ഏഷ്യ മുതൽ ആഫ്രിക്ക വരെയും, യൂറോപ്പ് മുതൽ അമേരിക്കൻ വൻകരകൾ വരെയും പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ വൻ തരംഗങ്ങളാണ് ലോകമെമ്പാടും ആഞ്ഞടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. ഈ പ്രതിഷേധങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നവരിൽ ഭൂരിഭാഗവും യുവാക്കളാണ്; ഭരണമാറ്റം മുതൽ കടുത്ത വിലക്കയറ്റം വരെ നീളുന്ന വൈവിധ്യമാർന്ന ആവശ്യങ്ങളാണ് അവരുടെ അജണ്ടയിലുള്ളത്. ബംഗ്ലാദേശിൽ രാഷ്ട്രീയ ഭരണമാറ്റം ലക്ഷ്യമിട്ട് ഓഗസ്റ്റിൽ വിദ്യാർത്ഥികൾ വൻ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ നടത്തിയപ്പോൾ, കെനിയയിൽ പുതിയ നികുതി നിർദ്ദേശങ്ങൾ പിൻവലിക്കാൻ സർക്കാരിനെ നിർബന്ധിതരാക്കിയത് അവിടുത്തെ "ജെൻ സി" (Gen Z) തലമുറയാണ്. ഇന്ത്യയിലാകട്ടെ, സർക്കാരിനെതിരെയുള്ള യുവാക്കളുടെ അമർഷം 'കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടി' (Cockroach Janta Party) എന്ന അപൂർവ്വവും വ്യവസ്ഥാപിതവുമായ ഒരു പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിന് കാരണമാവുകയും, ഇതിന് സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ വൻ പിന്തുണ ലഭിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
കാർണഗീസിന്റെ ഗ്ലോബൽ പ്രൊട്ടസ്റ്റ് ട്രാക്കറിന്റെ (Carnegie’s Global Protest Tracker) കണക്കനുസരിച്ച്, 2025 നവംബർ 1-ന് മാത്രം ലോകമെമ്പാടും സർക്കാരിനെതിരെ 35 പ്രതിഷേധങ്ങളാണ് അരങ്ങേറിയത്. ഇതിന് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള 12 മാസങ്ങളിൽ, ലോകം 70 രാജ്യങ്ങളിലായി 128 ഭരണവിരുദ്ധ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു.
ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ ഘടനയും അവയുടെ അജണ്ടകളും പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, വ്യക്തമായൊരു പൊതുചിത്രം ദൃശ്യമാകും: ഈ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് ഔദ്യോഗികമായ ഒരു നേതൃത്വമില്ലെന്നും, പകരം അവ തികച്ചും കൃത്യമായ ജനകീയ വിഷയങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണെന്നുമാണ് അത്. തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഏതെങ്കിലും ഒരു നേതൃത്വമല്ല ഈ പ്രതിഷേധങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. മറിച്ച്, വിവിധ വികസന പ്രശ്നങ്ങളാൽ ആളിക്കത്തുന്ന ഈ പ്രസ്ഥാനങ്ങളെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നത് യുവാക്കൾ തന്നെയാണ്. ചരിത്രത്തിൽ ഇന്നേവരെ ഉണ്ടായിട്ടുള്ളതിൽ വച്ച് ഏറ്റവും വലിയ യുവജനസംഖ്യ നിലനിൽക്കുന്ന ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ഇത് തികച്ചും സ്വാഭാവികമായ ഒന്നായി തോന്നാം.
യു.എസ് ഐക്യനാടുകളുടെ അന്താരാഷ്ട്ര വികസന ഏജൻസിയുടെ (USAID) കണക്കനുസരിച്ച്, നിലവിൽ ലോകത്ത് 10-നും 29-നും ഇടയിൽ പ്രായമുള്ള 240 കോടി യുവാക്കളുണ്ട്. ഇതിനെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ തലമുറ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാം.
“പ്രതിഷേധ പ്രകടനങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ തയ്യാറുള്ള ആളുകളുടെ അനുപാതം 1990-കൾക്ക് ശേഷമുള്ള ഏറ്റവും ഉയർന്ന നിരക്കിലേക്ക് വർദ്ധിച്ചിരിക്കുന്നു, കൂടാതെ ഈ കാലയളവിൽ പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിലും വലിയ വർദ്ധനവുണ്ടായിട്ടുണ്ട്,” എന്ന് യുനിസെഫ് (UNICEF) റിപ്പോർട്ട് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കം മുതൽ, “മുൻകാലങ്ങളിലെ പ്രതിഷേധങ്ങളിൽ നിന്ന് സമീപകാല പ്രക്ഷോഭങ്ങളെ വേർതിരിക്കുന്ന പുതിയ പ്രവണതകൾ കൂടുതൽ പ്രകടമായി വന്നിട്ടുണ്ടെന്നും, ഈ മാതൃകകൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ യുവാക്കൾ സുപ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും” യുനിസെഫ് റിപ്പോർട്ട് അടിവരയിട്ടു പറയുന്നു.
പൊതുജന പങ്കാളിത്തത്താൽ നയിക്കപ്പെടുന്ന ഈ യുവജന പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്ക് ഔദ്യോഗികമായ ഒരു നേതൃത്വമില്ല. പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയ വേദികൾക്ക് പുറത്തുള്ള അനൗദ്യോഗിക ഇടങ്ങളിലാണ് ഇവ അരങ്ങേറുന്നത്; ഒപ്പം ഇവയുടെ അജണ്ടകളിലും വലിയ മാറ്റം ദൃശ്യമാണ് - രണ്ടായിരത്തിൻ്റെ തുടക്കത്തിൽ ഉദാരവൽക്കരണത്തിനെതിരെയുള്ള പോരാട്ടങ്ങളിൽ തുടങ്ങി, പിന്നീട് കാലാവസ്ഥാ നീതിയിലേക്കും, ഭക്ഷണ-ഊർജ്ജ വിലക്കയറ്റത്തിലേക്കും ഇത് വഴിമാറി. ഇപ്പോഴാകട്ടെ, ഭരണമാറ്റത്തിനും, അസമത്വത്തിനും, തങ്ങൾ പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന തോന്നലിനുമെതിരെയുള്ള പ്രത്യക്ഷ സമരങ്ങളായി ഇവ മാറിയിരിക്കുന്നു.
ഒരു പഠനം അനുസരിച്ച്, ബംഗ്ലാദേശിലും നേപ്പാളിലും ഉണ്ടായതുപോലെ ഭരണമാറ്റം ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള യുവജന പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ 1990-ന് ശേഷം വൻതോതിൽ വർദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. കൗതുകകരമായ വസ്തുത, ദരിദ്ര-വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിലും വികസിത രാജ്യങ്ങളിലും ഒരുപോലെ ഇത്തരം പ്രതിഷേധങ്ങൾ ദൃശ്യമാകുന്നു എന്നതാണ്. ഒരു വിശകലനം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, 2021 നവംബർ മുതൽ 2022 ഒക്ടോബർ വരെയുള്ള കാലയളവിൽ (ഭക്ഷണ, ഊർജ്ജ വിലക്കയറ്റം ഉൾപ്പെടെയുള്ള) ജീവിതച്ചെലവ് വർദ്ധിച്ചതിനെതിരെയുള്ള പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ 150 രാജ്യങ്ങളിലായി 12,500 പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കും കലാപങ്ങൾക്കും കാരണമായി എന്നാണ്. ഈ പ്രതിഷേധങ്ങളിൽ പത്ത് ശതമാനത്തോളവും നയിച്ചത് വിദ്യാർത്ഥികളായിരുന്നു. പല സാഹചര്യങ്ങളിലും, പ്രാദേശിക പ്രശ്നങ്ങളെച്ചൊല്ലി ആരംഭിക്കുന്ന പ്രതിഷേധങ്ങൾ അയൽരാജ്യങ്ങളിലേക്കും പടരുന്നതായി കാണാം. ഉദാഹരണത്തിന്, 2010-കളിൽ ഉണ്ടായ 'അറബ് വസന്തം' സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയെത്തുടർന്ന് ടുണീഷ്യയിലാണ് ആരംഭിച്ചതെങ്കിലും, അത് പിന്നീട് ഈജിപ്ത്, ലിബിയ, സിറിയ, യമൻ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലേക്കും അതിവേഗം വ്യാപിക്കുകയായിരുന്നു.
ഏകദേശം 30 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്, യുഎന്നിന്റെ സാമൂഹിക വികസനത്തിനായുള്ള ലോക ഉച്ചകോടി (World Summit for Social Development) ജനങ്ങളെ വികസനത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവാക്കി മാറ്റുന്നതിനുള്ള ഒരു പ്രമേയം അംഗീകരിക്കുകയുണ്ടായി. ഇതിന് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടുകളായി, സാമ്പത്തിക വളർച്ച വർദ്ധിപ്പിക്കുമെന്നും ദാരിദ്ര്യം കുറയ്ക്കുമെന്നും തുല്യത കൊണ്ടുവരുമെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഒരു നവഉദാരവൽക്കരണ നയത്തെയായിരുന്നു (neoliberal policy) ലോകം അന്ധമായി പിന്തുടർന്നിരുന്നത്.
എന്നാൽ, സമ്പന്നരിൽ നിന്നും താഴേത്തട്ടിലേക്ക് സാമ്പത്തിക നേട്ടങ്ങൾ ഒഴുകിയെത്തുമെന്ന തന്ത്രം (trickle-down strategy) പരാജയപ്പെട്ടുവെന്നും അസമത്വം കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ളതായുമുള്ള വ്യക്തമായ സൂചനകൾ പുറത്തുവന്നു. ഇത് ലോകമെമ്പാടും വ്യാപകമായ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കും ജനരോഷത്തിനും കാരണമായി. ഭൂരിപക്ഷം ജനങ്ങളും അനുഭവിക്കുന്ന ദാരിദ്ര്യവും അതിന്റെ "വേദനാജനകമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങളും" ലോകം ആദ്യമായി ഗൗരവത്തോടെ ശ്രദ്ധിക്കുന്നത് ഈ ഉച്ചകോടിയിലാണ്. 186 രാജ്യങ്ങൾ അംഗീകരിച്ച ഈ ഉച്ചകോടിയുടെ പ്രഖ്യാപനം, സാമൂഹിക വികസനത്തിന്റെ മൂന്ന് പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ കൈവരിക്കുന്നതിനായി എല്ലാവരെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന നയങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുനൽകി: ദാരിദ്ര്യം നിർമ്മാർജ്ജനം ചെയ്യുക, പൂർണ്ണവും ഉൽപ്പാദനക്ഷമവുമായ തൊഴിലവസരങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക, സാമൂഹിക പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കുക എന്നിവയായിരുന്നു അവ.
നവഉദാരവൽക്കരണ സാമ്പത്തിക നയങ്ങളും വികസനത്തിൽ നിന്നുള്ള മാറ്റിനിർത്തലുകളും ഉണ്ടാക്കിയേക്കാവുന്ന "അനിശ്ചിതാവസ്ഥയെയും അരക്ഷിതാവസ്ഥയെയും" കുറിച്ചും ഈ പ്രഖ്യാപനം സംസാരിച്ചിരുന്നു. സുസ്ഥിര വികസന ലക്ഷ്യങ്ങൾ (SDGs) പോലുള്ള ആഗോള വികസന ആഹ്വാനങ്ങളുടെ പ്രധാന വഴികാട്ടിയായി മാറിയത് ഈ പ്രഖ്യാപനമാണ്.
1995-ലെ ആ ഉച്ചകോടിക്ക് ശേഷം, നൂറ് കോടിയിലധികം ആളുകൾ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടു; ആയുർദൈർഘ്യവും സമ്പത്തിന്റെ ഉൽപ്പാദനവും വർദ്ധിച്ചു. സമത്വത്തെക്കുറിച്ചും വികസന ലക്ഷ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുമുള്ള കൂട്ടായ സമീപനങ്ങളെക്കുറിച്ച് ലോകം ചർച്ച ചെയ്യുന്നു. കൂടുതൽ രാജ്യങ്ങൾ ജനാധിപത്യം സ്വീകരിച്ചു കഴിഞ്ഞു. എങ്കിൽ, പ്രസക്തമായ ചോദ്യം ഇതാണ്: എന്തുകൊണ്ടാണ് യുവാക്കൾ ഇത്രയധികം, ഇടയ്ക്കിടെ പ്രതിഷേധിക്കുന്നത്? “50 വർഷം മുമ്പുണ്ടായിരുന്നതിനേക്കാൾ മോശമാണ് ഇപ്പോഴത്തെ ജീവിതം എന്ന് പലരും വിശ്വസിക്കുന്നു,” യുഎൻ സാമ്പത്തിക സാമൂഹിക കാര്യ വകുപ്പിന്റെ (DESA) 'വേൾഡ് സോഷ്യൽ റിപ്പോർട്ട് 2025' വ്യക്തമാക്കുന്നു. ജീവിത സംതൃപ്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ഗാലപ്പ് വേൾഡ് പോൾ (Gallup World Poll) സർവേ പ്രകാരം, പങ്കെടുത്തവരിൽ 60 ശതമാനം പേരും ജീവിതത്തോട് 'പോരാടുന്നവരും' (struggling) 12 ശതമാനം പേർ 'കഷ്ടത അനുഭവിക്കുന്നവരുമാണ്' (suffering).
വരുമാനത്തിലും സമ്പത്തിലുമുള്ള അസമത്വം 1990 മുതൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ചൈന, ഇന്ത്യ തുടങ്ങിയ വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിൽ വലിയ രീതിയിൽ വർദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഒരു വിലയിരുത്തൽ അനുസരിച്ച്, ലോകജനസംഖ്യയുടെ മൂന്നിൽ രണ്ട് ഭാഗവും ജീവിക്കുന്നത് അസമത്വം വർദ്ധിച്ച രാജ്യങ്ങളിലാണ്. അപ്രതീക്ഷിതമായി ഉണ്ടാകുന്ന കടുത്ത കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനങ്ങൾ പോലുള്ള ഏത് സംഭവവും ഇവരെ ദാരിദ്ര്യരേഖയ്ക്ക് താഴേക്ക് തള്ളിവിട്ടേക്കാം. ലോകബാങ്കിന്റെ കണക്കനുസരിച്ച്, ലോകത്തിലെ ഓരോ അഞ്ചാമത്തെ വ്യക്തിയും കാലാവസ്ഥാ ദുരന്തങ്ങളുടെ ഭീഷണിയിലാണ്. അതോടൊപ്പം, നിലവിൽ ലോകത്ത് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ യുവജനസംഖ്യയാണുള്ളത്; അതിനാൽ വികസനത്തിൽ നിന്നുള്ള മാറ്റിനിർത്തലുകളും ഭാവിയിലെ അനിശ്ചിതാവസ്ഥകളും ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഭയപ്പെടുത്തുന്നത് യുവാക്കളെ തന്നെയാണ്.
ബംഗ്ലാദേശിലും നേപ്പാളിലും ഉണ്ടായതുപോലെ, ഭരണമാറ്റം ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള യുവജന പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ 1990-ന് ശേഷം വൻതോതിൽ വർദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. കൗതുകകരമായ വസ്തുത, ദരിദ്ര-വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിലും വികസിത രാജ്യങ്ങളിലും ഒരുപോലെ ഇത്തരം പ്രതിഷേധങ്ങൾ ദൃശ്യമാകുന്നു എന്നതാണ്. ഒരു വിശകലനം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, 2021 നവംബർ മുതൽ 2022 ഒക്ടോബർ വരെയുള്ള കാലയളവിൽ (ഭക്ഷണ, ഊർജ്ജ വിലക്കയറ്റം ഉൾപ്പെടെയുള്ള) ജീവിതച്ചെലവ് വർദ്ധിച്ചതിനെതിരെയുള്ള പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ 150 രാജ്യങ്ങളിലായി 12,500 പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കും കലാപങ്ങൾക്കും കാരണമായി എന്നാണ്.
പ്രതിഷേധങ്ങൾ വർദ്ധിക്കുന്നതിന് രണ്ട് പ്രധാന കാരണങ്ങളാണുള്ളത്: സമൂഹത്തെ ധ്രുവീകരിക്കുന്ന മാറ്റിനിർത്തലുകൾ എന്ന തോന്നലും ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ കാര്യക്ഷമതയില്ലായ്മയും. ലോകജനസംഖ്യയുടെ പകുതിയിലധികം ആളുകൾക്കും തങ്ങളുടെ സർക്കാരുകളിൽ വളരെ കുറഞ്ഞ വിശ്വാസമോ അല്ലെങ്കിൽ ഒട്ടും തന്നെ വിശ്വാസമോ ഇല്ലെന്ന് യുഎൻ ഡെസ (UN DESA) റിപ്പോർട്ട് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഈ ആത്മവിശ്വാസക്കുറവാണ് യുവാക്കളുടെ അമർഷം ഒരു പൊട്ടിത്തെറിയായി മാറാൻ കാരണമാകുന്നത്. ഇത്രയും വലിയ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ നയിക്കാൻ യുവാക്കളെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്?
ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ആഗോളവൽക്കരണത്തിനെതിരെ വലിയ രീതിയിലുള്ള പ്രതിഷേധങ്ങൾ ഉണ്ടാവുകയും, അതിനെത്തുടർന്ന് സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികൾക്കെതിരെയുള്ള ജനരോഷം ഉയർന്നുവരികയും ചെയ്തു. കൂടുതൽ സമീപകാലത്തായി ജനാധിപത്യത്തിനും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള പോരാട്ടങ്ങളും നാം കണ്ടു. ആഗോളതലത്തിലുള്ള ജനമുന്നേറ്റങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്ന ഒരു ഘടകമായി കാലാവസ്ഥാ നീതിയും (Climate justice) പതുക്കെ മാറിവരുന്നുണ്ട്.
സമീപവർഷങ്ങളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് കോവിഡ് മഹാമാരിക്ക് ശേഷം, ജീവിതച്ചെലവ് വർദ്ധിച്ചതാണ് പ്രതിഷേധങ്ങൾ ഇത്രയധികം വർദ്ധിക്കാൻ പ്രധാന കാരണമായത്. ഒരു കണക്കനുസരിച്ച്, 2021 നവംബറിനും 2022 ഒക്ടോബറിനും ഇടയിൽ 150 രാജ്യങ്ങളിലായി 12,500-ഓളം പ്രതിഷേധങ്ങളും കലാപങ്ങളും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രതിഷേധങ്ങളിലും കലാപങ്ങളിലും ഭൂരിഭാഗവും വിലക്കയറ്റം, ഊർജ്ജ പ്രതിസന്ധി, ഭക്ഷ്യക്ഷാമം എന്നിവയെച്ചൊല്ലിയായിരുന്നു, ഇവയിലെല്ലാം യുവാക്കൾ പ്രധാന പങ്കുവഹിക്കുകയും ചെയ്തു.
എന്തുകൊണ്ടാണ് യുവാക്കൾ ഇത്രയധികം പ്രകോപിതരാകുന്നത് എന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ സാമൂഹിക ശാസ്ത്രജ്ഞരും നയരൂപീകരണ വിദഗ്ധരും ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. യുനിസെഫിന്റെ (UNICEF) വിലയിരുത്തൽ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മിക്ക പഠനങ്ങളും വിരൽചൂണ്ടുന്നത്, ജീവിക്കാനുള്ള അടിസ്ഥാന മാർഗ്ഗങ്ങളുടെ അഭാവത്തിനെതിരെയും തങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങളോട് പ്രതികരിക്കാൻ നിലവിലെ രാഷ്ട്രീയ വ്യവസ്ഥയ്ക്കുള്ള കാര്യക്ഷമതയില്ലായ്മയ്ക്കെതിരെയും പ്രതികരിക്കുന്ന ഒരു യുവലോകത്തിലേക്കാണ്.
ഭൂരിഭാഗം പ്രതിഷേധങ്ങളുടെയും ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വിഷയം സാമ്പത്തിക സുരക്ഷിതത്വമാണ് - ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ തൊഴിലും ഉപജീവനവും തന്നെ. നിലവിലെ വികസന മാതൃകയ്ക്ക് ഈ തലമുറയുടെ ആഗ്രഹങ്ങളെ പൂർത്തീകരിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല എന്നതിന്റെ ലക്ഷണമായാണ് പലരും ഇതിനെ കാണുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഇതുവരെ നിർവ്വചിക്കപ്പെടുകയോ രൂപപ്പെടുത്തുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ലാത്ത ഒരു പുതിയ വികസന മാതൃകയ്ക്ക് വേണ്ടിയാണ് ഈ പ്രതിഷേധങ്ങൾ നടക്കുന്നത്
വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്, യുവാക്കൾക്കിടയിൽ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന അസ്വസ്ഥതകൾ കണക്കിലെടുത്തുകൊണ്ട് ഇന്റർനാഷണൽ ലേബർ ഓർഗനൈസേഷൻ (ILO) ഇങ്ങനെ നിരീക്ഷിക്കുകയുണ്ടായി: “യുവജനങ്ങളുടെ തൊഴിലില്ലായ്മ പ്രതിസന്ധി, അതിന്റെ എല്ലാ ഭാവങ്ങളിലും, സാമ്പത്തിക വളർച്ചയിലെ മന്ദഗതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട താൽക്കാലികമായ ഒരു പ്രതിഭാസം മാത്രമല്ല. മറിച്ച്, നയപരമായ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തിയില്ലെങ്കിൽ ഇതൊരു ഘടനാപരമായ പ്രവണതയായി (structural trend) മാറിയേക്കാം.” ചിലരാകട്ടെ, ഈ പ്രതിഷേധങ്ങളെ യുവാക്കളുടെ രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവത്തിന്റെയോ അല്ലെങ്കിൽ ഏതെങ്കിലും രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങളോടുള്ള ആഭിമുഖ്യത്തിന്റെയോ പ്രതിഫലനമായാണ് വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നത്.
'സേജ് ഓപ്പൺ' (Sage Open) പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു സർവേ, 2000-കളുടെ തുടക്കം മുതൽ 2017 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ 128 രാജ്യങ്ങളിലെ 10 ലക്ഷം ആളുകളിൽ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ വിശകലനം ചെയ്തുകൊണ്ട് വ്യക്തമാക്കിയത് ഇതാണ്: “40 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവർ, 40 വയസ്സിന് മുകളിലുള്ളവരേക്കാൾ അനൗദ്യോഗിക രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനങ്ങളോട് താല്പര്യം കാണിക്കാനാണ് കൂടുതൽ സാധ്യത. പരമ്പരാഗതവും വ്യവസ്ഥാപിതവുമായ രാഷ്ട്രീയത്തേക്കാൾ, മധ്യസ്ഥരില്ലാത്തതും വ്യക്തമായ വിഷയങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതുമായ രാഷ്ട്രീയത്തോടും പ്രവർത്തനങ്ങളോടുമാണ് യുവാക്കൾക്ക് കൂടുതൽ താല്പര്യം എന്നതിനാലാണ് ഇതെന്നാണ് ചിലർ വിശ്വസിക്കുന്നത്.”
പഴയതും പുതിയതുമായ തലമുറകൾ തമ്മിലുള്ള ഈ കാഴ്ചപ്പാടിലെ മാറ്റത്തെയും പങ്കാളിത്തത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെയും യുനിസെഫ് (UNICEF) പഠനവും പിന്തുണയ്ക്കുന്നുണ്ട്. “രാഷ്ട്രീയ പങ്കാളിത്തത്തിനുള്ള ഒരു വേദിയെന്ന നിലയിൽ ജനാധിപത്യത്തെ കാണുന്നതിൽ പഴയ തലമുറയ്ക്കും പുതിയ തലമുറയ്ക്കും വ്യത്യസ്തമായ കാഴ്ചപ്പാടുകളാണുള്ളതെന്ന് സമീപവർഷങ്ങളിലെ ആഗോള വിശകലനങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. മുതിർന്ന തലമുറയെ അപേക്ഷിച്ച്, ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ മോശം പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ യുവാക്കൾ കൂടുതൽ നിരാശരാണ്,” എന്ന് റിപ്പോർട്ട് പറയുന്നു.
സാമ്പത്തിക ചിന്തകരുടെയും ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെയും അഭിഭാഷകരുടെയും കൂട്ടായ്മയായ 'എർത്ത് ഫോർ ഓൾ' (Earth4All), ഇന്ത്യ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ജി20 (G20) രാജ്യങ്ങളിൽ ജനങ്ങൾക്ക് തങ്ങളുടെ സർക്കാരുകളിലുള്ള വിശ്വാസത്തെക്കുറിച്ച് നടത്തിയ ഒരു സർവേയുടെ വിവരങ്ങൾ പുറത്തുവിടുകയുണ്ടായി. സമ്പന്നരിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ നികുതി ഈടാക്കണമോ എന്നതിനെക്കുറിച്ചും, പരിസ്ഥിതി തകർച്ചയിൽ നിന്ന് ഭൂമിയെ രക്ഷിക്കാൻ തങ്ങളുടെ സർക്കാർ ആവശ്യത്തിന് കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നുണ്ടെന്ന് ജനങ്ങൾ വിശ്വസിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നതിനെക്കുറിച്ചുമുള്ള വശങ്ങളും ഈ സർവേയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
യൂറോപ്യൻ യൂണിയന്റെ ധനസഹായത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഗവേഷണ കൂട്ടായ്മ പുറത്തുവിട്ട 'ഗ്ലോബൽ യൂത്ത് പാർട്ടിസിപ്പേഷൻ ഇൻഡക്സ് 2025' (Global Youth Participation Index 2025) പ്രകാരം, മുപ്പത് വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവർ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ വോട്ട് രേഖപ്പെടുത്താൻ കുറഞ്ഞ സാധ്യതയേ ഉള്ളൂ എങ്കിലും, ഓൺലൈനായും നേരിട്ടുമുള്ള സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ മുന്നേറ്റങ്ങളിൽ സജീവമായ പങ്കുവഹിക്കാൻ ഇവർക്ക് കൂടുതൽ താല്പര്യമുണ്ടെന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.
ലോക ജിഡിപിയുടെ (GDP) 85 ശതമാനവും കൈയാളുന്ന രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള 22,000 ആളുകളുടെ അഭിപ്രായങ്ങളാണ് ഈ സർവേ തേടിയത്. “ഭൂരിപക്ഷം ജനങ്ങളുടെയും നന്മയ്ക്ക് വേണ്ടിയുള്ള തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാൻ തങ്ങളുടെ സർക്കാരിനെ വിശ്വസിക്കാം” എന്ന് വെറും 39 ശതമാനം ആളുകൾ മാത്രമാണ് വിശ്വസിക്കുന്നത് എന്ന് 'എർത്ത് ഫോർ ഓൾ' സർവേ കണ്ടെത്തി. ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ (20-30 വർഷം) ഇത്തരം ഗുണകരമായ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാൻ സർക്കാരിന് സാധിക്കുമെന്ന വിശ്വാസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യത്തിന്, വെറും 37 ശതമാനം ആളുകൾ മാത്രമാണ് അനുകൂലമായി മറുപടി നൽകിയത്.
സർക്കാരിലുള്ള ഈ വിശ്വാസക്കുറവ്, ദേശീയ-ആഗോള രാഷ്ട്രീയ വ്യവസ്ഥകളിൽ പരിഷ്കരണങ്ങൾ കൊണ്ടുവരാനുള്ള ജനങ്ങളുടെ ആഗ്രഹത്തെയാണ് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്. സർവേയിൽ പങ്കെടുത്തവരിൽ ഏകദേശം മൂന്നിൽ രണ്ട് ഭാഗം ആളുകളും തങ്ങളുടെ രാജ്യത്തെ രാഷ്ട്രീയ വ്യവസ്ഥയിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നവരാണ്. തങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ വ്യവസ്ഥയിൽ "പൂർണ്ണമായൊരു" പരിഷ്കരണം ആവശ്യമാണെന്ന് 30 ശതമാനത്തിനടുത്ത് ആളുകൾക്ക് അഭിപ്രായമുണ്ട്.
ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ വ്യവസ്ഥയിൽ ജനങ്ങൾക്കുള്ള വിശ്വാസത്തെക്കുറിച്ച് വളരെ രസകരമായ ഉൾക്കാഴ്ചകളാണ് ഈ സർവേ നൽകുന്നത്. ഭൂരിപക്ഷത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്നതിൽ സർക്കാരിനെ വിശ്വസിക്കുന്ന കാര്യത്തിൽ, സർവേയിൽ പങ്കെടുത്ത 74 ശതമാനം ഇന്ത്യക്കാരും ശക്തമായ ആത്മവിശ്വാസം പ്രകടിപ്പിച്ചു. ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ സർക്കാർ അനുയോജ്യമായ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുമെന്ന കാര്യത്തിലും ഏതാണ്ട് ഇതേ അളവിലുള്ള വിശ്വാസമാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയത്.
രാജ്യം ഭരിക്കാൻ ഏത് തരത്തിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ വ്യവസ്ഥയാണ് അനുയോജ്യം എന്ന ചോദ്യത്തിന്, 87 ശതമാനം പേരും വോട്ട് ചെയ്തത് “രാജ്യത്തിന് ഏറ്റവും നല്ലത് എന്താണെന്ന് കരുതി വിദഗ്ധർ (experts) തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്ന” രീതിക്കാണ്. എന്നാൽ, 86 ശതമാനം ആളുകൾ “ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രീയ വ്യവസ്ഥ”യ്ക്കും അനുകൂലമായി വോട്ട് രേഖപ്പെടുത്തി. സർവേയിൽ പങ്കെടുത്ത കുറഞ്ഞ വരുമാനമുള്ള കുടുംബങ്ങളിൽ 83 ശതമാനം പേർ വിദഗ്ധർ നയിക്കുന്ന വ്യവസ്ഥയിൽ വിശ്വാസം പ്രകടിപ്പിച്ചപ്പോൾ, ജനാധിപത്യ വ്യവസ്ഥയിൽ വിശ്വാസമർപ്പിച്ചത് 79 ശതമാനം പേർ മാത്രമാണ്; ഇത് സർവേയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ആകെ നിരക്കിനേക്കാൾ (86 ശതമാനം) വളരെ കുറവാണ്.
'എർത്ത് ഫോർ ഓൾ' എക്സിക്യൂട്ടീവ് ചെയർപേഴ്സണായ സാൻഡ്രിൻ ഡിക്സൺ-ഡിക്ലെവ് പറയുന്നത്, സർക്കാരുകളിലുള്ള ഈ അവിശ്വാസം യൂറോപ്പിൽ വളരെ പ്രകടമാണെന്നാണ്. മറ്റൊരു സുപ്രധാന കണ്ടെത്തലിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ഈ അവിശ്വാസത്തെ കാണുന്നത്: വെറും ലാഭവും സമ്പത്തും ഉണ്ടാക്കുന്നതിന് പകരം ജി20 രാജ്യങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക മുൻഗണന ആരോഗ്യം, പൊതുവായ ക്ഷേമം, പ്രകൃതി എന്നിവയായിരിക്കണം എന്ന് സർവേയിൽ പങ്കെടുത്തവരിൽ മൂന്നിൽ രണ്ട് ഭാഗത്തിലധികം ആളുകളും അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. “സമീപകാലത്ത് നടന്ന യൂറോപ്യൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ തീവ്ര വലതുപക്ഷത്തേക്ക് നീങ്ങുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, മനുഷ്യനും ഭൂമിക്കും ഒരേസമയം പ്രയോജനപ്പെടുന്ന ഒരു സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ നടപ്പിലാക്കാൻ സർക്കാരുകളെ ബാധ്യസ്ഥരാക്കേണ്ടതുണ്ട്,” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
'എർത്ത് ഫോർ ഓൾ' സംരംഭത്തിന്റെ കോ-ലീഡ് ആയ ഓവൻ ഗാഫ്നി ഈ കണ്ടെത്തലുകളെ ഇങ്ങനെ ചുരുക്കിപ്പറയുന്നു: “കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെ ചെറുക്കുന്നതിനും പ്രകൃതിയെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും ഈ ദശകത്തിൽ തന്നെ അടിയന്തരവും വലിയതുമായ നടപടികൾ ആവശ്യമാണെന്ന് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥകളിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ സർവേ ചെയ്ത ഭൂരിപക്ഷം ജനങ്ങളും വിശ്വസിക്കുന്നു. അതേസമയം, നിലവിലെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ തങ്ങൾക്ക് ഗുണം ചെയ്യുന്നില്ലെന്ന് പലർക്കും തോന്നുന്നുണ്ട്, അവർ രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക പരിഷ്കരണങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ജനപ്രിയ (populist) നേതാക്കളുടെ വളർച്ച വിശദീകരിക്കാൻ ഒരുപക്ഷേ ഇത് സഹായിച്ചേക്കാം.”
സമീപകാലത്ത് യുവാക്കളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഉണ്ടായ പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ വർദ്ധനവ്, സോഷ്യൽ മീഡിയയിലൂടെ രൂപപ്പെടുകയോ ജനപ്രീതി നേടുകയോ ചെയ്ത വലിയൊരു രാഷ്ട്രീയ മുന്നേറ്റത്തിന്റെ ഭാഗമാണ് - ഇതിന് കുറഞ്ഞത് 2011-ലെ അറബ് വസന്തത്തോളം പഴക്കമുണ്ട്. യൂറോപ്യൻ യൂണിയന്റെ ധനസഹായത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഗവേഷണ കൂട്ടായ്മ പുറത്തുവിട്ട 'ഗ്ലോബൽ യൂത്ത് പാർട്ടിസിപ്പേഷൻ ഇൻഡക്സ് 2025' പ്രകാരം, മുപ്പത് വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവർ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ വോട്ട് രേഖപ്പെടുത്താൻ കുറഞ്ഞ സാധ്യതയേ ഉള്ളൂ എങ്കിലും, ഓൺലൈനായും നേരിട്ടുമുള്ള സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ മുന്നേറ്റങ്ങളിൽ സജീവമായി പങ്കെടുക്കാനുള്ള സാധ്യത കൂടുതലാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.
(പരിഭാഷ, എഡിറ്റിംഗ്: സുരേന്ദ്രൻ കണ്ണൂർ)