവിടെയൊന്നുമില്ല. ഒരു പുനരധിവാസവുമില്ല, ജീവനോപാധിക്കായുള്ള ഒരു പദ്ധതിയുമില്ല."
ഈ രണ്ട് സ്ത്രീകൾക്കും ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ലഭിച്ച വൈദ്യസഹായത്തിനപ്പുറം, തുടർച്ചയായ യാതൊരുവിധ പിന്തുണയും ഇവർക്ക് ലഭിച്ചതുമില്ല. വന്യജീവി ആക്രമണത്തിൽ ഇവർക്കുണ്ടായ പരിക്കുകൾ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ബാധ്യതകളാണ് വരുത്തിവെച്ചത്; എന്നാൽ ഇതൊന്നും പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ ശ്രദ്ധയാകർഷിക്കുകയോ നയപരമായ തീരുമാനങ്ങളിലേക്ക് അധികൃതരെ നയിക്കുകയോ ചെയ്തില്ല.
തമിഴ്നാട്ടിലെ നീലഗിരിയോട് അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന നൂൽപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ, ബി. പ്രദീപ്കുമാർ തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ കാലഗണന നിശ്ചയിക്കുന്നത് ഇപ്പോഴും ആ ഒരു ദുരന്തത്തെ മുൻനിർത്തിയാണ്. ഇപ്പോൾ 45 വയസ്സുള്ള പ്രദീപ്കുമാറിന്റെ ചെറുപ്പത്തിലാണ്, അതായത് 2016-ൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് ഒ. ഭാസ്കരൻ കടുവയുടെ ആക്രമണത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടുന്നത്.
വയനാട്ടിൽ ഔദ്യോഗികമായി രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുള്ള കടുവ ആക്രമണ മരണങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഭാസ്കരന്റേത്. സർക്കാർ ഫയലുകളിൽ അത് തീയതികളും നഷ്ടപരിഹാര തുകയുടെ കണക്കുകളുമുള്ള വെറുമൊരു കേസ് നമ്പർ മാത്രമാണ്. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ആ ഔദ്യോഗിക രേഖകളെല്ലാം പൂർത്തിയായ ശേഷവും ആ ദുരന്തത്തിന്റെ ആഘാതങ്ങൾ ഇന്നും വിട്ടുമാറിയിട്ടില്ല.
"വനസംരക്ഷണത്തിന് വേണ്ടിയാണ് എന്റെ പിതാവ് മരിച്ചതെന്നാണ് അവർ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞത്," കാടിന്റെ അതിരിനോട് ചേർന്നുള്ള തന്റെ ചെറിയ വീടിന് പുറത്തിരുന്ന് പ്രദീപ്കുമാർ 'ഡിടിഇ'യോട് (DTE) പറഞ്ഞു. "പക്ഷേ വനസംരക്ഷണം ഞങ്ങളുടെ വിശപ്പകറ്റിയില്ല." വർഷങ്ങൾ നീണ്ട നിവേദനങ്ങൾക്കും സർക്കാർ ഓഫീസുകൾ കയറിയിറങ്ങലിനും പൊതുജന സമ്മർദ്ദങ്ങൾക്കും ഒടുവിൽ പ്രദീപ്കുമാറിന് ഫോറസ്റ്റ് പ്രൊട്ടക്ഷൻ വാച്ചറായി ഒരു താൽക്കാലിക ജോലി ലഭിച്ചു. ജോലി ഉള്ള ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രം ഒരു ദിവസത്തേക്ക് 830 രൂപ വീതമാണ് ഇതിൽ ശമ്പളം ലഭിക്കുക. "ചില മാസങ്ങളിൽ എനിക്ക് 10 ദിവസത്തെ ജോലി കിട്ടും, ചിലപ്പോൾ 12 ദിവസം," അദ്ദേഹം ഡിടിഇയോട് പറഞ്ഞു. "എന്റെ അച്ഛനെ നഷ്ടപ്പെട്ടതിള്ള നഷ്ടപരിഹാരമായാണ് എനിക്ക് ഇത് തന്നിരിക്കുന്നത്."
തന്റെ പിതാവ് ഭാസ്കരൻ കൊല്ലപ്പെട്ട അതേ കാട്ടുപാതകളിലൂടെ തന്നെയാണ് പ്രദീപ്കുമാർ ഇന്ന് നടക്കുന്നത്. വന്യജീവികളുടെ ചലനങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കുക, മൃഗങ്ങളെ കാണുമ്പോൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുക, സമീപത്തെ ഗ്രാമീണർക്ക് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുക എന്നിവയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചുമതലകൾ. "എന്നെപ്പോലുള്ളവർ മൃഗങ്ങളെ കൂടുതൽ നന്നായി മനസ്സിലാക്കണമെന്നാണ് അവർ പറയുന്നത്," അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. "എനിക്ക് മൃഗങ്ങളെ മനസ്സിലാകും; ഒപ്പം എനിക്ക് വിശപ്പിനെക്കുറിച്ചും നന്നായി അറിയാം." ഈ ജോലിക്ക് ദീർഘകാല സുരക്ഷിതത്വമോ പെൻഷൻ ആനുകൂല്യങ്ങളോ ഇല്ല. വരുമാനം പൂർണ്ണമായും ജോലി ലഭ്യതയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. പിതാവിന്റെ മരണത്തിന് ശേഷം ഒരു പതിറ്റാണ്ടിലേറെ കഴിഞ്ഞിട്ടും ആ കുടുംബത്തിന് ലഭിക്കുന്ന പിന്തുണ ഇപ്പോഴും താൽക്കാലികം മാത്രമാണ്.
പ്രതിസന്ധി കേന്ദ്രമായി വയനാട്
കേരളത്തിലെ മനുഷ്യ-വന്യജീവി സംഘർഷം ഏറ്റവും രൂക്ഷമായ മേഖലകളിലൊന്നായി വയനാട് മാറിയിരിക്കുന്നു. വന്യജീവികളുടെ എണ്ണക്കൂടുതൽ മാത്രമല്ല ഇതിന് കാരണം; മറിച്ച്, നിബിഡ വനങ്ങൾ, വിഭജിക്കപ്പെട്ട വന്യജീവി ഇടനാഴികൾ, തോട്ടങ്ങൾ, ആദിവാസി ജനവാസ മേഖലകൾ, കുടിയേറ്റ തൊഴിലാളി കോളനികൾ, വളർന്നുവരുന്ന ടൂറിസം വ്യവസായം എന്നിവയെല്ലാം പരസ്പരം കൂട്ടിക്കുഴഞ്ഞു കിടക്കുന്ന പ്രത്യേക ഭൂപ്രകൃതിയാണ് ഇതിന് അടിസ്ഥാനം.
തോൽപ്പെട്ടി, മാനന്തവാടി, സുൽത്താൻ ബത്തേരി തുടങ്ങിയ വനമേഖലകൾ പരസ്പരം ചേർന്നുകിടക്കുന്ന ഒരു ശൃംഖലയാണ്. ഇവിടെ വന്യജീവികളുടെ സഞ്ചാരപഥങ്ങൾ മനുഷ്യരുടെ ദൈനംദിന ജീവിതമേഖലകളുമായി എപ്പോഴും കൂട്ടിമുട്ടുന്നു. വനാതിർത്തിക്കുള്ളിൽ ആവശ്യത്തിന് ഭക്ഷണവും വെള്ളവും ലഭിക്കാതെ വരുമ്പോൾ ആനകൾ, കടുവകൾ, പുള്ളിപ്പുലികൾ, കാട്ടുപോത്തുകൾ, കാട്ടുപന്നികൾ എന്നിവ കാടിന് പുറത്തുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് നിരന്തരമായി ഇറങ്ങുന്നു.
മരണകാരണമാകുന്ന വന്യജീവി ആക്രമണങ്ങൾ ഈ പ്രതിസന്ധിയുടെ പുറത്തുകാണുന്ന ഒരു വശം മാത്രമാണ്. വിളനാശം, കന്നുകാലികളുടെ നഷ്ടം, പരിക്കുകൾ, മാനസിക സമ്മർദ്ദം, തകരുന്ന ജീവനോപാധികൾ എന്നിവയാണ് ഇതിന്റെ വലിയ ആഘാതങ്ങൾ. സമീപവർഷങ്ങളിൽ ഇത്തരം ആക്രമണങ്ങൾ വയനാട്ടിലുടനീളം ആവർത്തിച്ചുള്ള പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് കാരണമായിട്ടുണ്ട്. വന്യമൃഗങ്ങളെ പിടികൂടുക, മാറ്റപ്പാർപ്പിക്കുക അല്ലെങ്കിൽ വെടിവെച്ചുകൊല്ലുക തുടങ്ങിയ പരിചിതമായ ആവശ്യങ്ങളാണ് ഇതിനെത്തുടർന്ന് ഉയരാറുള്ളത്. സർക്കാരുകൾ നടപടികൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യാറുണ്ടെങ്കിലും ഈ പ്രശ്നത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ കാരണങ്ങൾ ഇപ്പോഴും പരിഹരിക്കപ്പെടാതെ തുടരുന്നു.
"കാട് മനുഷ്യർക്ക് മുന്നിൽ അടച്ചിട്ടിരിക്കുകയാണ്, മൃഗങ്ങൾക്കല്ല," വന്യജീവി സംഘർഷങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പരിസ്ഥിതി വ്യതിയാനങ്ങൾ വർഷങ്ങളായി രേഖപ്പെടുത്തുന്ന വയനാട് പ്രകൃതി സംരക്ഷണ സമിതിയിലെ എൻ. ബാദുഷ പറയുന്നു. "വനസംരക്ഷണത്തിന്റെ പേരിൽ ചെറുകിട വനവിഭവങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നത് തടഞ്ഞിരിക്കുന്നു," അദ്ദേഹം പറയുന്നു. "എന്നാൽ ജനങ്ങളുടെ ജീവനോപാധികൾ ചുരുങ്ങുകയാണ്. മറ്റ് വഴികളില്ലാത്തതിനാൽ ആളുകൾ പലപ്പോഴും അസമയങ്ങളിൽ കാട്ടിൽ പ്രവേശിക്കാൻ നിർബന്ധിതരാകുന്നു, ഇത് അവരെ കൂടുതൽ അപകടങ്ങളിലേക്ക് തള്ളിവിടുന്നു."
സംരക്ഷിത വനമേഖലകൾക്കുള്ളിലെ പാരിസ്ഥിതിക മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ചും ബാദുഷ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, കാട്ടിൽ വന്യമൃഗങ്ങൾക്കുള്ള ഭക്ഷണത്തിന്റെയും വെള്ളത്തിന്റെയും ക്ഷാമം അതിരൂക്ഷമായിരിക്കുകയാണ്. "പുൽമേടുകൾ അപ്രത്യക്ഷമായി. ജലാശയങ്ങൾ വറ്റിപ്പോകുന്നു. മഞ്ഞക്കൊന്ന (Senna spectabilis), കമ്യൂണിസ്റ്റ് പച്ച (Lantana) തുടങ്ങിയ അധിനിവേശ സസ്യങ്ങൾ കാട്ടിലെ സ്വാഭാവിക സസ്യലതാദികളെ നശിപ്പിച്ചു," അദ്ദേഹം പറയുന്നു. "ആനകൾ കാടുവിട്ടിറങ്ങുന്നത് മനുഷ്യരുമായി വഴക്കുണ്ടാക്കാൻ വേണ്ടിയല്ല; കാടിന് ഇപ്പോൾ അവയെ പോറ്റാൻ കഴിയാത്തതുകൊണ്ടാണ്."
വയനാട്ടിലെ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളിൽ മഞ്ഞക്കൊന്ന (Senna spectabilis) പോലുള്ള കളകൾ വ്യാപകമായി പടർന്നുപിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇത് സസ്യഭുക്കുകളായ മൃഗങ്ങൾ ആശ്രയിക്കുന്ന സ്വാഭാവിക പുല്ലുകളുടെയും സസ്യങ്ങളുടെയും വളർച്ചയെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി വനത്തിനുള്ളിൽ തീറ്റയുടെ ലഭ്യത കുറയുന്നതായി പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകർ വാദിക്കുന്നു. "മൃഗങ്ങൾ പുറത്തിറങ്ങുമ്പോൾ കാട്ടിനുള്ളിലെ സാഹചര്യങ്ങൾ പരിശോധിക്കുന്നതിന് പകരം, മനുഷ്യരെ കുറ്റപ്പെടുത്താനാണ് പലരും ശ്രമിക്കുന്നത്," ബാദുഷ പറയുന്നു.
പതിറ്റാണ്ടുകളായി വയനാട്ടിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ആദിവാസി അവകാശ പ്രവർത്തകനായ കെ.കെ. സുരേന്ദ്രന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ഈ പ്രതിസന്ധി പാരിസ്ഥിതികം എന്നപോലെ തന്നെ രാഷ്ട്രീയവുമാണ്. "ഒരു ആക്രമണം ഉണ്ടായാൽ ഉടൻ തന്നെ കാട് അടച്ചിടുക എന്നതാണ് പൊതുവെ ഉണ്ടാകാറുള്ള ആദ്യ പ്രതികരണം," അദ്ദേഹം പറയുന്നു. "പല ആദിവാസി കുടുംബങ്ങളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അത് അവരുടെ ജീവനോപാധി പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാക്കുക എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്."
ചെറുകിട വനവിഭവങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നതിന് ഏർപ്പെടുത്തിയ നിയന്ത്രണങ്ങൾ, വന്യജീവികളുമായി സൗഹാർദ്ദത്തോടെ ജീവിക്കാൻ ജനങ്ങളെ സഹായിച്ചിരുന്ന പരമ്പരാഗത സംവിധാനങ്ങളെ തകർത്തെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിക്കുന്നു. മൃഗങ്ങളുടെ പെരുമാറ്റം, അവയുടെ കാലാനുസൃതമായ സഞ്ചാരങ്ങൾ, കാട്ടിൽ പ്രവേശിക്കാൻ സുരക്ഷിതമായ സമയം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവുകൾക്ക് പകരം ഇന്നവിടെ അനിശ്ചിതത്വവും ഭയവും മാത്രമാണ് അവശേഷിക്കുന്നതെന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു. "പണ്ട് ആളുകൾ കാടിനൊപ്പമാണ് ജീവിച്ചിരുന്നത്," സുരേന്ദ്രൻ പറയുന്നു. "ഇപ്പോൾ അവർ അതിക്രമിച്ചു കയറിയവരായാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്." വന്യമൃഗങ്ങളെ വെടിവെച്ചുകൊല്ലണമെന്ന ആവശ്യം ശക്തമാകുന്നത് ഇത്തരത്തിൽ മനുഷ്യർ കാട്ടിൽ നിന്ന് ഒറ്റപ്പെട്ടുപോയതിന്റെ ഫലമായാണെന്ന് അദ്ദേഹം വിലയിരുത്തുന്നു. "അക്രമങ്ങളോ പ്രതിഷേധങ്ങളോ ഉണ്ടായതിനുശേഷം മാത്രം അധികൃതർ ഉണർന്നുപ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ," അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു, "ജനങ്ങൾ തീവ്രമായ പരിഹാരങ്ങൾക്കായി ആവശ്യപ്പെടാൻ തുടങ്ങും."
അതിരുകളില്ലാത്ത ടൂറിസം
പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദമെന്ന പേരിൽ അതിശക്തമായി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന വയനാടൻ ടൂറിസം വ്യവസായം, വനമേഖലയ്ക്ക് മേൽ നിശബ്ദമായി മറ്റൊരു ഭാരമായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. നൈറ്റ് സഫാരികൾ, പ്രകാശപൂരിതമായ റിസോർട്ടുകൾ, വന്യജീവി ഇടനാഴികളിലൂടെയുള്ള കനത്ത ഗതാഗതം എന്നിവ മൃഗങ്ങളുടെ സ്വാഭാവിക പെരുമാറ്റത്തെ ദോഷകരമായി ബാധിക്കുന്നു. എന്നിട്ടും, പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങൾക്ക് നേരെ ഉണ്ടാകാറുള്ള കർശനമായ പരിശോധനകൾ ടൂറിസം മേഖലയ്ക്ക് നേരെ ഉണ്ടാകാറില്ല. "കാട് വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കായി തുറന്നിട്ടിരിക്കുകയാണ്, എന്നാൽ കാടിനെ ആശ്രയിച്ചു ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യർക്ക് മുന്നിൽ അത് അടച്ചിട്ടിരിക്കുന്നു," പ്രദീപ്കുമാർ പറഞ്ഞു. "ആരുടെ ജീവിതത്തിനാണ് ഇവിടെ വിലയുള്ളതെന്ന് ഇതിൽ നിന്ന് വ്യക്തമാണ്." റിസോർട്ടുകളും റോഡുകളും കാരണം വനത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടുന്ന മൃഗങ്ങൾ ഒരിക്കലും ഇത്തരം ലക്ഷ്വറി പ്രോപ്പർട്ടികൾക്ക് സമീപമല്ല പ്രത്യക്ഷപ്പെടാറുള്ളത്; മറിച്ച് പ്രതിരോധശേഷി ഏറ്റവും കുറഞ്ഞതും, അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ തനിയെ അനുഭവിക്കേണ്ടി വരുന്നതുമായ തോട്ടം തൊഴിലാളികളുടെ ലയങ്ങൾക്കും, ആദിവാസി കോളനികൾക്കും, ചെറുകിട കൃഷിയിടങ്ങൾക്കും സമീപമാണ് അവയെത്താറുള്ളത്.
വയനാടിനപ്പുറം: കേരളമൊട്ടാകെയുള്ള പ്രതിസന്ധി
കേരളത്തിലെ മനുഷ്യ-വന്യജീവി സംഘർഷങ്ങൾ ഇപ്പോൾ വനാതിർത്തികളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. സംസ്ഥാനത്തെ എല്ലാത്തരം ഭൂപ്രകൃതികളെയും ജീവിവർഗ്ഗങ്ങളെയും ബാധിക്കുന്ന ഒരു പൊതുപ്രശ്നമായി ഇത് മാറിയിരിക്കുന്നു. പാർലമെന്റിൽ സമർപ്പിച്ച ഔദ്യോഗിക കണക്കുകൾ പ്രകാരം സമീപവർഷങ്ങളിൽ പ്രതിവർഷം ഡസൻ കണക്കിന് മരണങ്ങളാണ് സംസ്ഥാനത്ത് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ, പൊതുജനങ്ങളുടെ ധാരണകളിൽ നിന്നും തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ചിത്രമാണ് വന്യജീവി ആക്രമണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിശദമായ കണക്കുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത്.
പാമ്പുകടിയേറ്റാണ് കേരളത്തിൽ വന്യജീവികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏറ്റവും കൂടുതൽ മരണങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നത്, ഇതിൽ ഭൂരിഭാഗവും വനമേഖലയ്ക്ക് പുറത്താണ് നടക്കുന്നത്. മോശം പാർപ്പിട സാഹചര്യങ്ങൾ, ശുചിത്വക്കുറവ്, സമയത്തിന് ആന്റി വെനം ലഭിക്കാത്ത അവസ്ഥ, അവബോധമില്ലായ്മ എന്നിവ മനുഷ്യരുടെ ദൈനംദിന ജീവിതമേഖലകളെപ്പോലും അപകടമേഖലകളാക്കി മാറ്റുന്നു.
തുടർന്ന് ഏറ്റവും കൂടുതൽ അപകടങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നത് ആനകളാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് വടക്കൻ-മധ്യ കേരളത്തിൽ. കാട്ടുപന്നികൾ വ്യാപകമായ വിളനാശത്തിനും അപൂർവ്വമായി മാരകമായ ആക്രമണങ്ങൾക്കും കാരണമാകുന്നുണ്ട്. തോട്ടം മേഖലകളിൽ കാട്ടുപോത്തുകൾ മനുഷ്യരെ പരിക്കേൽപ്പിക്കുന്നു. പുള്ളിപ്പുലികൾ മൂലമുള്ള ആക്രമണങ്ങൾ അപൂർവ്വമാണെങ്കിൽ പോലും, ജനവാസമേഖലകളിൽ അവയുടെ സാന്നിധ്യം വലിയ പരിഭ്രാന്തി സൃഷ്ടിക്കാറുണ്ട്. നാടൻ കുരങ്ങുകൾ (Bonnet macaques) മധ്യകേരളത്തിലെ ഗ്രാമങ്ങളിലുടനീളം കൃഷിയിടങ്ങളും വീടുകളും ആക്രമിക്കുന്നു. ജലാശയങ്ങൾക്ക് സമീപം മുതലകളുടെ ആക്രമണങ്ങളും നിശബ്ദമായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെടുന്നുണ്ട്. ചുരുക്കത്തിൽ, ഒന്നിലധികം വന്യജീവിവർഗ്ഗങ്ങളുമായി ഒരേസമയം സംഘർഷം നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു സംസ്ഥാനമായി കേരളം മാറിയിരിക്കുന്നു.
മൂന്ന് പ്രധാന അപകടമേഖലകൾ
വയനാട് മുതൽ കണ്ണൂരും കാസർഗോഡും വരെ നീണ്ടുകിടക്കുന്ന വടക്കൻ മേഖലയിൽ ആനത്താരകൾ, കടുവകളുടെയും പുള്ളിപ്പുലികളുടെയും സങ്കേതങ്ങൾ, തോട്ടങ്ങൾ, കനത്ത ജനവാസമേഖലകൾ എന്നിവ പരസ്പരം ചേർന്നുകിടക്കുന്നു. കണ്ണൂരിലെ ആറളം മേഖലയിൽ ആദിവാസി കുടുംബങ്ങളെ ബാധിക്കുന്ന ആനകളുടെ ആക്രമണം വർഷങ്ങളായി തുടരുകയാണ്. കാസർഗോഡ് വനാതിർത്തികളിൽ കാട്ടുപന്നികളുടെയും മറ്റും നിരന്തരമായ വിളനാശവും ഉണ്ടാകുന്നുണ്ട്.
നിലമ്പൂർ, പാലക്കാട്, തൃശൂർ വനാതിർത്തികൾ ഉൾപ്പെടുന്ന മധ്യമേഖലയിൽ ആനകളുടെയും കാട്ടുപന്നികളുടെയും കടുത്ത ആക്രമണങ്ങളാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; എന്നാൽ ഇവ പലപ്പോഴും വേണ്ടത്ര റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെടാറില്ല. തോട്ടം മേഖലകളും വിഭജിക്കപ്പെട്ടുപോയ വന്യജീവി ഇടനാഴികളുമാണ് ഇവിടെ കൂടുതലുള്ളത്.
കോന്നി, റാന്നി എന്നിവയുൾപ്പെടുന്ന പ്രദേശങ്ങളും ഇടുക്കിയിലെ ഹൈറേഞ്ചും അടങ്ങുന്ന തെക്കൻ മേഖലയിൽ തുടർച്ചയായ ചെറിയ സംഘർഷങ്ങൾ പതിവാണ്; വ്യാപകമായ കൃഷിനാശം, പരിക്കുകൾ, ആനകളുടെ ആവർത്തിച്ചുള്ള കടന്നുകയറ്റം എന്നിവ ഇവിടുത്തെ പ്രാദേശിക ജനങ്ങളിൽ കടുത്ത പ്രതിഷേധത്തിന് കാരണമാകുന്നുണ്ട്.
ഈ എല്ലാ മേഖലകളിലും, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം പ്രതിസന്ധിയുടെ ആഘാതം ഇരട്ടിയാക്കുന്നു. ക്രമംതെറ്റിയ മഴ, നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വരൾച്ച, കാട്ടുതീ, മരങ്ങൾ കായ്ക്കുന്ന ചക്രങ്ങളിലുണ്ടായ മാറ്റങ്ങൾ എന്നിവ വനത്തിനുള്ളിൽ ഭക്ഷണത്തിനും വെള്ളത്തിനുമുള്ള മത്സരത്തെ കൂടുതൽ തീവ്രമാക്കുന്നു.
പരിഹാരമല്ല, വെറും പ്രതികരണങ്ങൾ മാത്രമാകുന്ന ഭരണസംവിധാനം
കേരളം തങ്ങളുടെ ദ്രുതകർമ്മ സേനകളെയും (Rapid-Response Teams), കൃത്യമായ പ്രവർത്തന മാർഗ്ഗരേഖകളെയും (SOP), നഷ്ടപരിഹാര സംവിധാനങ്ങളെയും കൂടുതൽ ശക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. മനുഷ്യ-വന്യജീവി സംഘർഷങ്ങളെ ഒരു ക്രമസമാധാന പ്രശ്നമായി കാണുന്നതിന് പകരം, ഇപ്പോൾ ഒരു ദുരന്തനിവാരണ വിഷയമായാണ് കൂടുതൽ പരിഗണിക്കുന്നത്.
ഈ നടപടികൾ ഹ്രസ്വകാലത്തേക്ക് മനുഷ്യജീവനുകൾ രക്ഷിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ അവയൊന്നും പുൽമേടുകളെ വീണ്ടെടുക്കാനോ, അധിനിവേശ സസ്യങ്ങളെ നീക്കം ചെയ്യാനോ, വന്യജീവി ഇടനാഴികൾ സുരക്ഷിതമാക്കാനോ, ടൂറിസം നിയന്ത്രിക്കാനോ, ജനങ്ങളുടെ ജീവനോപാധികൾ പുനർനിർമ്മിക്കാനോ സഹായിക്കുന്നില്ല. താൽക്കാലിക വേലികൾക്കും ദ്രുതകർമ്മ സേനകൾക്കും വന്യമൃഗങ്ങളെ താൽക്കാലികമായി കാട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചോടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞേക്കും; എന്നാൽ ഭക്ഷണക്ഷാമം അവയെ വീണ്ടും പുറത്തേക്ക് ആകർഷിക്കുക തന്നെ ചെയ്യും.
ചേകാടിയിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തിയാൽ, മറ്റുള്ളവർ പ്രതിഷേധങ്ങളെക്കുറിച്ചും വനനയങ്ങളെക്കുറിച്ചും രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ചും ചർച്ച ചെയ്യുമ്പോൾ ഭസവി അത് കേട്ടിരിക്കുകയാണ്. അവരുടെ ആശങ്കകൾ വളരെ ലളിതമാണ്. "മൃഗങ്ങൾക്ക് അവകാശങ്ങളുണ്ടെന്നാണ് അവർ പറയുന്നത്," ഭസവി ചോദിക്കുന്നു: "ഞങ്ങൾക്കതില്ലേ?"
നൂൽപ്പുഴയിൽ പ്രദീപ്കുമാർ, തന്റെ പിതാവിന്റെ ജീവനെടുത്ത, ഇപ്പോൾ സ്വന്തം കുടുംബത്തെപ്പോറ്റാൻ പോലും തികയാത്ത വരുമാനം നൽകുന്ന അതേ കാടുകളിൽ കാവൽ നിൽക്കാനായി, അനിശ്ചിതത്വം നിറഞ്ഞ മറ്റൊരു തൊഴിൽദിനത്തിലേക്ക് കൂടി തയ്യാറെടുക്കുകയാണ്. വയനാട്ടിലുടനീളം, ഭയം ഇപ്പോൾ വന്യമൃഗങ്ങളോടുള്ള വെറുപ്പായല്ല, മറിച്ച് കടുത്ത നിരാശയും തളർച്ചയുമായാണ് മാറിയിരിക്കുന്നത്. ഇവിടുത്തെ നിവാസികൾ മൃഗങ്ങളില്ലാത്ത ഒരു ശൂന്യമായ കാടല്ല ആവശ്യപ്പെടുന്നത്. മറിച്ച്, സ്വാഭാവികമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു കാടും, അതിനോടൊപ്പം തങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിനും വിലയുണ്ടാകണമെന്നുമാണ് അവർ ആവശ്യപ്പെടുന്നത്.
ചോദ്യം വന്യജീവികൾ ഇവിടെ നിലനിൽക്കണമോ എന്നതല്ല; മറിച്ച്, വന്യമൃഗങ്ങൾക്ക് മാത്രം എല്ലാ സംരക്ഷണവും നൽകുകയും തങ്ങളോടൊപ്പം ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യർക്ക് യാതൊരു സുരക്ഷിതത്വവും നൽകാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഇത്തരം സംരക്ഷിത വനമേഖലകൾക്കുള്ളിൽ ഇവിടുത്തെ ജനങ്ങൾക്ക് എത്രകാലം കൂടി തുടരാൻ കഴിയും എന്നത് മാത്രമാണ്.
(പരിഭാഷ, എഡിറ്റിംഗ്: സുരേന്ദ്രൻ കണ്ണൂർ)