ഇത്തവണ പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ദുർഗ്ഗപൂജ ആഘോഷങ്ങളിലെ പ്രധാന ആകർഷണം 'മണ്ണ്' പ്രമേയമാക്കിയുള്ള പന്തലുകളാണെന്ന് 'ഗ്രീൻ പൂജ' പുരസ്കാര സമിതി വിലയിരുത്തുന്നു. മുൻവർഷങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച്, കഴിഞ്ഞ രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടുകളായി പരിസ്ഥിതി സംബന്ധിയായ വിഷയങ്ങൾക്ക് പൂജകളിൽ വലിയ പ്രാധാന്യമാണ് ലഭിക്കുന്നത്. ജനങ്ങളെ ആകർഷിക്കുന്നതിനായി വ്യത്യസ്തവും വിപുലവുമായ ആശയാവിഷ്കാരങ്ങളാണ് പന്തലുകളിൽ ഒരുക്കുന്നത് എന്ന് അവാർഡുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിദഗ്ധർ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
"കഴിഞ്ഞ 19 വർഷമായി 'സേരാദെർ സേരാ നിർമ്മൽ പൂജ പുരസ്കാരം' (ഏറ്റവും മികച്ച ഹരിത പൂജയ്ക്കുള്ള അവാർഡ്) നൽകിവരുന്നുണ്ട്. ഞങ്ങൾ വിലയിരുത്തിയ പൂജകളിൽ മൂന്നിലോ നാലിലോ ഒരെണ്ണം വീതം പരിസ്ഥിതി വിഷയം ആസ്പദമാക്കിയുള്ളതാണ്. അതിൽ 'മണ്ണ്' ആണ് പ്രധാന പ്രമേയമായി ഉയർന്നുവന്നിട്ടുള്ളത്," വെസ്റ്റ് ബംഗാൾ പൊല്യൂഷൻ കൺട്രോൾ ബോർഡിന്റെയും മറ്റ് സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും സഹകരണത്തോടെ അവാർഡ് നൽകുന്ന എൻ‌ജി‌ഐ‌ഒ (EnGIO) എന്ന സന്നദ്ധ സംഘടനയുടെ പ്രസിഡന്റും മുതിർന്ന ഡോക്ടറും കൊൽക്കത്ത മുൻ ഷെരീഫുമായ ദുലാൽ ബോസ് പറഞ്ഞു.
"വർഷങ്ങളായി, ഈ സംരംഭം കൊൽക്കത്തയിലെ ദുർഗ്ഗപൂജയെ കൂടുതൽ പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദമാക്കാൻ സഹായിക്കുകയും, സംഘാടകർക്കിടയിലും പൊതുജനങ്ങൾക്കിടയിലും പരിസ്ഥിതി അവബോധം വളർത്താൻ ഈ ഉത്സവത്തെ പ്രയോജനപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്," ബോസ് പറഞ്ഞു. പരിസ്ഥിതി നാശം, സാമൂഹിക-മതപരമായ വെല്ലുവിളികൾ എന്നിവയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന യുകെ കേന്ദ്രീകൃത സന്നദ്ധ സംഘടനയായ ദി കിംഗ്സ് ഫൗണ്ടേഷൻ (മുമ്പ് ദി പ്രിൻസ് ഫൗണ്ടേഷൻ) അയച്ച കത്തുകൾ ഉൾപ്പെടെ, ഈ അവാർഡിന് ദേശീയ, അന്തർദേശീയ അംഗീകാരങ്ങൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു.
2026-ലെ അവാർഡ് പ്രഖ്യാപന വേളയിൽ, "കൂടുതൽ പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ പൂജകളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഈ മാതൃക വ്യാപിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്," എന്ന് പശ്ചിമ ബംഗാൾ പരിസ്ഥിതി, വനം വകുപ്പ് മന്ത്രി മനോജ് കുമാർ ഒറാവ് പറഞ്ഞു.
"പന്തലുകളുടെ പ്രമേയപരമായ സ്വഭാവത്തിലുണ്ടായ മാറ്റം അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നതാണ്," അവാർഡ് പ്രഖ്യാപനം തുടങ്ങിയ കാലം മുതൽ ഇതിന്റെ ഭാഗമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന കൊൽക്കത്ത സർവകലാശാലയിലെ എൻവയോൺമെന്റൽ സയൻസ് വിഭാഗം പ്രൊഫസർ അനിരുദ്ധ മുഖർജി പറഞ്ഞു. "അവാർഡ് ആരംഭിച്ച 2007-ൽ, സാൾട്ട് ലേക്കിലെ ഒരു പൂജയെ (ആഗോളതാപനത്തിന് പ്രാധാന്യം നൽകിയ FD ബ്ലോക്ക് പൂജ) മാത്രമാണ് ഹരിത പ്രമേയം സ്വീകരിക്കാൻ ഞങ്ങൾക്ക് ബോധ്യപ്പെടുത്താനായത്."
എന്നാൽ ഇന്ന്, മൂന്നിലോ അഞ്ചിലോ ഒന്ന് എന്ന അനുപാതത്തിൽ പൂജകൾ പരിസ്ഥിതി സംബന്ധിയായ വിഷയങ്ങൾ ആസ്പദമാക്കിയാണ് ഒരുക്കുന്നതെന്ന് അവാർഡ് സമിതിയുടെ കണക്കുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നതായി മുഖർജി പറഞ്ഞു. മണ്ണ് സംരക്ഷണം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം മുതൽ ജലസംരക്ഷണം, പ്ലാസ്റ്റിക് മലിനീകരണം, സുന്ദർബൻസ് വരെയുള്ള വിവിധ വിഷയങ്ങൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
ഈ വർഷം ലഭിച്ച ორനൂറിലധികം അപേക്ഷകളിൽ നിന്ന് പരിസ്ഥിതി പ്രമേയങ്ങളോ രീതികളോ സ്വീകരിച്ച 75-ഓളം പൂജകളെ അന്തിമ നിർണ്ണയത്തിനായി ചുരുക്കപ്പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ടെന്ന് എൻ‌ജി‌ഐ‌ഒ (EnGIO)-ക്ക് വേണ്ടി സംസാരിച്ച സുജാത ബസു വ്യക്തമാക്കി.
ഭക്ഷണ സുരക്ഷിതത്വത്തെക്കുറിച്ചും കീടനാശിനി മലിനീകരണം അടക്കമുള്ള മണ്ണിലെ വിഷാംശത്തെക്കുറിച്ചും നഗരപ്രദേശങ്ങളിൽ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ആശങ്കകളാകാം മണ്ണുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രമേയങ്ങൾക്ക് ഇത്രയധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കാൻ കാരണം. ചുരുക്കപ്പട്ടികയിൽ ഇടംപിടിച്ച കുറഞ്ഞത് അഞ്ച് പൂജകളെങ്കിലും മണ്ണ് എന്ന വിഷയം തങ്ങളുടെ പ്രദർശനങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
"പല പ്രമേയങ്ങളും പ്രാദേശിക പാരമ്പര്യങ്ങളെയും ഉപജീവനമാർഗ്ഗങ്ങളെയും ആസ്പദമാക്കിയുള്ളതാണ്," അവാർഡ് സമിതിയുമായി ദീർഘകാലമായി സഹകരിച്ചു പ്രവർത്തിക്കുന്ന, ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ഹൈജീൻ മുൻ ഡയറക്ടറും മേധാവിയുമായ അരുണാവ മജുംദാർ പറഞ്ഞു. വടക്കൻ കൊൽക്കത്തയിലെ പ്രശസ്തമായ അഹിരിതോള സർവ്വജനീൻ ദുർഗ്ഗപൂജ കമ്മിറ്റി, ആ പ്രദേശത്തെ പരമ്പരാഗത മധുരപലഹാര നിർമ്മാണത്തെയും അത് സൂക്ഷിക്കാൻ പ്രാദേശികമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന 'ഭാർ' (Bhar) എന്ന മൺപാത്രങ്ങളെയും കൂട്ടിയോജിപ്പിച്ചാണ് പന്തൽ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്.
ദംദമിന് സമീപമുള്ള യുവസംഘ, മണ്ണും മറ്റ് പ്രകൃതിദത്ത സാമഗ്രികളും ഉപയോഗിച്ച് കുളസംരക്ഷണത്തെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ള പ്രമേയമാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്.
ദക്ഷിണ കൊൽക്കത്തയുടെ അതിർത്തിപ്രദേശമായ ഹരിദേവ്പൂരിലെ കുറഞ്ഞത് രണ്ട് പൂജകളെങ്കിലും പടക് കെട്ടിയിടുന്ന തീരങ്ങളെയും സുന്ദർബൻസിനെയും പ്രമേയമാക്കി പന്തലുകൾ നിർമ്മിക്കാൻ മണ്ണ് ഉപയോഗിച്ചതായി വിധികർത്താക്കളിലൊരാൾ വ്യക്തമാക്കി.
നിർമ്മാണ സാമഗ്രികൾ, മാലിന്യ സംസ്കരണം, പ്ലാസ്റ്റിക് ഉപയോഗം, വൈദ്യുതി ഉപഭോഗം, ശബ്ദമലിനീകരണം, പന്തലുകൾ പൊളിച്ചുനീക്കൽ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ രീതികൾ വിലയിരുത്തിയാണ് ഹരിത പൂജ പുരസ്കാരം നൽകുന്നത്.
"വിഗ്രഹ നിർമ്മാണത്തിൽ ലെഡ് (ഈയം) അടങ്ങിയ ചായങ്ങളുടെ ഉപയോഗം കുറയ്ക്കാൻ കഴിഞ്ഞതാണ് ഈ സംരംഭത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടങ്ങളിലൊന്ന്," പൊതുജനാരോഗ്യ വിദഗ്ധനും ബയോകെമിസ്ട്രി പ്രൊഫസറുമായ കൃഷ്ണജ്യോതി ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു. "മുമ്പ്, വിഷാംശം ഉയർന്ന അളവിലുള്ള ലെഡ് അടങ്ങിയ പെയിന്റുകളാണ് വിഗ്രഹങ്ങളിൽ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. അവാർഡിലൂടെ വർഷങ്ങളായി നടത്തിയ പ്രചാരണങ്ങളുടെ ഫലമായി, ലെഡ്-ഫ്രീ ചായങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന വിഗ്രഹങ്ങൾക്ക് ഇപ്പോൾ പ്രത്യേക മാർക്ക് നൽകുന്നുണ്ട്. ഇത്തവണ ഏകദേശം 60 ശതമാനം വിഗ്രഹങ്ങളിലും ലെഡ്-ഫ്രീ പെയിന്റുകളാണ് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്."
കൂടുതൽ വൈദ്യുതി ആവശ്യമുള്ള പരമ്പരാഗത ലൈറ്റുകൾക്ക് പകരം എൽ.ഇ.ഡി (LED) ലൈറ്റുകളും സി.എഫ്.എൽ (CFL) ബൾബുകളും വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ച് തുടങ്ങിയതോടെ ഊർജ്ജ ഉപഭോഗ കാര്യക്ഷമതയിലും പുരോഗതിയുണ്ടായതായി സംഘാടകർ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
"ഇനിയും ഏറെ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാനുണ്ട്, എങ്കിലും പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യങ്ങൾ ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെ സംസ്കരിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അവബോധം വർദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്," മെച്ചപ്പെട്ട ശീലങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഈ സംരംഭവുമായി കൈകോർത്ത ഇന്ത്യൻ പ്ലാസ്റ്റിക് ഫെഡറേഷൻ പ്രസിഡന്റ് അമിത് അഗർവാൾ പറഞ്ഞു.
പൂജ സംഘാടനത്തിൽ ജനങ്ങളുടെ പങ്കാളിത്തവും സ്ത്രീകളുടെ സാന്നിധ്യവും കാര്യമായി വർദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് വിധികർത്താക്കളും അവാർഡുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റ് വിദഗ്ധരും വ്യക്തമാക്കുന്നു.
"കഴിഞ്ഞ ഒരു പതിറ്റാണ്ടോളമായി ഞാൻ ഈ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഭാഗമാണ്. പല പൂജ കമ്മിറ്റികളുടെയും നേതൃസ്ഥാനത്തേക്ക് കൂടുതൽ സ്ത്രീകൾ കടന്നുവരുന്നതടക്കം, ഈ മേഖലയിലുണ്ടായ മാറ്റങ്ങൾ നേരിട്ട് കാണാൻ എനിക്ക് സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്," പരിസ്ഥിതി സംരംഭകയായ ഝുംപാ ഘോഷ് പറഞ്ഞു.
"ചുമതലയേറ്റ ശേഷം കൊൽക്കത്തയിലെ എന്റെ ആദ്യത്തെ ദുർഗ്ഗപൂജ അനുഭവമാണിത്. പല ആഘോഷങ്ങളിലും കാണുന്ന ശക്തമായ ജനപങ്കാളിത്തവും സംഘാടനത്തിൽ സ്ത്രീകൾ വഹിക്കുന്ന പ്രമുഖ പങ്കും എന്നെ ഏറെ ആകർഷിച്ചു," വിധികർത്താക്കളുടെ പാനലിൽ അംഗമായിരുന്ന കൊൽക്കത്തയിലെ ജർമ്മൻ കൗൺസൽ ജനറൽ നിയുക്ത മിറിയം സ്ട്രോബൽ പറഞ്ഞു. "ഇത്രയധികം പൂജകളിൽ പരിസ്ഥിതി-കാലാവസ്ഥാ വിഷയങ്ങൾക്ക് മുൻഗണന നൽകുന്നത് കാണാൻ കഴിഞ്ഞതും വളരെ സന്തോഷകരമാണ്. ഞങ്ങളുടെ മുൻഗണനാ വിഷയങ്ങളോട് ചേർന്നുനിൽക്കുന്നവയാണ് ഇവ," അവർ കൂട്ടിച്ചേർത്തു.
(പരിഭാഷ, എഡിറ്റിംഗ്: സുരേന്ദ്രൻ കണ്ണൂർ)