കാട് മുതൽ കടൽ വരെ: കേരളത്തിന്റെ പരിസ്ഥിതി ഭാവി മാറ്റിയെഴുതാൻ ഒരു ജനകീയ നയരേഖ

കേരളത്തിലെ പരിസ്ഥിതി സംഘടനകൾ പുറത്തിറക്കിയ പുതിയ നയരേഖ, കാടുകൾ, പുഴകൾ, തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ, കൃഷിഭൂമി, തീരദേശങ്ങൾ എന്നിവ തമ്മിലുള്ള പരസ്പര ബന്ധം തിരിച്ചറിഞ്ഞുകൊണ്ടുള്ള ഒരു ഭരണമാറ്റത്തിനായി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു.

'കാട് മുതൽ കടൽ വരെ: കേരള ജനകീയ പരിസ്ഥിതി നയരേഖ' എന്ന് പേരിട്ടിരിക്കുന്ന ഈ അവകാശപത്രിക രാഷ്ട്രീയമായി ഏറെ നിർണ്ണായകമായ ഒരു ഘട്ടത്തിലാണ് പുറത്തിറങ്ങിയിരിക്കുന്നത്. നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അടുത്തിരിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, പാരിസ്ഥിതിക സുസ്ഥിരതയെ പൊതുചർച്ചയുടെ കേന്ദ്രബിന്ദുവാക്കാനും, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനപത്രങ്ങളിൽ പാരിസ്ഥിതിക പ്രതിബദ്ധതകൾ ഉൾപ്പെടുത്താൻ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളെ നിർബന്ധിതരാക്കാനും പരിസ്ഥിതി സംഘടനകൾ ലക്ഷ്യമിടുന്നു.

തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ചർച്ചാ രീതിയിലൂടെയാണ് ഈ രേഖ രൂപപ്പെട്ടത്. ഈ വർഷം ജനുവരിയിൽ വയനാട്ടിൽ നടന്ന സഹ്യാദ്രി പരിസ്ഥിതി സമ്മേളനത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തുടനീളമുള്ള പരിസ്ഥിതി സംഘടനകൾ ഒത്തുചേർന്നു. ശാസ്ത്രജ്ഞരും, സാമൂഹിക പ്രവർത്തകരും, കർഷകരും, മത്സ്യത്തൊഴിലാളി പ്രതിനിധികളും, ആദിവാസി നേതാക്കളും സിവിൽ സൊസൈറ്റി സംഘടനകളും അടക്കം നിരവധി പേർ ഈ മൂന്നു ദിവസത്തെ സമ്മേളനത്തിൽ പങ്കെടുത്തു.

ജനുവരി 24 മുതൽ 26 വരെ നടന്ന ഈ സമ്മേളനം, കേരളം നേരിടുന്ന വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന പാരിസ്ഥിതിക പ്രതിസന്ധികളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുകയും ഭരണപരമായ ദീർഘകാല മുൻഗണനകൾ ചർച്ച ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളെ സ്വാധീനിക്കാൻ കെൽപ്പുള്ള സമഗ്രമായ ഒരു പരിസ്ഥിതി അജണ്ട കേരളത്തിന് അനിവാര്യമാണെന്ന് പങ്കെടുത്തവർ വിലയിരുത്തി.

തുടർന്നുള്ള ആഴ്ചകളിൽ, പ്രകൃതി വിഭവങ്ങളെ നേരിട്ട് ആശ്രയിച്ചു ജീവിക്കുന്ന ജനവിഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംഘാടകർ നിർദ്ദേശങ്ങളും ആവശ്യങ്ങളും ശേഖരിച്ചു. പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ കാടുകളിൽ താമസിക്കുന്ന ആദിവാസി സമൂഹങ്ങൾ, തീരപ്രദേശത്തെ മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ, മധ്യകേരളത്തിലെ ചെറുകിട കർഷകർ, ദളിത് സംഘടനകൾ, ഭൂരഹിതരായ തൊഴിലാളികൾ, ഉരുൾപൊട്ടൽ ഭീഷണി നേരിടുന്ന മലയോര മേഖലയിലെ താമസക്കാർ എന്നിവരെല്ലാം ഈ ചർച്ചാ പ്രക്രിയയിൽ പങ്കാളികളായി. വനത്തോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന ഗ്രാമങ്ങളിൽ വന്യജീവി ശല്യം മൂലം ദുരിതമനുഭവിക്കുന്ന കർഷകരെയും അവരുടെ ആശങ്കകൾ പങ്കുവെക്കാൻ ക്ഷണിച്ചിരുന്നു.

കേരളത്തിലെ പരിസ്ഥിതി സംഘടനകളുടെ കൂട്ടായ്മയായ 'കേരള പരിസ്ഥിതി ഐക്യവേദി'യുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് അന്തിമ രേഖ തയ്യാറാക്കിയത്. മാർച്ച് 11-ന് തിരുവനന്തപുരത്ത് നടന്ന പൊതുചടങ്ങിൽ വെച്ച് ഈ ചാർട്ടർ ഔദ്യോഗികമായി പുറത്തിറക്കി. പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകരും അക്കാദമിക് വിദഗ്ധരും വിവിധ രാഷ്ട്രീയ മുന്നണികളുടെ പ്രതിനിധികളും ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. മുതിർന്ന മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ എം.ജി. രാധാകൃഷ്ണൻ ചാർട്ടർ പ്രകാശനം ചെയ്യുകയും, പ്രധാനപ്പെട്ട മൂന്ന് രാഷ്ട്രീയ മുന്നണികളുടെ പ്രതിനിധികൾക്ക് പകർപ്പുകൾ കൈമാറുകയും ചെയ്തു.

കേരളത്തിൽ ഇന്ന് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉയർന്നു കേൾക്കുന്ന ഒരു ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരമാണ് ഈ നയരേഖ തേടുന്നത്: സാമൂഹിക വികസന സൂചികകളിൽ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന കേരളത്തിന്, പ്രകൃതിയുടെ സന്തുലിതാവസ്ഥയെ തകർക്കാതെ നിലവിലെ വികസന പാതയിൽ മുന്നോട്ട് പോകാൻ സാധിക്കുമോ?

ദുർബലമാകുന്ന കേരളത്തിന്റെ പാരിസ്ഥിതിക ശൃംഖല

പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ വനപ്രദേശങ്ങൾ മുതൽ അറബിക്കടൽ വരെയുള്ള കേരളത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതി ഒറ്റപ്പെട്ടതല്ല, മറിച്ച് അതൊരു വലിയ പാരിസ്ഥിതിക ശൃംഖലയാണെന്നതാണ് ഈ ചാർട്ടറിന്റെ അടിസ്ഥാന ആശയം.

മലനിരകളിലെ വനങ്ങളിൽ പെയ്യുന്ന മഴവെള്ളം മലഞ്ചെരിവുകളിലൂടെയും, തോട്ടങ്ങളിലൂടെയും, കൃഷിയിടങ്ങളിലൂടെയും, തണ്ണീർത്തടങ്ങളിലൂടെയും ഒഴുകി പുഴകളിൽ എത്തിച്ചേരുകയും ഒടുവിൽ കടലിൽ ചേരുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതൊരു 'മലനിര മുതൽ കടൽ വരെ' (ridge-to-sea) എന്ന സംവിധാനമാണെന്ന് പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ഈ ശൃംഖലയുടെ ഏതെങ്കിലും ഒരു ഭാഗത്ത് ഉണ്ടാകുന്ന തടസ്സങ്ങൾ, മറ്റെല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും പ്രതികൂലമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ കാരണമാകുമെന്ന് ഇതിലൂടെ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ മലകൾ ഇടിക്കുന്നതും ക്വാറികൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നതും മലഞ്ചെരിവുകളെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയും മണ്ണിടിച്ചിലിനുള്ള സാധ്യത വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ നികത്തുന്നത് സ്വാഭാവിക ജലനിർഗമന മാർഗ്ഗങ്ങളെ തടസ്സപ്പെടുത്തുകയും, താഴെക്കിടയിലുള്ള ജനവാസ മേഖലകളിൽ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന്റെ തീവ്രത കൂട്ടുകയും ചെയ്യുന്നു. തീരദേശ നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ കടലിലേക്കുള്ള മണലിന്റെയും എക്കലിന്റെയും ഒഴുക്കിനെ മാറ്റുകയും തീരശോഷണം വേഗത്തിലാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

കേരളത്തിന്റെ വികസന നയങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഇത്തരം പാരിസ്ഥിതിക ബന്ധങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടുവെന്ന് ഈ ചാർട്ടർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. കഴിഞ്ഞ ഏതാനും പതിറ്റാണ്ടുകളായി റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് പദ്ധതികൾക്കായി തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ നികത്തപ്പെടുകയും, നിർമ്മാണ സാമഗ്രികൾക്കായി മലഞ്ചെരിവുകളിൽ ക്വാറികൾ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മതിയായ ജലശാസ്ത്രപരമായ പഠനങ്ങൾ (hydrological assessment) നടത്താതെയാണ് പല അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസന പദ്ധതികളും നടപ്പിലാക്കുന്നത്.

ഇതിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഇന്ന് നാം നേരിട്ട് കാണുന്നുണ്ട്. പശ്ചിമഘട്ട മേഖലയിൽ വെള്ളപ്പൊക്കവും മണ്ണിടിച്ചിലും പതിവാകുന്നു. റോഡുകളും കെട്ടിടങ്ങളും കാരണം സ്വാഭാവിക നീരൊഴുക്കുകൾ തടസ്സപ്പെട്ടതോടെ പട്ടണങ്ങളിലും നഗരങ്ങളിലും വെള്ളപ്പൊക്കം രൂക്ഷമായി. തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ പലയിടത്തും കടൽക്ഷോഭം കാരണം മത്സ്യത്തൊഴിലാളി കുടുംബങ്ങൾക്ക് അവരുടെ വീടുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

നയരേഖ തയ്യാറാക്കിയ സമിതിയുടെ കൺവീനർ ശ്രീധർ രാധാകൃഷ്ണൻ പറയുന്നത്, കേരളത്തിലെ പല വികസന പദ്ധതികളും പ്രകൃതിദത്തമായ നീരൊഴുക്കുകളെ അവഗണിക്കുന്നു എന്നാണ്. "കുളങ്ങൾക്കും തോടുകൾക്കും നെൽവയലുകൾക്കും കുറുകെ റോഡുകളോ തടയണകളോ നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ, മഴക്കാലത്ത് വെള്ളം ഒഴുകിപ്പോകേണ്ട വഴികളാണ് അടയുന്നത്. സ്വാഭാവിക നീരൊഴുക്കുകൾ നശിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, മഴവെള്ളം പെട്ടെന്ന് കെട്ടിക്കിടക്കുകയും അത് വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന് കാരണമാവുകയും ചെയ്യുന്നു," അദ്ദേഹം വിശദീകരിക്കുന്നു.

അണിയറപ്രവർത്തകരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഇതെല്ലാം ഒറ്റപ്പെട്ട പാരിസ്ഥിതിക പ്രശ്നങ്ങളല്ല, മറിച്ച് ഭരണപരമായ പരാജയത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്. മുൻകരുതൽ എന്ന നിലയിലുള്ള പാരിസ്ഥിതിക ആസൂത്രണത്തിന് പകരം, ദുരന്തം ഉണ്ടായ ശേഷം പ്രതികരിക്കുന്ന 'ദുരന്ത നിവാരണ' രീതിയിലാണ് കേരളം കാലങ്ങളായി ആശ്രയിക്കുന്നതെന്ന് അവർ വാദിക്കുന്നു.

ദുരന്ത നിവാരണത്തിൽ നിന്ന് കാലാവസ്ഥാ ഭരണത്തിലേക്ക്

അതുകൊണ്ട് തന്നെ, ദുരന്തങ്ങൾ ഉണ്ടായ ശേഷം പ്രതികരിക്കുന്ന രീതിയിൽ നിന്ന് മാറി, വികസന തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുമ്പോൾ തന്നെ പാരിസ്ഥിതിക വശങ്ങൾ കൂടി കണക്കിലെടുക്കുന്ന 'കാലാവസ്ഥാ ഭരണ' രീതിയിലേക്ക് മാറണമെന്ന് ഈ നയരേഖ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.

പൊതു ധനകാര്യം, അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനം, കാർഷിക നയം, നഗരവികസനം എന്നിവയിലെല്ലാം കാലാവസ്ഥാപരമായ വെല്ലുവിളികളും പാരിസ്ഥിതിക അപകടസാധ്യതകളും ഉൾപ്പെടുത്തണമെന്ന് ഇത് ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ദുരന്ത നിവാരണ സംവിധാനങ്ങൾക്ക് അടിയന്തര സാഹചര്യങ്ങളിൽ രക്ഷാപ്രവർത്തനം നടത്താൻ സാധിക്കുമെങ്കിലും, ദുരന്തങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്ന അടിസ്ഥാനപരമായ പാരിസ്ഥിതിക പ്രശ്നങ്ങളെ പരിഹരിക്കാൻ അവയ്ക്ക് കഴിയില്ലെന്ന് ഈ രേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ നികത്തുമ്പോഴോ മലഞ്ചെരിവുകൾ അസ്ഥിരമാക്കുമ്പോഴോ പ്രകൃതിക്ക് മഴവെള്ളത്തെ ആഗിരണം ചെയ്യാനുള്ള കഴിവ് നഷ്ടപ്പെടുന്നു. പണ്ട് കാടുകളിലൂടെയും തോടുകളിലൂടെയും പതുക്കെ ഒഴുകിപ്പോയിരുന്ന വെള്ളം, ഇന്ന് ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങളിലൂടെ അമിതവേഗതയിൽ കുത്തിയൊലിച്ചുവന്ന് വലിയ നാശനഷ്ടങ്ങൾ വരുത്തുന്ന വെള്ളപ്പൊക്കമായി മാറുന്നു.

സർക്കാർ വകുപ്പുകൾക്കിടയിൽ കാലാവസ്ഥാ സംബന്ധമായ നയങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒരു 'കേരള കാലാവസ്ഥാ പ്രവർത്തന-അതിജീവന മിഷൻ' (Kerala Climate Action and Resilience Mission) രൂപീകരിക്കുക എന്നതാണ് പ്രധാന നിർദ്ദേശങ്ങളിൽ ഒന്ന്. പൊതുഖജനാവിൽ നിന്നുള്ള ചെലവുകൾ പാരിസ്ഥിതികമായി എന്തു പ്രത്യാഘാതം ഉണ്ടാക്കുന്നു എന്ന് പരിശോധിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന 'കാലാവസ്ഥാ അധിഷ്ഠിത ബജറ്റ്' സംവിധാനം കൊണ്ടുവരണമെന്നും നയരേഖ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു.

കൃഷി: പാരിസ്ഥിതിക സുരക്ഷയുടെ അടിത്തറ

ഈ ചാർട്ടറിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ കൃഷിക്ക് അതീവ പ്രാധാന്യമാണുള്ളത്. കേരളത്തിലെ കാർഷിക സമ്പ്രദായങ്ങൾ കേവലം സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ മാത്രമല്ല, സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പാരിസ്ഥിതിക അടിസ്ഥാന സൗകര്യത്തിന്റെ ഭാഗം കൂടിയാണെന്ന് ഈ രേഖ വാദിക്കുന്നു.

നെൽവയലുകളും തണ്ണീർത്തടങ്ങളും കാലവർഷത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന അധിക ജലത്തെ ആഗിരണം ചെയ്യുകയും ജലപ്രവാഹത്തെ നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വൈവിധ്യമാർന്ന കൃഷിരീതികൾ മണ്ണിന്റെ ഫലപുഷ്ടി വർദ്ധിപ്പിക്കാനും ജൈവവൈവിധ്യം സംരക്ഷിക്കാനും പ്രാദേശിക ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാനും സഹായിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഭൂമി തരംമാറ്റലും കൃഷിയിൽ നിന്നുള്ള വരുമാനം കുറയുന്നതും കാരണം ഇത്തരം കാർഷിക മേഖലകൾ അതിവേഗം ചുരുങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.

രാസവളങ്ങളെയും കീടനാശിനികളെയും അമിതമായി ആശ്രയിക്കുന്നത് കുറയ്ക്കാനും, കാലാവസ്ഥാ മാറ്റങ്ങളെ അതിജീവിക്കാനുള്ള ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കാനും ഉതകുന്ന 'കാർഷിക-പാരിസ്ഥിതിക' (agroecological) രീതികളിലേക്ക് മാറണമെന്ന് ഈ ചാർട്ടർ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ജൈവകൃഷി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാനും, പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദമായ രീതിയിൽ കീടങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന കർഷകർക്ക് പിന്തുണ നൽകാനും ഇത് ആവശ്യപ്പെടുന്നു.

സംസ്ഥാനത്തുടനീളം നെൽകൃഷി തിരികെ കൊണ്ടുവരണമെന്നതാണ് ഈ ചാർട്ടറിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നിർദ്ദേശങ്ങളിലൊന്ന്. ഇതിനായി ഒരു സംസ്ഥാനതല നെൽകൃഷി പുനരുജ്ജീവന മിഷൻ രൂപീകരിക്കണമെന്നും, തണ്ണീർത്തടങ്ങളും വെള്ളപ്പൊക്ക സാധ്യതയുള്ള കൃഷിയിടങ്ങളും സംരക്ഷിക്കുന്ന കർഷകർക്ക് സാമ്പത്തിക ആനുകൂല്യങ്ങൾ നൽകണമെന്നും ചാർട്ടർ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു.

കേരളത്തിന്റെ പരമ്പരാഗതമായ 'വീട്ടുതോട്ടം' കൃഷിരീതികൾക്കും പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ നൽകുന്നുണ്ട്. തെങ്ങ്, വിവിധ ഫലവർഗ്ഗങ്ങൾ, പച്ചക്കറികൾ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, ചെറിയ തോതിലുള്ള മൃഗപരിപാലനം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ വൈവിധ്യമാർന്ന വനകൃഷി (agroforestry) സമ്പ്രദായം, ജൈവവൈവിധ്യത്തെയും ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയെയും ഒരുപോലെ സംരക്ഷിക്കാൻ ഉതകുന്നതാണ്.

പശ്ചിമഘട്ട സംരക്ഷണം

പശ്ചിമഘട്ടത്തെ കേരളത്തിന്റെ 'പാരിസ്ഥിതിക നട്ടെല്ല്' എന്നാണ് ഈ നയരേഖ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. മഴയെ ക്രമീകരിക്കുന്നതും, കാർബൺ സംഭരിക്കുന്നതും, കൃഷിക്കും കുടിവെള്ളത്തിനും ആവശ്യമായ ജലം നൽകുന്ന നദികളെ നിലനിർത്തുന്നതും ഈ മലനിരകളാണ്.

ശാസ്ത്രീയമായ മാപ്പിംഗിലൂടെയും പൊതുജനങ്ങളുമായുള്ള കൂടിയാലോചനകളിലൂടെയും, പാരിസ്ഥിതിക ലോലപ്രദേശങ്ങൾ (Ecologically Sensitive Zones) സമയബന്ധിതമായി കണ്ടെത്തി വിജ്ഞാപനം ചെയ്യണമെന്ന് ഈ രേഖ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ഈ മേഖലയിലെ നയപരമായ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്നതിനായി ഒരു 'പശ്ചിമഘട്ട പാരിസ്ഥിതിക ഭരണ സമിതി' (Western Ghats Ecological Governance Council) രൂപീകരിക്കാനും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.

ഈ സംരംഭത്തിന്റെ കോ-ഓർഡിനേറ്ററായ വീണ മരുതൂർ പറയുന്നത്, കേരളത്തിന്റെ പാരിസ്ഥിതിക സുസ്ഥിരതയ്ക്ക് പശ്ചിമഘട്ട സംരക്ഷണം അനിവാര്യമാണെന്നാണ്. "ഘട്ടുകളിലെ വനങ്ങൾ മഴയുടെ പാറ്റേണുകളെ സ്വാധീനിക്കുകയും സംസ്ഥാനത്തുടനീളം ഒഴുകുന്ന നദീവ്യവസ്ഥകളെ നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു," അവർ പറഞ്ഞു. "അതുകൊണ്ട് തന്നെ, ഈ പ്രദേശങ്ങളിലുണ്ടാകുന്ന ചെറിയ തടസ്സങ്ങൾ പോലും ദൂരവ്യാപകമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കിയേക്കാം."

അതേസമയം, ഇത്തരം പ്രദേശങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്ന ജനവിഭാഗങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടണമെന്ന് നയരേഖ ഊന്നിപ്പറയുന്നു. കാടുകളെയും മലകളെയും ആശ്രയിച്ചു ജീവിക്കുന്ന ആദിവാസി സമൂഹങ്ങളുടെയും തോട്ടം തൊഴിലാളികളുടെയും ഉപജീവനമാർഗ്ഗങ്ങളെ മാനിച്ചുകൊണ്ടും, അവരെ പാരിസ്ഥിതിക ഭരണഘടനയുടെ ഭാഗമാക്കിക്കൊണ്ടും മാത്രമേ സംരക്ഷണ നയങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കാവൂ എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

നദികൾ, തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ, തീരങ്ങൾ

ജല ഭരണമാണ് മറ്റൊരു പ്രധാന ശ്രദ്ധാകേന്ദ്രം. ധാരാളം മഴ ലഭിച്ചിട്ടും, കേരളത്തിലെ പല ജില്ലകളിലും സീസണൽ ജലക്ഷാമവും ഭൂഗർഭജലനിരപ്പിൽ കുറവും അനുഭവപ്പെടുന്ന സാഹചര്യമാണുള്ളത്.

ജലസംവിധാനങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള അടിസ്ഥാന ചട്ടക്കൂടായി 'നദീതട അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ആസൂത്രണം' (river-basin based planning) സ്വീകരിക്കണമെന്ന് ഈ രേഖ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ഇതിനായി ഒരു 'കേരള നദീതട-ജലസംവിധാന മിഷൻ' (Kerala River Basin and Water Systems Mission) രൂപീകരിക്കാനും നിർദ്ദേശമുണ്ട്.

തണ്ണീർത്തടങ്ങൾക്കും വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. പ്രകൃതിദത്തമായ വെള്ളപ്പൊക്ക പ്രതിരോധ സംവിധാനങ്ങളായാണ് തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നതെന്ന് പരിസ്ഥിതി സംഘടനകൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. അതിനാൽ, വെള്ളപ്പൊക്ക സാധ്യത കുറയ്ക്കുന്നതിന് ഇവയുടെ പുനരുജ്ജീവനം അനിവാര്യമാണ്.

നദീജല മലിനീകരണവും ഈ രേഖയിൽ ഗൗരവമായി ഉന്നയിക്കുന്നുണ്ട്. പെരിയാർ നദിക്കരയിലുള്ള ഏലൂർ-എടയാർ വ്യവസായ മേഖല പോലുള്ള മലിനീകരണ ഹോട്ട്‌സ്‌പോട്ടുകളിൽ സമഗ്രമായ പാരിസ്ഥിതിക-ആരോഗ്യ പഠനങ്ങൾ നടത്തണമെന്ന് ചാർട്ടർ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു.

അതേസമയം, തീരശോഷണം, സമുദ്രനിരപ്പിലെ ഉയർച്ച, തീവ്ര കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനങ്ങൾ എന്നിവ മൂലം കേരളത്തിന്റെ തീരപ്രദേശം കടുത്ത സമ്മർദ്ദത്തിലാണ്. തീരത്തെ മാറ്റങ്ങളും സമുദ്ര ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ ആരോഗ്യവും നിരീക്ഷിക്കുന്നതിനായി ഒരു തീരദേശ നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രവും, 'കേരള തീരദേശ-സമുദ്ര അതിജീവന മിഷനും' (Kerala Coastal and Marine Resilience Mission) സ്ഥാപിക്കണമെന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.

ഈ ചർച്ചകളിൽ പങ്കെടുത്ത മത്സ്യത്തൊഴിലാളി സമൂഹങ്ങൾ തുറമുഖങ്ങൾ, ഹാർബറുകൾ, മറ്റ് തീരദേശ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസന പദ്ധതികൾ എന്നിവ മത്സ്യബന്ധന മേഖലകളെയും പൊതുസ്ഥലങ്ങളെയും പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു. തീരദേശ ഭരണത്തിൽ മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളുടെ പരമ്പരാഗത അവകാശങ്ങൾ അംഗീകരിക്കണമെന്നും, തീരുമാനമെടുക്കുന്ന പ്രക്രിയകളിൽ അവരെക്കൂടി പങ്കാളികളാക്കണമെന്നും ഊന്നിപ്പറയുന്നു.

രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പുതിയ വഴിത്തിരിവ്: ഒരു ജനകീയ പരിസ്ഥിതി അജണ്ട

പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ കേരളത്തിന് വലിയൊരു ചരിത്രമുണ്ട്. 'സൈലന്റ് വാലി സംരക്ഷണ സമരം' പോലുള്ള ജനകീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ വികസന തീരുമാനങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കാനും, അതീവ ദുർബലമായ ആവാസവ്യവസ്ഥകളെ സംരക്ഷിക്കാനും, പൊതുജനങ്ങളുടെ ഇടപെടലുകൾക്ക് കഴിയുമെന്ന് തെളിയിച്ചതാണ്.

മറ്റൊരു നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിലേക്ക് കേരളം തയ്യാറെടുക്കുമ്പോൾ, സമാനമായ രീതിയിൽ പുതിയൊരു പാരിസ്ഥിതിക അജണ്ട രൂപപ്പെടുത്താൻ ഈ നയരേഖ സഹായിക്കുമെന്ന് ഇതിന്റെ അണിയറപ്രവർത്തകർ പ്രത്യാശിക്കുന്നു.

ഈ സംരംഭത്തിന്റെ മുഖ്യ സംഘാടകനായ എൻ. ബാദുഷ പറയുന്നത്, കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ഭൂപ്രകൃതികളിൽ ജീവിക്കുന്ന ജനവിഭാഗങ്ങളുടെ കൂട്ടായ ആശങ്കകളുടെ പ്രതിഫലനമാണ് ഈ രേഖ എന്നാണ്. വന്യജീവി ശല്യം നേരിടുന്ന കർഷകർ, തീരശോഷണം കാരണം ബുദ്ധിമുട്ടുന്ന മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ, ഭൂമിക്കായി പോരാടുന്ന ആദിവാസി വിഭാഗങ്ങൾ എന്നിവരുടെയെല്ലാം അഭിപ്രായങ്ങൾ കേട്ടതിന് ശേഷമാണ് ഇത് തയ്യാറാക്കിയത്.

രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾ തങ്ങളുടെ പ്രകടന പത്രികകൾ തയ്യാറാക്കുമ്പോൾ, ഈ അവകാശപത്രിക ഉയർത്തുന്ന ചോദ്യത്തെ അവഗണിക്കാൻ അവർക്ക് സാധിക്കില്ല. പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ കാടുകൾ മുതൽ അറബിക്കടൽ വരെ ജീവന്റെ നിലനിൽപ്പിന് ആധാരമായ പാരിസ്ഥിതിക സംവിധാനങ്ങളെ മാനിക്കാതെ വികസനത്തിന് മുന്നോട്ട് പോകാൻ സാധിക്കുമോ എന്ന ചോദ്യമാണത്.

(പരിഭാഷ, എഡിറ്റിംഗ്: സുരേന്ദ്രൻ കണ്ണൂർ)