പുനരുപയോഗ ഊർജ്ജ സ്രോതസ്സുകളെ കാര്യക്ഷമമായി സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിൽ ഉപഭോഗ നിയന്ത്രണം നിർണ്ണായകമാകുന്നു

• പുനരുപയോഗ ഊർജ്ജത്തിന്റെ ഉത്പാദനം വേഗത്തിൽ വർദ്ധിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, വൈദ്യുതിയുടെ ഉപയോഗം അമിതമായി കൂടുന്നത് (Peak demand) മൊത്തത്തിലുള്ള സിസ്റ്റം ചെലവ് വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.

• ഡിമാൻഡ് ഫ്ലെക്സിബിലിറ്റി, ഡിമാൻഡ് റെസ്പോൺസ് എന്നീ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെ വൈദ്യുതി വാങ്ങുന്നതിനുള്ള ചെലവ് കുറയ്ക്കാനും ഗ്രിഡിന്റെ വിശ്വാസ്യത മെച്ചപ്പെടുത്താനും സാധിക്കും.

• ഈ സംവിധാനങ്ങൾ വ്യാപകമായി നടപ്പിലാക്കുന്നതിന് സ്മാർട്ട് മീറ്ററുകൾ, നിയമപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ, ദേശീയതലത്തിലുള്ള ഏകോപനം എന്നിവ അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.

• വൈദ്യുതിയുടെ അമിതമായ ആവശ്യകതയെ ശാസ്ത്രീയമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിലേക്കുള്ള വലിയൊരു മാറ്റമാണ് മഹാരാഷ്ട്രയുടെ DFPO മാതൃക സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

ഇന്ത്യയുടെ ഊർജ്ജ മേഖല അതിവേഗത്തിലുള്ള മാറ്റങ്ങൾക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. പുനരുപയോഗ ഊർജ്ജത്തിന്റെ (Renewable Energy) വിനിയോഗം രാജ്യത്ത് വർദ്ധിച്ചുവരുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അതോടൊപ്പം തന്നെ വൈദ്യുതിയുടെ അമിതമായ ആവശ്യകത (Peak electricity demand) അതിവേഗം കൂടുന്നത് വലിയൊരു വെല്ലുവിളിയായി മാറുന്നുണ്ട്. തടസ്സമില്ലാത്ത വൈദ്യുതി വിതരണവും ഗ്രിഡിന്റെ സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കിക്കൊണ്ട് ഈ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ആവശ്യം നിറവേറ്റുന്നതിന് വലിയ നിക്ഷേപം ആവശ്യമാണ്. ഇത് വൈദ്യുതി ഉത്പാദനത്തിനുള്ള അധികച്ചെലവിന് (Marginal cost) കാരണമാകുന്നു.

ഈ ആവശ്യകതയെ കാര്യക്ഷമമായും ലാഭകരമായും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിന് 'ഡിമാൻഡ് ഫ്ലെക്സിബിലിറ്റി' (DF), 'ഡിമാൻഡ് റെസ്പോൺസ്' (DR) പദ്ധതികൾ അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. ഗ്രിഡിന്റെ വിശ്വാസ്യത വർദ്ധിപ്പിക്കാനും, തിരക്കേറിയ സമയത്തെ ചെലവേറിയ വൈദ്യുതിയെ ആശ്രയിക്കുന്നത് കുറയ്ക്കാനും, വൈദ്യുതി വാങ്ങുന്നതിനുള്ള ചെലവ് ലാഭകരമാക്കാനും ഈ സംരംഭങ്ങൾ സഹായിക്കും. ഇതിലൂടെ ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് ന്യായമായ വിലയിൽ തടസ്സമില്ലാത്ത വൈദ്യുതി ലഭ്യമാക്കാൻ സാധിക്കും. രാജ്യവ്യാപകമായി നടപ്പിലാക്കുന്ന സ്മാർട്ട് മീറ്റർ പദ്ധതി, കൃത്യമായ ഉപഭോഗ വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നതിലൂടെയും ഉപഭോക്താക്കളുമായുള്ള ആശയവിനിമയം സുഗമമാക്കുന്നതിലൂടെയും ഇത്തരം പദ്ധതികൾക്ക് വലിയ പിന്തുണ നൽകുന്നു.

വൈദ്യുതി മേഖലയെ ആധുനികവൽക്കരിക്കാനും ഗ്രിഡിലെ കാർബൺ സാന്നിധ്യം കുറയ്ക്കാനുമുള്ള ഇന്ത്യയുടെ ശ്രമങ്ങളും ശക്തമായ നിയമസാഹചര്യങ്ങളും വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ഊർജ്ജ ആവശ്യങ്ങളെ തന്ത്രപരമായി നേരിടാൻ അടിത്തറയിട്ടു കഴിഞ്ഞു. കൂടാതെ, കഴിഞ്ഞ ഒരു പതിറ്റാണ്ടായി നടപ്പിലാക്കി വരുന്ന 'ഡിമാൻഡ് സൈഡ് മാനേജ്‌മെന്റ്' (DSM) അനുഭവങ്ങൾ, പുനരുപയോഗ ഊർജ്ജത്തെ നമ്മുടെ പവർ ഗ്രിഡുമായി സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിൽ ഇത്തരം പദ്ധതികൾക്ക് കരുത്തേകുന്നു. എങ്കിലും, ഈ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ നടപ്പിലാക്കുന്നതിനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പുകൾ വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്തമാണ്. ചുരുക്കം ചില സംസ്ഥാനങ്ങൾ ശക്തമായ നയങ്ങളിലൂടെയും സാങ്കേതിക മികവിലൂടെയും ഈ രംഗത്ത് മുന്നേറുന്നുണ്ട്.

നിയമപരമായ മുന്നേറ്റങ്ങൾ

ചില മുൻനിര വൈദ്യുതി വിതരണ കമ്പനികൾ (ഡിസ്കോമുകൾ) വീടുകളിലെ എയർ കണ്ടീഷനിംഗ് അടക്കമുള്ള കൂളിംഗ് സംവിധാനങ്ങളെ കേന്ദ്രീകരിച്ച് ഡിമാൻഡ് റെസ്പോൺസ് (DR) പദ്ധതികൾക്ക് തുടക്കം കുറിച്ചിട്ടുണ്ട്. എങ്കിലും, ഈ പദ്ധതികളിൽ പങ്കുചേരുന്നത് ഉപഭോക്താക്കളുടെ താൽപ്പര്യത്തിന് വിട്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ (voluntary), വൈദ്യുതി വാങ്ങൽ ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്നതിൽ ഇവയ്ക്ക് വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്താൻ കഴിയുന്നില്ല. തിരക്കേറിയ സമയങ്ങളിൽ എത്രത്തോളം വൈദ്യുതി ഉപഭോഗം കുറയ്ക്കാൻ സാധിക്കുമെന്ന് കൃത്യമായി പ്രവചിക്കാൻ ഡിസ്കോമുകൾക്ക് കഴിയാത്തതാണ് ഇതിന് കാരണം. ഡിമാൻഡ് ഫ്ലെക്സിബിലിറ്റിയുടെ പൂർണ്ണമായ പ്രയോജനം ലഭിക്കണമെങ്കിൽ, എല്ലാ വിഭാഗം ഉപഭോക്താക്കൾക്കും നിർബന്ധിതമായി സംസ്ഥാനതലത്തിൽ 'ടൈം ഓഫ് ഡേ' (ToD) താരിഫുകൾ നടപ്പിലാക്കുന്നതിലെ കാലതാമസം ഒഴിവാക്കേണ്ടതുണ്ട്.

നിലവിലുള്ള തടസ്സങ്ങൾ മറികടക്കാനും ഫ്ലെക്സിബിൾ ഡിമാൻഡ് ശാസ്ത്രീയമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞ് പ്രയോജനപ്പെടുത്താനും റെഗുലേറ്റർമാർ വിതരണ കമ്പനികൾക്ക് വ്യക്തമായ ലക്ഷ്യങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ചു നൽകണം. തിരക്കേറിയ സമയങ്ങളിൽ വലിയ വില കൊടുത്ത് വൈദ്യുതി വാങ്ങുന്നത് കുറയ്ക്കാനും അതുവഴി പുനരുപയോഗ ഊർജ്ജത്തിന്റെ വിനിയോഗം വർദ്ധിപ്പിക്കാനും ഇത് വിതരണ കമ്പനികളെ സഹായിക്കും.

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ മെർക് (MERC) റെഗുലേഷൻസ് 2024, രാജ്യത്തെ തന്നെ ആദ്യത്തെ ഡിമാൻഡ് ഫ്ലെക്സിബിലിറ്റി നിയമങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഈ ചട്ടക്കൂട് അനുസരിച്ച്, 'ഡിമാൻഡ് ഫ്ലെക്സിബിലിറ്റി പോർട്ട്‌ഫോളിയോ ഒബ്ലിഗേഷൻ' (DFPO) എന്ന പുതിയ സംവിധാനം അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതനുസരിച്ച് വിതരണ കമ്പനികൾ തിരക്കേറിയ സമയത്തെ (Peak hours) നിശ്ചിത ശതമാനം വൈദ്യുതി ഉപഭോഗം മറ്റ് സമയങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റാൻ ബാധ്യസ്ഥരാണ്. ഉപഭോക്താക്കളുടെ രീതികൾ പഠിക്കാനും അവർക്കായി അനുയോജ്യമായ പദ്ധതികൾ തയ്യാറാക്കാനും ഈ നിയമം ഊന്നൽ നൽകുന്നു. കൂടാതെ, പദ്ധതികളുടെ ചെലവും ഫലപ്രാപ്തിയും അളക്കാനുള്ള കൃത്യമായ മാനദണ്ഡങ്ങളും ഇത് മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നു.

ആസ്സാം, കർണാടക എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളും സമാനമായ രീതിയിൽ എ.ഇ.ആർ.സി (ഡിമാൻഡ് റെസ്പോൺസ്) റെഗുലേഷൻസ് 2024, കെ.ഇ.ആർ.സി (ഡിമാൻഡ് ഫ്ലെക്സിബിലിറ്റി) റെഗുലേഷൻസ് 2025 എന്നിവയുടെ കരട് രൂപരേഖകൾ പുറത്തിറക്കിയിട്ടുണ്ട്.

വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന നിയമചട്ടക്കൂടുകൾ

മുംബൈ മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനും (MCGM) 'സസ്റ്റൈനബിൾ എനർജി ഫോർ ഓൾ' എന്ന സംഘടനയുമായി സഹകരിച്ച് ടാറ്റ പവർ മുംബൈ ഒരു പരീക്ഷണാത്മക പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കി. ജലവിതരണത്തിനായുള്ള പമ്പിംഗ് പ്രവർത്തനങ്ങൾ വൈദ്യുതി ആവശ്യകത കുറഞ്ഞ സമയങ്ങളിലേക്ക് (off-peak hours) മാറ്റുകയായിരുന്നു ഈ പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം. സൂര്യപ്രകാശം ലഭ്യമായ സമയങ്ങളും 'ടൈം ഓഫ് ഡേ' (ToD) താരിഫുകളും പ്രയോജനപ്പെടുത്തിയതിലൂടെ വൈദ്യുതി ചെലവ് ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കാൻ ഇതിലൂടെ സാധിച്ചു. 2024 ഫെബ്രുവരിയിൽ ഭാണ്ഡുപ്പിൽ നടത്തിയ പരീക്ഷണത്തിലൂടെ പ്രതിദിനം 345 കിലോവാട്ട് വൈദ്യുതി ഉപയോഗം തിരക്കേറിയ സമയത്തുനിന്ന് മാറ്റാൻ കഴിഞ്ഞു. ഇതിലൂടെ 23,000 യൂണിറ്റ് വൈദ്യുതി ലാഭിക്കാനും 50 പമ്പിംഗ് സ്റ്റേഷനുകളിലായി പ്രതിമാസം 50 മെഗാവാട്ട് വരെ വൈദ്യുതി വിനിയോഗത്തിൽ ഇളവ് വരുത്താനുള്ള സാധ്യതകൾ കണ്ടെത്താനും സാധിച്ചു.

തിരക്കേറിയ സമയങ്ങളിലെ വൈദ്യുതി ഉപയോഗം നിയന്ത്രിക്കാനായി 2023-2024 കാലയളവിൽ ഗാർഹിക ഉപഭോക്താക്കൾക്കായി ടാറ്റ പവർ മുംബൈ ഓട്ടോമേറ്റഡ് ഡിമാൻഡ് റെസ്പോൺസ് (DR) പദ്ധതി അവതരിപ്പിച്ചു. 2025-ൽ വലിയ വാണിജ്യ, വ്യവസായ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കായി 'അഗ്രഗേറ്റർ' (Aggregator) അധിഷ്ഠിത പദ്ധതിയെന്ന നിലയിലേക്ക് ഇത് വികസിപ്പിച്ചു. ഊർജ്ജ വിപണിയിലെ ആവശ്യാനുസരണം ഉപയോഗിക്കാൻ പാകത്തിലുള്ള വലിയൊരു വൈദ്യുതി ശേഖരമായി ഡിമാൻഡ് ഫ്ലെക്സിബിലിറ്റിയെ മാറ്റുന്നതിന്റെ സൂചനയാണിത്.

ഡൽഹിയിലെ ബി.എസ്.ഇ.എസ് യമുന പവർ ലിമിറ്റഡ് (BSES Yamuna) 2020-ൽ തന്നെ ഗാർഹിക-വാണിജ്യ ഉപഭോക്താക്കളെ ലക്ഷ്യമിട്ട് സമാനമായ പദ്ധതി ആരംഭിച്ചിരുന്നു. ടാറ്റ പവർ ഡൽഹി ഡിസ്ട്രിബ്യൂഷൻ ലിമിറ്റഡ് 2022 മുതൽ 2025 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ സ്മാർട്ട് മീറ്ററുകളുടെ സഹായത്തോടെ ഉപഭോക്താക്കളുടെ ശീലങ്ങളിൽ മാറ്റം വരുത്തിയും സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ ഉപയോഗിച്ചും തിരക്കേറിയ സമയത്തെ വൈദ്യുതി ആവശ്യകത വിജയകരമായി നിയന്ത്രിച്ചു.

ദേശീയ ചട്ടക്കൂട് രൂപീകരണം

സംസ്ഥാനതലത്തിലുള്ള ശ്രമങ്ങൾ വളരെ വിലപ്പെട്ടതാണെങ്കിലും, ദേശീയതലത്തിലുള്ള ഒരു ഏകോപിത ചട്ടക്കൂട് ഈ മാറ്റത്തിന്റെ വേഗത ഗണ്യമായി വർദ്ധിപ്പിക്കും. അത്തരമൊരു സംവിധാനം പ്രവർത്തനരീതികളെ ഏകീകരിക്കാനും ഒരേതരത്തിലുള്ള നിയമാവലികൾ നടപ്പിലാക്കാനും സഹായിക്കും. ഇത് 'അഗ്രഗേറ്റർമാർക്ക്' (Aggregators) സംസ്ഥാന അതിർത്തികൾക്കപ്പുറം പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള സാഹചര്യം ഒരുക്കുകയും, അതുവഴി പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾക്കും സേവനങ്ങൾക്കും കുറഞ്ഞ ചെലവിൽ കൂടുതൽ ആളുകളിലേക്ക് എത്താൻ അവസരമൊരുക്കുകയും ചെയ്യും.

ഒരു സമഗ്രമായ ദേശീയ പദ്ധതിയിൽ വിവിധ ഘടകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. 'ഫെയിം' (FAME) അല്ലെങ്കിൽ 'പി.എം സൂര്യഘർ' പോലുള്ള പദ്ധതികൾ വഴി സാങ്കേതിക വിദ്യകളിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവരാൻ സാധിക്കും. ഇത് ഡിമാൻഡ് ഫ്ലെക്സിബിലിറ്റി സാങ്കേതികവിദ്യകൾക്ക് വലിയ വിപണി ഒരുക്കുകയും അവയുടെ ചെലവ് കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യും. കൂടാതെ, കെട്ടിട നിർമ്മാണ ചട്ടങ്ങളിൽ (Building Codes) ഇത്തരം സംവിധാനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത് വഴി, പുതിയതായി നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന കെട്ടിടങ്ങളിൽ വൈദ്യുതി വിനിയോഗം നിരീക്ഷിക്കാനും നിയന്ത്രിക്കാനുമുള്ള സൗകര്യം ഉറപ്പാക്കാൻ സാധിക്കും. ഭാവിയിലെ കെട്ടിടങ്ങളെ 'ഫ്ലെക്സിബിൾ ലോഡ് മാനേജ്‌മെന്റിന്' സജ്ജമാക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കും.

എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെയും ഡിമാൻഡ്-സൈഡ് മാനേജ്‌മെന്റ് (DSM) ചട്ടങ്ങളിൽ ഡിമാൻഡ് ഫ്ലെക്സിബിലിറ്റിയെ ഉൾപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്മാർട്ട് മീറ്ററുകളിൽ നിന്നും പുനരുപയോഗ ഊർജ്ജ സ്രോതസ്സുകളിൽ നിന്നുമുള്ള വിവരങ്ങൾ വിശകലനം ചെയ്തുകൊണ്ട്, വൈദ്യുതി ഉപയോഗം മാറ്റം വരുത്തേണ്ട കൃത്യമായ സമയവും, നിരക്കുകളും, ഇതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ലാഭവും കണ്ടെത്താൻ ഒരു ദേശീയ വിലയിരുത്തൽ സംവിധാനം ആവശ്യമാണ്.

ഇതോടൊപ്പം വ്യക്തമായ പ്രവർത്തന മാർഗ്ഗരേഖകളും (SOPs) അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. വൈദ്യുതി ഉപയോഗത്തിൽ വരുത്താവുന്ന മാറ്റങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി കണക്കാക്കുക, ഉപഭോക്താക്കളെ പദ്ധതിയിൽ ചേർക്കുക, സേവനങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കുക തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിൽ കൃത്യമായ നടപടിക്രമങ്ങൾ വേണം. 'OpenADR' പോലുള്ള ആശയവിനിമയ മാനദണ്ഡങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തുന്നത് വഴി വിശ്വസനീയവും സുതാര്യവുമായ രീതിയിൽ വലിയ തോതിലുള്ള 'ഓട്ടോമേറ്റഡ് ഡിമാൻഡ് റെസ്പോൺസ്' നടപ്പിലാക്കാൻ സാധിക്കും.