നേപ്പാളിലെ രസുവയിലുണ്ടായ പ്രളയം ഹിമാലയൻ ഹിമതടാക വിസ്ഫോടനങ്ങളുടെ ഭീതി വീണ്ടും ഉയർത്തുന്നു.
ഹിമാനികൾ ഉരുകി മാറ്റപ്പെടുമ്പോൾ രൂപപ്പെടുന്ന താത്കാലിക തടാകങ്ങൾ പൊട്ടിയൊഴുകുന്ന പ്രതിഭാസം ICIMOD വിശദീകരിക്കുന്നു.
കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്താൽ വിസ്തൃതികൂടുന്ന ഹിമതടാകങ്ങൾ താഴ്വരകളിലെ ജനങ്ങൾക്കും ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾക്കും വൻ ഭീഷണിയാണെന്ന് മുന്നറിയിപ്പ്.
ഓഗസ്റ്റ് 26-ന് ടിബറ്റൻ അതിർത്തിയോട് ചേർന്നുള്ള നേപ്പാളിലെ രസുവ ജില്ലയിലുണ്ടായ വിനാശകരമായ മിന്നൽപ്രളയം ഹിമാലയൻ മേഖലയിലെ ഹിമതടാക വിസ്ഫോടനങ്ങളെ (GLOF) വീണ്ടും ആഗോള ശ്രദ്ധയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുകയാണ്.
എന്താണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ GLOF (Glacial Lake Outburst Flood) അല്ലെങ്കിൽ ഹിമതടാക വിസ്ഫോടനം? "ഒരു ഗ്ലേഷിയറിന്റെ വശങ്ങളിലോ, മുൻപിലോ, ഉള്ളിലോ, അടിയിലോ, അല്ലെങ്കിൽ ഉപരിതലത്തിലോ രൂപപ്പെടുന്ന തടാകത്തിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്നുണ്ടാകുന്ന വെള്ളപ്പൊക്കത്തെയാണ്" ICIMOD (ഇന്റർനാഷണൽ സെന്റർ ഫോർ ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് മൗണ്ടൻ ഡെവലപ്മെന്റ്) ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.
GLOF-ന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വാക്കാണ് 'മൊറെയ്ൻ' (Moraine). ഒരു ഗ്ലേഷിയറിന്റെ ചലനം മൂലം നിക്ഷേപിക്കപ്പെടുന്ന പാറകൾ, മണ്ണ്, കല്ലുകൾ എന്നിവ അടങ്ങിയ സ്വാഭാവിക അവശിഷ്ടങ്ങളുടെ കൂമ്പാരത്തെയാണ് മൊറെയ്ൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
"ഹിന്ദുകുഷ് ഹിമാലയൻ മേഖലയിൽ (HKH) ഇത്തരം മൊറെയ്ൻ ചിറകളുള്ള തടാകങ്ങൾ സാധാരണമാണ്. മുൻകാലങ്ങളിലുണ്ടായ പല GLOF ദുരന്തങ്ങളുടെയും കാരണം ഈ മൊറെയ്ൻ തടയണകൾ (dams) തകർന്നതാണ്. ഗ്ലേഷിയറുകൾ ഉരുകി പിന്നോട്ട് മാറുമ്പോൾ, മുൻവശത്തുള്ള മൊറെയ്ൻ മണ്ണുഭിത്തിക്കും മഞ്ഞുപാളികൾക്കുമിടയിൽ വെള്ളം കെട്ടിനിന്ന് തടാകമായി മാറുന്നു," എന്ന് ICIMOD ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.
തടാകത്തിലെ വെള്ളത്തിന്റെ അളവ് കൂടുമ്പോൾ സ്വാഭാവിക തടയണയിൽ അനുഭവപ്പെടുന്ന സമ്മർദ്ദവും വർദ്ധിക്കുന്നു. മഞ്ഞുപാളികൾ പൊട്ടിവീഴുന്നതും ഉരുൾപൊട്ടലുകളും തടാകത്തിൽ വലിയ അലകൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ഇത് ഭിത്തികളുടെ സ്ഥിരതയെ ബാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, ഭിത്തിക്കിടയിലൂടെ വെള്ളം ഒലിച്ചിറങ്ങുന്നത് (Internal seepage) പോലെയുള്ള കാരണങ്ങളാലും ഈ بندുകൾ പെട്ടെന്ന് തകരാം.
ഹിന്ദുകുഷ് ഹിമാലയൻ മേഖലയിൽ GLOF പുതിയൊരു സംഭവമല്ലെങ്കിലും, നദീതടങ്ങളിലെ ജനവാസ മേഖലകൾക്കും അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾക്കും ഇതെന്നും വലിയ ഭീഷണിയാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ താഴ്വരകളിലെ പദ്ധതി ആസൂത്രണങ്ങളിൽ ഇത് കൃത്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ട്.
"കാലാവസ്ഥ വ്യതിയാനം തുടരുമ്പോൾ GLOF ആവർത്തിക്കാനുള്ള സാധ്യതയും അപകടസാധ്യതയും വർദ്ധിക്കും. താപനില ഉയരുമ്പോൾ പുതിയ തടാകങ്ങൾ രൂപപ്പെടുകയും നിലവിലുള്ളവയുടെ വിസ്തൃതി കൂടുകയും ചിലപ്പോൾ അവ തമ്മിൽ കൂട്ടിച്ചേരുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് ഉയർന്ന മലനിരകളിൽ വലിയ പ്രളയ സാധ്യത സൃഷ്ടിക്കുന്നു."
2018-ൽ ICIMOD പുറത്തുവിട്ട റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം മേഖലയിലെ പ്രധാന 5 നദീതടങ്ങളിലായി 25,000-ത്തിലധികം ഹിമതടാകങ്ങൾ മാപ്പ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ "8.3% തടാകങ്ങളും സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 4000 മീറ്ററിന് (masl) താഴെയാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്."
കഴിഞ്ഞ അഞ്ച് വർഷത്തിനിടെ ഇന്ത്യയിലും പ്രധാനപ്പെട്ട രണ്ട് GLOF ദുരന്തങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്.
2021 ഫെബ്രുവരി: ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ ഋഷിഗംഗയിലുണ്ടായ പ്രളയം 35 മെഗാവാട്ടിന്റെ ഋഷിഗംഗ പദ്ധതിയും 520 മെഗാവാട്ടിന്റെ തപോവൻ വിഷ്ണുഗഡ് പദ്ധതിയും പൂർണ്ണമായി തകർത്തു. 200-ലധികം തൊഴിലാളികളുടെ ജീവനപഹരിച്ചു.
2023 ഒക്ടോബർ: സിക്കിമിലെ സൗത്ത് ലോനാക് തടാകം പൊട്ടിയതിനെ തുടർന്ന് തീസ്ത നദീതടത്തിൽ ഉണ്ടായ പ്രളയം വൻ നാശനഷ്ട വിതയ്ക്കുകയും ചുങ്താങ് തടയണ (Chungthang Dam) തകർത്തെറിയുകയും ചെയ്തു.
(പരിഭാഷ, എഡിറ്റിംഗ്: സുരേന്ദ്രൻ കണ്ണൂർ)