ഓർമ്മകളിൽ എം. പി. പരമേശ്വരൻ: വികസനത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ കേരളത്തെ പഠിപ്പിച്ച ശാസ്ത്രജ്ഞൻ

ഇന്ത്യയുടെ ആണവ നിലയങ്ങളിൽ നിന്ന് പടിയിറങ്ങി, ശാസ്ത്രത്തെ സാധാരണക്കാരിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നതിനായി ജീവിതം മാറ്റിവെച്ച ആണവ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ എം. പി. പരമേശ്വരൻ ഓഗസ്റ്റ് 11-ന് തൃശൂരിലെ വസതിയിൽ അന്തരിച്ചു. 91 വയസ്സായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. വാർദ്ധക്യസഹജമായ അസുഖങ്ങളെ തുടർന്ന് ചികിത്സയിലായിരുന്നു.

സർക്കാരുകൾക്കും രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾക്കും എന്തിന് സ്വന്തം പ്രത്യയശാസ്ത്ര സഖാക്കൾക്ക് പോലും ഉത്തരം നൽകാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ ഉന്നയിച്ച് ഏഴ് പതിറ്റാണ്ടോളം ജീവിച്ച, വിശ്രമമില്ലാത്ത മനസ്സിന്റെ ഉടമകളിൽ ഒരാളാണ് ഇതോടെ വിടവാങ്ങുന്നത്.

കേരളത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വേർപാട് ഒരു ശാസ്ത്രജ്ഞന്റെയോ എഴുത്തുകാരന്റെയോ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകന്റെയോ മാത്രം വേർപാടല്ല. ആണവ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ലോകത്ത് നിന്ന് തുടങ്ങി ഗ്രാമങ്ങളിലേക്കും വിദ്യാലയങ്ങളിലേക്കും കാടുകളിലേക്കും പുഴകളിലേക്കും ജനകീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കും പടർന്നുപന്തലിച്ച അസാധാരണമായ ചിന്താലോകത്തിന്റെ സമാപനമാണിത്.

ലബോറട്ടറിയിൽ നിന്ന് ജനകീയ അടിത്തട്ടിലേക്ക്, ആണവശാസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് പരിസ്ഥിതിവാദത്തിലേക്ക്, യാഥാസ്ഥിതിക മാർക്സിസത്തിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ ജനാധിപത്യപരവും വികേന്ദ്രീകൃതവുമായ ഒരു സാമൂഹിക ക്രമത്തിലേക്കും അദ്ദേഹം സഞ്ചരിച്ചു. ഈ പ്രക്രിയയിലൂടെ, ശാസ്ത്രത്തെയും വികസനത്തെയും ഭരണാധികാരങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള സ്വന്തം പ്രാപ്തിയെയും കുറിച്ച് ഒരു സമൂഹം ആകെ പുലർത്തിയിരുന്ന ധാരണകളെ തിരുത്തിയെഴുതാൻ അദ്ദേഹം സഹായിച്ചു.

ആറ്റത്തിൽ നിന്ന് ജനങ്ങളിലേക്ക്

തൃശൂർ ജില്ലയിലെ കിരാലൂരിൽ (അന്നത്തെ കൊച്ചി രാജ്യത്ത്) 1935 ജനുവരി 18-ന് ജനിച്ച പരമേശ്വരൻ, 1956-ൽ തിരുവനന്തപുരം കോളേജ് ഓഫ് എഞ്ചിനീയറിംഗിൽ നിന്ന് എഞ്ചിനീയറിംഗ് ബിരുദം നേടി. തുടർന്ന് സോവിയറ്റ് യൂണിയനിലേക്ക് പോയ അദ്ദേഹം മോസ്കോ പവർ എഞ്ചിനീയറിംഗ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽ നിന്ന് ന്യൂക്ലിയർ എഞ്ചിനീയറിംഗിൽ ഡോക്ടറേറ്റ് കരസ്ഥമാക്കിയ ശേഷം ട്രോംബെയിലെ ഭാഭാ അറ്റോമിക് റിസർച്ച് സെന്ററിൽ (BARC) ചേർന്നു.

ഇന്ത്യയുടെ ആണവ പദ്ധതിയുടെ അടിത്തറ പണിത ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ സംഘത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞെങ്കിലും, ലബോറട്ടറി അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്തിമ ലക്ഷ്യസ്ഥാനമായിരുന്നില്ല.

1975-ൽ ബാർക്കിലെ (BARC) ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച അദ്ദേഹം തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ജീവിതം തിരഞ്ഞെടുത്തു. ശാസ്ത്ര എഴുത്തുകാരുടെ കൂട്ടായ്മയിൽ നിന്ന് ഒരു വലിയ ജനകീയ ശാസ്ത്ര പ്രസ്ഥാനമായി മാറിക്കൊണ്ടിരുന്ന കേരള ശാസ്ത്ര സാഹിത്യ പരിഷത്തിൽ (KSSP) അദ്ദേഹം പൂർണ്ണമായും മുഴുകി.

തന്റെ ശിഷ്ടകാല ജീവിതത്തിന്റെ ദിശ നിർണ്ണയിക്കാൻ പോകുന്ന ആ സത്യം പരമേശ്വരൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു; ശാസ്ത്രത്തിന് ലബോറട്ടറികളുടെയും സർവ്വകലാശാലകളുടെയും സർക്കാരുകളുടെയും മാത്രം സ്വത്തായി തുടരാനാവില്ല. അത് സാധാരണക്കാർക്ക് മനസ്സിലാകുന്നതും ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയുന്നതുമായ ഒരു ഭാഷയായി മാറണമായിരുന്നു.

തങ്ങളുടെ സ്വന്തം ഭാഷയിൽ അറിയുമ്പോഴേ വിജ്ഞാനം ജനാധിപത്യപരമാകൂ എന്ന് വിശ്വസിച്ചതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം മലയാളത്തിൽ പരക്കെ എഴുതി. ആണവശാസ്ത്രം, ഗോളശാസ്ത്രം, ഗണിതം, പരിസ്ഥിതി ശാസ്ത്രം, സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രം, സാമൂഹിക ശാസ്ത്രം, സാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവയെല്ലാം വിദ്യാസമ്പന്നരായ മധ്യവർഗത്തിനും അപ്പുറത്തേക്ക് സഞ്ചരിച്ച പുസ്തകങ്ങളുടെയും ലഘുലേഖകളുടെയും താളുകളിലേക്ക് കടന്നുവന്നു.

കുട്ടികൾക്കും തൊഴിലാളികൾക്കും അധ്യാപകർക്കും നവസാക്ഷരർക്കും വേണ്ടി, വിഷയങ്ങളുടെ സങ്കീർണ്ണത ചോർന്നുപോകാതെ തന്നെ ലളിതമായി അദ്ദേഹം എഴുതി.

അതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിശബ്ദ വിപ്ലവം. പരിഷത്തിനെ (KSSP) ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ജനകീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നാക്കി മാറ്റാൻ അദ്ദേഹം സഹായിച്ചു; അവിടെ ശാസ്ത്രം ഭരണാധികാരത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള ഒരു മാർഗ്ഗമായി മാറി.

ഒരു പദ്ധതി എന്തിന് ആവശ്യമാണെന്ന് ചോദിക്കാൻ ഗ്രാമീണർക്ക് കഴിഞ്ഞു. ഔദ്യോഗിക അവകാശവാദങ്ങളെ വെല്ലുവിളിക്കാൻ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് കഴിഞ്ഞു. വികസനത്തിന്റെ സാമ്പത്തികവും പാരിസ്ഥിതികവുമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങളെ പരിശോധിക്കാൻ പൗരന്മാർക്ക് കഴിഞ്ഞു. അറിവിന് സർക്കാരിൽ നിന്ന് ജനങ്ങളിലേക്ക് മാത്രം ഒഴുകേണ്ടി വന്നില്ല; അത് തിരിച്ചും സഞ്ചരിക്കാൻ തുടങ്ങി.

ശാസ്ത്രവും സൈലന്റ് വാലിയും

സൈലന്റ് വാലി സംരക്ഷണ പോരാട്ടത്തിനിടയിലാണ് ഈ മാറ്റം പ്രത്യേകിച്ച് ദൃശ്യമായത്. പാലക്കാട്ടെ അപൂർവ്വമായ നിത്യഹരിത വനങ്ങളിൽ നിർമ്മിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിക്ക് ശക്തരായ പിന്തുണക്കാരുണ്ടായിരുന്നു. കേരളത്തിന് വൈദ്യുതി അത്യാവശ്യമായിരുന്നു, പദ്ധതി വികസനത്തിന്റെ പ്രതീകമായി ഉയർത്തിക്കാട്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ സൈലന്റ് വാലി കേവലം മറ്റൊരു വനഭൂമി മാത്രമായിരുന്നില്ല. അത് പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ അപൂർവ്വ ജൈവവൈവിധ്യം പേറുന്ന, ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങളുടെ അവസാനത്തെ വലിയ ശേഷിപ്പുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു.

പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകനായ എം. കെ. പ്രസാദിനും മറ്റുള്ളവർക്കുമൊപ്പം പരമേശ്വരനും ഈ ചർച്ചയിലേക്ക് ശാസ്ത്രീയവും സാമ്പത്തികവുമായ വിശകലനങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നു. കാടുകളെ സ്നേഹിക്കണമോ വേണ്ടയോ എന്നത് മാത്രമായിരുന്നില്ല ചോദ്യം. നികത്താനാകാത്ത ഒരു പാരിസ്ഥിതിക വ്യവസ്ഥയെ നശിപ്പിക്കുന്നത് വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാനുള്ള യുക്തിസഹമായ മാർഗ്ഗമാണോ എന്നതായിരുന്നു.

തുടർന്നുണ്ടായ പ്രചരണം ഇന്ത്യയുടെ പരിസ്ഥിതി ചരിത്രത്തിലെ ഒരു വഴിത്തിരിവായി മാറി. ശാസ്ത്രജ്ഞരും അധ്യാപകരും എഴുത്തുകാരും വിദ്യാർത്ഥികളും സാധാരണക്കാരായ പൗരന്മാരും ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു; ഒരു സർക്കാർ പദ്ധതി അന്നത്തെ കാലത്ത് അസാധാരണമായ രീതിയിൽ ജനകീയ വിചാരണയ്ക്ക് വിധേയമായി. ഒടുവിൽ ആ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുകയും സൈലന്റ് വാലി രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു.

എന്നാൽ സൈലന്റ് വാലിയിൽ പരമേശ്വരൻ നൽകിയ സംഭാവന ഒരു വനം രക്ഷപ്പെട്ടു എന്നതിൽ മാത്രം അളക്കാനാവില്ല. കേരളം ഒരു മൗലികമായ ചോദ്യം ചോദിക്കാൻ പഠിച്ച ഒരു ചിന്താമണ്ഡലം സൃഷ്ടിക്കാൻ അദ്ദേഹം സഹായിച്ചു: "ആർക്കു വേണ്ടിയാണ് വികസനം?" ആ ചോദ്യം അതിനുശേഷം വന്ന ഏതാണ്ട് എല്ലാ പ്രധാന പരിസ്ഥിതി പോരാട്ടങ്ങളിലേക്കും പടർന്നുപന്തലിച്ചു.

വേറിട്ടൊരു ശാസ്ത്രജ്ഞന്റെ ഓർമ്മകൾ

ഔപചാരിക രാഷ്ട്രീയ അല്ലെങ്കിൽ ശാസ്ത്ര സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് പുറത്ത് പരമേശ്വരനെ കണ്ടുമുട്ടിയവരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അദ്ദേഹത്തിന് മറ്റൊരു മുഖം കൂടിയുണ്ടായിരുന്നു. വ്യക്തിപരമായി കണിശക്കാരനും, തീവ്രമായ നിലപാടുകളുള്ളയാളും, ആശയങ്ങളിൽ വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്യാത്തയാളുമായിരുന്നു അദ്ദേഹമെങ്കിലും, തങ്ങളുടെ ചോദ്യങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യമുണ്ടെന്ന് ആളുകളെ തോന്നിപ്പിക്കാനുള്ള കഴിവ് അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു തലമുറയിലെ യുവ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകരെ സംബന്ധിച്ച്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം അദ്ദേഹം എഴുതിയതിലോ പടുത്തുയർത്തിയ സംഘടനകളിലോ ആയിരുന്നില്ല, മറിച്ച് പരമ്പരാഗതമായി മാറ്റിനിർത്തപ്പെട്ടിരുന്ന ചർച്ചകളിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെല്ലാൻ സാധാരണക്കാർക്ക് അദ്ദേഹം നൽകിയ ആത്മവിശ്വാസത്തിലായിരുന്നു.

പരമേശ്വരൻ എളിമയുടെ പ്രതീകമായിരുന്നുവെങ്കിലും, തൻ്റെ നിലപാടുകളിലും വിശ്വാസങ്ങളിലും ഉറച്ചുനിൽക്കാനുള്ള ഇച്ഛാശക്തിയും ദൃഢനിശ്ചയവും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് തിരുവനന്തപുരത്തെ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകയും 'ട്രീ വാക്ക്' കോർഡിനേറ്ററുമായ അനിത ശാന്തി ഓർക്കുന്നു.

ആ ഓർമ്മ പ്രധാനമാണ്, കാരണം പരമേശ്വരന്റെ സ്വാധീനം അദ്ദേഹം ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്ന ഔപചാരിക സ്ഥാപനങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നില്ല. ശാസ്ത്രീയ യോഗ്യതകൾ ഇല്ലാതിരുന്നിട്ടും പഠിക്കാനും ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാനും തങ്ങൾ ജീവിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി നിലകൊള്ളാനും തയ്യാറായ മനുഷ്യരിൽ അദ്ദേഹം വളർത്തിയെടുത്ത ആത്മവിശ്വാസമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പാരമ്പര്യം.

പരമേശ്വരൻ ശാസ്ത്രത്തെ ദൈനംദിന ജീവിതവുമായും പാരിസ്ഥിതിക ഉത്തരവാദിത്തവുമായും ബന്ധിപ്പിച്ച രീതിയെയാണ്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിന്റെ മറ്റൊരു തലമായി പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകയായ എസ്. ഉഷ ഓർക്കുന്നത്.

"ജനങ്ങളുമായുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബന്ധം വളരെ വലുതായിരുന്നു. അദ്ദേഹം ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച ആശയങ്ങളുടെ പ്രചാരകരായി സാധാരണ മനുഷ്യർ മാറി," ഉഷ ഓർക്കുന്നു.

ഈ ഓർമ്മകൾക്ക് പ്രാധാന്യമുണ്ട്, കാരണം പരമേശ്വരന്റെ പൊതുജീവിതത്തെ സംഘടനകളുടെയോ പുസ്തകങ്ങളുടെയോ പ്രചാരണങ്ങളുടെയോ പ്രത്യയശാസ്ത്ര പോരാട്ടങ്ങളുടെയോ ഒരു പട്ടികയായി എളുപ്പത്തിൽ ചുരുക്കാം. എന്നാൽ കളത്തിലിറങ്ങി അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടുമുട്ടിയവർ കൂടുതൽ മാനുഷികമായ ഒന്നാണ് ഓർക്കുന്നത്: അറിവ് ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തുകയും സ്വന്തം ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് തീരുമാനങ്ങളെടുക്കാൻ അവരെ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ മാത്രമേ അതിന് അർത്ഥമുള്ളൂ എന്ന് വിശ്വസിച്ചിരുന്ന പ്രായമായ ഒരു ബുദ്ധിജീവി.

സൈലന്റ് വാലിക്കപ്പുറം, അതിരപ്പള്ളിയിലേക്ക്

ആ ചോദ്യം അതിരപ്പള്ളിയിലെ പോരാട്ടത്തിലേക്കും നീണ്ടു. ചാലക്കുടി പുഴയിൽ നിർമ്മിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി, വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദനവും കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പാരിസ്ഥിതിക പ്രാധാന്യമുള്ള ഒരു നദീതട പ്രദേശത്തിന്റെ സംരക്ഷണവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷത്തെ വ്യക്തമായി വെളിച്ചത്തുകൊണ്ടുവന്നു. അവിടെയും മരങ്ങളെയും വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളെയും കുറിച്ച് മാത്രമായിരുന്നില്ല വാദങ്ങൾ. നദികളുടെയും കാടുകളുടെയും ജൈവവൈവിധ്യത്തിന്റെയും അവയെ ആശ്രയിച്ചു കഴിയുന്ന മനുഷ്യരുടെ ജീവിതങ്ങളുടെയും സംസ്കാരങ്ങളുടെയും മൂല്യത്തെക്കുറിച്ചായിരുന്നു അത്.

പരമേശ്വരനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം പരിസ്ഥിതിവാദം ഒരിക്കലും ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു വിഷയമായിരുന്നില്ല. പരിസ്ഥിതിയെ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിൽ നിന്നും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും സാമൂഹിക നീതിയിൽ നിന്നും വേർപെടുത്താനാവില്ലായിരുന്നു. വിഭവങ്ങൾക്കായി ആളുകൾ കാടിനെ ആശ്രയിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്, ഭൂമിയും സാങ്കേതികവിദ്യയും ആരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്, വൻകിട പദ്ധതികളിൽ നിന്ന് ആർക്കാണ് ലാഭം, അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ആരാണ് അനുഭവിക്കുന്നത് എന്ന് ചോദിക്കാതെ ഒരു കാടിനെ സ്ഥിരമായി സംരക്ഷിക്കാനാവില്ല എന്ന് അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി.

അതാണ് ആണവോർജ്ജത്തോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ എതിർപ്പിനെ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധേയമാക്കിയത്.

ആണവവിരുദ്ധ ശബ്ദമായി മാറിയ ആണവ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ

അജ്ഞതയിൽ നിന്ന് ആണവ സാങ്കേതികവിദ്യയെ എതിർത്ത പുറത്തുനിന്നുള്ളയാളായിരുന്നില്ല പരമേശ്വരൻ. ന്യൂക്ലിയർ എഞ്ചിനീയറിംഗിൽ പരിശീലനം ലഭിച്ച അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയുടെ ആണവ നിലയങ്ങൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുള്ളയാളാണ്. എന്നിട്ടും വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, സുരക്ഷ, അതിനുവരുന്ന ഭീമമായ ചിലവുകൾ, ജനങ്ങൾ നേരിടുന്ന അപകടസാധ്യതകൾ, ദുരന്ത നിവാരണ സജ്ജീകരണങ്ങളുടെ അപര്യാപ്തത എന്നിവ ചോദ്യം ചെയ്തുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ആണവോർജ്ജത്തിന്റെ ശക്തനായ വിമർശകനായി മാറി.

അയൽ സംസ്ഥാനമായ തമിഴ്‌നാട്ടിൽ കുടംകുളം ആണവനിലയത്തിനെതിരെ നടന്ന പ്രക്ഷോഭകാലത്ത്, പ്രാദേശിക ജനവിഭാഗങ്ങളുടെ ആശങ്കകളെ അദ്ദേഹം പിന്തുണച്ചു. ഒരിക്കൽ ആറ്റത്തിന്റെ ഊർജ്ജം നിയന്ത്രിക്കാൻ പരിശീലനം ലഭിച്ച വ്യക്തി, പിന്നീട് ആണവ പാതയുടെ രാജ്യത്തെ തന്നെ ഏറ്റവും പ്രമുഖനായ വിമർശകരിൽ ഒരാളായി മാറി. അത് ശാസ്ത്രത്തെ തള്ളിക്കളയലായിരുന്നില്ല. മറിച്ച്, ശാസ്ത്രത്തിലും സാങ്കേതിക തിരെഞ്ഞെടുപ്പുകളുടെ ഭവിഷ്യത്തുകളെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള പൗരന്മാരുടെ അവകാശത്തിലുമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള വിശ്വാസമായിരുന്നു.

ശാസ്ത്രീയ വിജ്ഞാനം സമൂഹത്തെ കൂടുതൽ ജനാധിപത്യപരമാക്കുകയാണ് വേണ്ടത്, അല്ലാതെ കുറയ്ക്കുകയല്ല എന്ന് പരമേശ്വരൻ വിശ്വസിച്ചു. സാങ്കേതികവിദ്യ മനുഷ്യനെ സാങ്കേതിക സംവിധാനങ്ങളുടെ അടിമകളാക്കുന്നതിന് പകരം മനുഷ്യരെ സേവിക്കുന്നതായിരിക്കണം. സാങ്കേതികമായി സാധ്യമാണ് എന്നത് കൊണ്ട് മാത്രം ഒരു പദ്ധതി ന്യായീകരിക്കപ്പെടില്ല. അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് ജീവിക്കുന്ന ജനങ്ങൾ തീരുമാനങ്ങളുടെ ഭാഗമാകണം.

വയനാടുമായുള്ള ബന്ധം

വയനാട്ടിലെ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, പശ്ചിമഘട്ടത്തെ വിഭവങ്ങളുടെ സമാഹാരമായല്ല, മറിച്ച് ഒരു ജീവസ്സുറ്റ വ്യവസ്ഥയായാണ് പരമേശ്വരൻ കണ്ടത്; ആ പാരിസ്ഥിതിക ചിന്താഗതിയുടെ വലിയൊരു പാരമ്പര്യത്തിൽപ്പെട്ടയാളായിരുന്നു അദ്ദേഹം. വയനാട് പ്രകൃതി സംരക്ഷണ സമിതിയുടെ പ്രസിഡന്റും മുതിർന്ന ജനകീയ സംരക്ഷകനുമായ എൻ. ബാദുഷ, വയനാടിന്റെ ദുർബലമായ പാരിസ്ഥിതിക വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് ഭീഷണിയായ വനനശീകരണം, അനധികൃത ക്വാറികൾ, കൈയേറ്റങ്ങൾ, പദ്ധതികൾ എന്നിവയ്‌ക്കെതിരെ പതിറ്റാണ്ടുകളായി പോരാടുന്നയാളാണ്. കേരളത്തിലുടനീളം വളർത്തിയെടുക്കാൻ പരമേശ്വരൻ സഹായിച്ച അത്തരം ജനകീയ പരിസ്ഥിതി രാഷ്ട്രീയത്തെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പോരാട്ടങ്ങളും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്.

ബാദുഷയെപ്പോലുള്ള താഴെത്തട്ടിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവർക്ക്, പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തെ വിദഗ്ദ്ധരുടെ മാത്രം കുത്തകയാക്കാതെ ഒരു ജനകീയ വിഷയമാക്കി മാറ്റിയതിലായിരുന്നു പരമേശ്വരന്റെ പ്രാധാന്യം. കാടുകളും പുഴകളും മലകളും കേവലം ശാസ്ത്രീയ പ്രബന്ധങ്ങൾക്കുള്ള വിഷയങ്ങൾ മാത്രമല്ലെന്നും, അത് മനുഷ്യരുടെ ജീവിതത്തിന്റെയും ജീവനോപാധികളുടെയും ഭാവിയുടെയും ഭാഗമാണെന്നുമായിരുന്നു ആ പാഠം.

ഒരു സമൂഹത്തെ ചിന്തിക്കാൻ പഠിപ്പിച്ചയാൾ

പരിസ്ഥിതി പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്കപ്പുറത്തേക്കും പരമേശ്വരന്റെ സംഭാവനകൾ പടർന്നുപന്തലിച്ചിരുന്നു. സാക്ഷരതാ പ്രചാരണങ്ങൾ, ശാസ്ത്ര വിദ്യാഭ്യാസം, അനുയോജ്യ സാങ്കേതികവിദ്യ, വികേന്ദ്രീകൃത വികസനം, ഇന്ത്യയിലുടനീളം പടർന്നുപന്തലിച്ച ജനകീയ ശാസ്ത്ര ശൃംഖലയുടെ രൂപീകരണം എന്നിവയിൽ അദ്ദേഹം പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. സാക്ഷരത എന്നാൽ കേവലം വായിക്കാനും എഴുതാനും പഠിക്കൽ മാത്രമല്ലെന്നും; മറിച്ച് ലോകത്തെ മനസ്സിലാക്കാനും അതിനെ മാറ്റിയെഴുതാനുള്ള ആത്മവിശ്വാസം കൈവരിക്കലുമാണെന്ന ആശയത്തിന് അടിത്തറയിടാൻ അദ്ദേഹം സഹായിച്ചു.

ആ ആശയം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെ മുഴുവൻ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായിരുന്നു. ആളുകൾ ശാസ്ത്രത്തെയും സമൂഹത്തെയും അധികാരത്തെയും പ്രകൃതിയെയും മനസ്സിലാക്കണമെന്നും, അതിനുശേഷം തങ്ങളോട് പറയപ്പെടുന്ന കാര്യങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യണമെന്നും പരമേശ്വരൻ ആഗ്രഹിച്ചു. സർക്കാരുകളും വിദഗ്ദ്ധരും തങ്ങളുടെ മാത്രം കുത്തകയായി കണ്ടിരുന്ന വിഷയങ്ങളിൽ സാധാരണ പൗരന്മാർക്ക് ഇടപെടാൻ കഴിയുമെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ എഴുത്തും പ്രവർത്തനങ്ങളും പൊതുജീവിതവുമെല്ലാം അറിവിന്മേലുള്ള ആ കുത്തക തകർക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളായിരുന്നു.

ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന വർഷങ്ങളിൽ, ശരീരം അദ്ദേഹത്തെ പതുക്കെ തളർത്തിത്തുടങ്ങി. വീൽചെയറിലേക്ക് ഒതുങ്ങിയതോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതിക ലോകം ചെറുതായെങ്കിലും, ആശയപരമായ അസ്വസ്ഥതകൾ അതേപടി നിലനിന്നു. തൊണ്ണൂറുകളിലും, ശാസ്ത്രം എന്നത് കേവലം സാങ്കേതികവിദ്യയും ഉപകരണങ്ങളും നിർമ്മിക്കാനുള്ള മാർഗ്ഗമല്ലെന്നും, മറിച്ച് പ്രകൃതിയെ അറിയാനുള്ള വഴിയാണെന്നും അദ്ദേഹം സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. സാധാരണക്കാരിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെല്ലാനും, എല്ലാറ്റിലുമുപരി സ്വപ്നം കാണാൻ അവരെ പ്രചോദിപ്പിക്കാനും അദ്ദേഹം യുവതലമുറയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു.

വലിയ വലിയ വാഗ്ദാനങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്ത് ജീവിതം ചെലവഴിച്ച ഒരാൾക്ക്, സ്വപ്നം കാണേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും നിർബന്ധം പിടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞത് ഒരു അസാധാരണ കാര്യമായിരുന്നു.

എം. പി. പരമേശ്വരൻ വികസനത്തെ എതിർക്കാൻ പഠിപ്പിച്ചില്ല. വികസനത്തിന്റെ നിർവ്വചനത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാനാണ് അദ്ദേഹം കേരളത്തെ പഠിപ്പിച്ചത്. ശാസ്ത്രത്തെ അവിശ്വസിക്കാൻ അദ്ദേഹം ജനങ്ങളെ പഠിപ്പിച്ചില്ല. മറിച്ച്, ശാസ്ത്രം സമൂഹത്തോട് ഉത്തരവാദിത്തമുള്ളതായിരിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടാനാണ് അദ്ദേഹം അവരെ പഠിപ്പിച്ചത്.

(പരിഭാഷ, എഡിറ്റിംഗ്: സുരേന്ദ്രൻ കണ്ണൂർ)