യുനെസ്കോയുടെ ലോക പൈതൃക പട്ടികയിലുള്ള ഇന്ത്യയും ബംഗ്ലാദേശും പങ്കിടുന്ന കണ്ടൽക്കാടായ സുന്ദർബൻസിന്റെ അതിജീവന ശേഷി കുറയുന്നതായി പുതിയ പഠനം കണ്ടെത്തി.
2000-നും 2024-നും ഇടയിലുള്ള കാലയളവിൽ സുന്ദർബൻസിന്റെ 10-15% ഭാഗത്തും ആഘാതങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കാനുള്ള ശേഷി കുറഞ്ഞതായി പഠനം കാണിക്കുന്നു.
ചുഴലിക്കാറ്റുകൾ, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, മനുഷ്യ ഇടപെടലുകൾ എന്നിവ "ക്രിട്ടിക്കൽ സ്ലോയിംഗ് ഡൗൺ" (Critical slowing down) അഥവാ സ്വാഭാവികമായ വീണ്ടെടുക്കൽ പ്രക്രിയയിലെ ഗുരുതരമായ വേഗതക്കുറവിന് കാരണമാകുന്നു; ഇത് പ്രധാന മേഖലകളെ കൂടുതൽ അസ്ഥിരമാക്കുകയും ജൈവവൈവിധ്യത്തിനും കാർബൺ സംഭരണത്തിനും ഭീഷണിയുയർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഇന്ത്യയിലും ബംഗ്ലാദേശിലുമായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന, യുനെസ്കോയുടെ (UNESCO) ലോക പൈതൃക പട്ടികയിലുള്ള സുന്ദർബൻസിന്റെ അതിജീവന ശേഷിയിൽ വലിയ ഇടിവ് സംഭവിക്കുന്നതായി പുതിയ പഠനം കണ്ടെത്തി. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം മൂലമുള്ള ആഘാതങ്ങളിൽ നിന്നും മനുഷ്യ ഇടപെടലുകളിൽ നിന്നും പഴയസ്ഥിതിയിലേക്ക് തിരിച്ചുവരാനുള്ള വനത്തിന്റെ ശേഷി കുറഞ്ഞുവരുന്നതായാണ് കണ്ടെത്തൽ.
2000 ഫെബ്രുവരി മുതൽ 2024 ഡിസംബർ വരെയുള്ള 25 വർഷത്തെ കാലയളവിൽ, വനത്തിന്റെ 10 മുതൽ 15 ശതമാനം വരെ ഭാഗത്തിന് (ഏകദേശം 610 മുതൽ 990 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ) ഈ അതിജീവന ശേഷി (Resilience) നഷ്ടപ്പെട്ടതായി ഗവേഷകർ കണക്കാക്കുന്നു. 10,000 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിലധികം വിസ്തൃതിയുള്ളതാണ് സുന്ദർബൻസ്.
'കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻസ് എർത്ത് ആൻഡ് എൻവയൺമെന്റ്' എന്ന ജേണലിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പഠനം, "ക്രിട്ടിക്കൽ സ്ലോയിംഗ് ഡൗൺ" (Critical slowing down) എന്ന പ്രതിഭാസത്തിലൂടെയാണ് ഈ ദൗർബല്യം തിരിച്ചറിയുന്നത്. ഇതിലൂടെ ആവാസവ്യവസ്ഥകൾ തടസ്സങ്ങളിൽ നിന്ന് കരകയറാൻ കൂടുതൽ സമയമെടുക്കുകയും, ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയിൽ വലിയ വ്യതിയാനങ്ങൾ കാണിക്കുകയും, കാലക്രമേണ കൂടുതൽ അസ്ഥിരമാവുകയും ചെയ്യുന്നു.
ചുഴലിക്കാറ്റുകളും കാലാവസ്ഥാ സമ്മർദ്ദങ്ങളും വനത്തിന്റെ രൂപമാറ്റം വരുത്തുന്നു
അതിജീവന ശേഷി കുറയ്ക്കുന്നതിൽ പ്രധാന ചുഴലിക്കാറ്റുകൾ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചതായി കണ്ടെത്തലുകൾ കാണിക്കുന്നു. 2007-നും 2009-നും ഇടയിൽ സിദർ, രശ്മി, ഐല എന്നീ ചുഴലിക്കാറ്റുകളെത്തുടർന്ന് വലിയ വനമേഖലകൾ കുറഞ്ഞ അതിജീവന ശേഷിയുള്ള വിഭാഗങ്ങളിലേക്ക് മാറി. ഉദാഹരണത്തിന്, യഥാക്രമം 820.97 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ, 732.54 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ, 1,138.74 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ മികച്ച ശേഷിയിൽ നിന്ന് മിതമായ ശേഷിയുള്ളവയായി മാറി. അതേസമയം, മറ്റ് വലിയ പ്രദേശങ്ങൾ മിതമായ ശേഷിയിൽ നിന്ന് കുറഞ്ഞ ശേഷിയിലേക്ക് (Weakly resilient) താഴുകയും ചെയ്തു.
സുന്ദർബൻസിന്റെ മധ്യ, തെക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങളായ സത്ഖിര റേഞ്ച് മുതൽ ശരൺഖോല റേഞ്ച് വരെയുള്ള കടൽത്തീര പ്രദേശങ്ങളാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ബാധിക്കപ്പെട്ടത്. ചാന്ദ്പായ്, ശരൺഖോല റേഞ്ചുകളുടെ ചില ഭാഗങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
ചാന്ദ്പായ്, ശരൺഖോല റേഞ്ചുകൾക്കിടയിലുള്ള ഷാല നദി ഇടനാഴിയാണ് തിരിച്ചറിഞ്ഞ മറ്റൊരു ഹോട്ട്സ്പോട്ട്. ശുദ്ധജലം ലഭിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, സിദർ പോലുള്ള ശക്തമായ ചുഴലിക്കാറ്റുകളുടെ പാതയിലായതിനാൽ ഈ പ്രദേശം അതീവ ദുർബലമായി തുടരുന്നു.
ഇന്ത്യയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ സുന്ദർബൻസിലെ കണ്ടൽക്കാടുകൾ ബംഗ്ലാദേശിലേതിനേക്കാൾ കുറഞ്ഞ അതിജീവന ശേഷിയുള്ളതാണെന്ന് കണ്ടെത്തി, പ്രത്യേകിച്ച് വടക്കൻ അതിർത്തികളിൽ വലിയ ഇടിവ് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിൽ അതിജീവന ശേഷി നഷ്ടപ്പെടുന്ന പുതിയൊരു ഹോട്ട്സ്പോട്ട് കൂടി പഠനം തിരിച്ചറിയുന്നു. വടക്കൻ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലും തീരദേശ മേഖലകളിലും ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ വലിയ കുറവുണ്ടായതായി വിശകലനങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
മനുഷ്യ സമ്മർദ്ദങ്ങളും പാരിസ്ഥിതിക മാറ്റങ്ങളും
കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനവും മനുഷ്യന്റെ ഇടപെടലുകളും ആവാസവ്യവസ്ഥയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നതായി പഠനം എടുത്തുപറയുന്നു. അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലെ വനങ്ങളിൽ അതിവേഗം വളരുന്ന അവിസീനിയ ഒഫിസിനാലിസ് (Avicennia officinalis), എക്സോകേറിയ അഗല്ലോച്ച (Excoecaria agallocha) തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങളും, സാവധാനം വളരുന്ന ഹെറിറ്റിയറ ഫോംസ് (Heritiera fomes), ബ്രുഗുയിറ സെക്സാങ്കുലർ (Bruguiera sexangular), സൈലോകാർപ്പസ് മെക്കോംഗെൻസിസ് (Xylocarpus mekongensis) തുടങ്ങിയവയും കലർന്നാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഉയരമുള്ള വനത്തലപ്പുകളാൽ സവിശേഷമായ ഈ വൈവിധ്യമാർന്ന വനങ്ങൾ ഇപ്പോൾ സമ്മർദ്ദത്തിലാണ്. എക്സോകേറിയ അഗല്ലോച്ച പോലുള്ള ചില ഇനങ്ങൾ വടക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ കൂടുതൽ ഉയരത്തിൽ വളരുമ്പോൾ, ഉപ്പുവെള്ളം കൂടിയ തെക്കൻ, പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങളിൽ അവ ഉയരം കുറഞ്ഞവയായി കാണപ്പെടുന്നു.
വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന താപനില സസ്യവൈവിധ്യത്തെയും വനത്തലപ്പുകളുടെ ഉയരം പോലുള്ള സവിശേഷതകളെയും ബാധിക്കുന്നതിലൂടെ അതിജീവന ശേഷി കുറയ്ക്കുന്നതായി കണ്ടെത്തി. മഴ ജലസംതുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്താൻ സഹായിക്കുമെങ്കിലും, അപ്രതീക്ഷിതമായ മഴയുടെ രീതികളും കടുത്ത കാലാവസ്ഥാ സംഭവങ്ങളും ഈ ഗുണത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നു.
കൂടുതൽ മഴ ലഭിക്കുന്നത് ജലസമ്മർദ്ദം കുറയ്ക്കാനും ശുദ്ധജല പ്രവാഹം വർദ്ധിപ്പിക്കാനും സഹായിക്കുമെന്ന് ഗവേഷകർ കുറിക്കുന്നു. ഇത് മണ്ണിലെ ലവണാംശം കുറയ്ക്കുകയും സസ്യങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ ഊർജ്ജം നേടാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് കണ്ടൽ മരങ്ങളെ കൂടുതൽ ഉയരത്തിൽ വളരാൻ അനുവദിക്കുന്നു. മാത്രമല്ല, കൃത്യമായ മഴ ലഭിക്കുന്നത് ജലസന്തുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്താനും മണ്ണിന്റെ സ്ഥിതി സുസ്ഥിരമാക്കാനും സഹായിക്കുന്നുവെന്ന് പഠനം പറയുന്നു.
സുന്ദർബൻസിലെ ഈ പ്രവണതകളെ ആമസോൺ പോലുള്ള മറ്റ് ഉഷ്ണമേഖലാ വനങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്ന അതിജീവന ശേഷി കുറയുന്ന പ്രതിഭാസവുമായും പഠനം ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.
സുന്ദർബൻസിൽ, ഘടനാപരമായ സങ്കീർണ്ണത, ജൈവവൈവിധ്യം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചാണ് അതിജീവന ശേഷി നിലനിൽക്കുന്നത്. വനത്തലപ്പുകളുടെ ഉയരവും ഇലകളുടെ സവിശേഷതകളും കുറയുന്നതോടെ വനങ്ങൾ വൈവിധ്യം കുറഞ്ഞതും ഒരേപോലെയുള്ളതുമായി മാറുന്നുവെന്ന് പഠനം കണ്ടെത്തി.
രോഗബാധയാണ് മറ്റൊരു ഘടകം. 1960-കൾ മുതൽ പ്രബലമായ സുന്ദരി മരങ്ങളെ (Heritiera fomes) ബാധിച്ച "ടോപ്പ് ഡൈയിംഗ്" (Top dying) എന്ന അവസ്ഥ മരങ്ങളുടെ മൂല്യം കുറയ്ക്കുകയും വനത്തിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളെ കാർബൺ ആഗിരണം ചെയ്യുന്നതിന് പകരം കാർബൺ പുറത്തുവിടുന്ന സ്രോതസ്സുകളാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്തു. തടി മൂല്യത്തിൽ പ്രതിവർഷം 16.72 ദശലക്ഷം ഡോളറിന്റെ നഷ്ടം പഠനം കണക്കാക്കുന്നു.
മനുഷ്യ ഇടപെടലുകൾ പ്രശ്നം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാക്കുന്നു. അണക്കെട്ടുകൾ കാരണം ശുദ്ധജല പ്രവാഹം കുറയുന്നത് ലവണാംശം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു, ഇത് വളർച്ചയേക്കാൾ അതിജീവനത്തിനായി കൂടുതൽ ഊർജ്ജം ചെലവഴിക്കാൻ സസ്യങ്ങളെ നിർബന്ധിതരാക്കുന്നു. മണ്ണിലെ അമിതമായ ഫോസ്ഫറസ് പോഷക സന്തുലിതാവസ്ഥയെ തകിടം മറിക്കുകയും ഓക്സിജൻ കുറഞ്ഞ മണ്ണുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
കൈയേറ്റം, ചെമ്മീൻ കൃഷി, നിയമവിരുദ്ധമായ മരംവെട്ട് എന്നിവ വനത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ സങ്കീർണ്ണതയെയും വീണ്ടെടുക്കൽ ശേഷിയെയും നശിപ്പിക്കുന്നു.
വനപരിപാലനം മെച്ചപ്പെടുത്തുക എന്നതാണ് ഇതിനുള്ള പരിഹാരമെന്ന് ഗവേഷകർ പറയുന്നു. വലിയ മരങ്ങളെ വേട്ടക്കാരിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക, പട്രോളിംഗ് ശക്തമാക്കുക, പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങളെ ബോധവൽക്കരണ പരിപാടികളിൽ പങ്കാളികളാക്കുക, കാലാവസ്ഥാ ആഘാതങ്ങളെ നയരൂപീകരണത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുക എന്നിവ കണ്ടൽക്കാടുകളുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുമെന്ന് പഠനം ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു.
(പരിഭാഷ, എഡിറ്റിംഗ്: സുരേന്ദ്രൻ കണ്ണൂർ)