കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനങ്ങളെ നേരിടുന്നതിൽ പതിറ്റാണ്ടുകളുടെ പരിചയം; ലോകത്തിന് മാതൃകയാകാൻ ആഫ്രിക്ക

ആഗോള കാലാവസ്ഥാ-ആരോഗ്യ മേഖലകളിലെ നേതൃത്വപരമായ ചില പങ്കുകളിൽ നിന്നുള്ള അമേരിക്കയുടെ (US) പിൻവാങ്ങൽ, ഇത്തരം പദ്ധതികൾക്കായി ബാഹ്യ ധനസഹായത്തെ ആശ്രയിച്ചതിലൂടെ ആഫ്രിക്ക സ്വീകരിച്ച വലിയ അപകടസാധ്യതയെ തുറന്നുകാട്ടിയിരിക്കുകയാണ്. അമേരിക്ക സഹായം വെട്ടിക്കുറച്ചപ്പോൾ, അവരുടെ ധനസഹായത്തെയും വൈദഗ്ധ്യത്തെയും രാഷ്ട്രീയ പിന്തുണയെയും ആശ്രയിച്ചു നിന്നിരുന്ന പല ആഫ്രിക്കൻ പ്രോഗ്രാമുകളും പദ്ധതികളും പെട്ടെന്ന് അവസാനിപ്പിക്കേണ്ടി വന്നു. ഇത് വൻകരയിലെ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളെ കടുത്ത ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ നിഴലിലാക്കി.

എങ്കിലും, ഇത് പുതിയൊരു അവസരത്തിനും വഴിതുറന്നിട്ടുണ്ട്. കാലാവസ്ഥാ-ആരോഗ്യ ഭരണക്രമത്തിൽ തങ്ങളുടെ ശബ്ദം കൂടുതൽ ശക്തമാക്കാൻ ആഫ്രിക്കൻ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും സർക്കാരുകൾക്കും ശാസ്ത്രജ്ഞർക്കും സമൂഹങ്ങൾക്കും ഇനി സാധിക്കും.

ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങളല്ല കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന് കാരണക്കാർ. വ്യവസായവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട വികസിത രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഹരിതഗൃഹ വാതക ഉദ്‌വമനമാണ് ഇതിന് കാരണമായത്. ഇന്ന് പോലും, ആഗോള കാർബൺ ഉദ്‌വമനത്തിന്റെ ഏകദേശം 3 ശതമാനം മാത്രമാണ് ആഫ്രിക്കയുടെ പങ്ക്. എന്നാൽ, തങ്ങൾ വരുത്തിവെക്കാത്ത ഒരു പ്രതിസന്ധിയുടെ ഏറ്റവും കഠിനമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നത് ഈ വൻകരയാണ്.

മേയ് 25-ന് നമ്മൾ ആഫ്രിക്ക ദിനം ആഘോഷിക്കുമ്പോൾ, വൻകരയിലുടനീളം കടുത്ത കാലാവസ്ഥാ പ്രതിസന്ധികൾ അരങ്ങേറുകയാണ്. കടുത്ത ഉഷ്ണതരംഗങ്ങൾ, പ്രളയങ്ങൾ, വറൾച്ച, രോഗവ്യാപനം, വഷളായിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ പ്രശ്നങ്ങൾ എന്നിവ ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങളെ സാരമായി ബാധിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ നിമിഷം ആവശ്യപ്പെടുന്ന അടിയന്തിരതയോടെയും നേതൃപാടവത്തോടെയും പ്രതികരിക്കാൻ ആഫ്രിക്കൻ നേതാക്കൾ സജ്ജരാണോ എന്നതാണ് ഇപ്പോഴത്തെ ചോദ്യം.

ലാൻസെറ്റ് കൗണ്ട്ഡൗൺ ആഫ്രിക്ക റീജിയണൽ സെന്ററിന്റെ (Lancet Countdown Africa Regional Centre) ഡയറക്ടർ എന്ന നിലയിൽ, പ്രതിസന്ധികളോടും വിദേശ സഹായങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നതിനോടും കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന്റെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന പ്രത്യാഘാതങ്ങളോടും പ്രതികരിക്കുന്നതിൽ ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങൾ പലപ്പോഴും പ്രതിരോധത്തിലാണെന്നാണ് (തയ്യാറെടുപ്പുകൾ കുറവാണെന്നാണ്) ഞാൻ വാദിക്കുന്നത്.

ഈ അവസ്ഥ മാറ്റാൻ സഹായിക്കുന്നതിനാണ് ലാൻസെറ്റ് കൗണ്ട്ഡൗൺ ആഫ്രിക്ക റീജിയണൽ സെന്റർ രൂപീകരിച്ചത്. ഇത് ആഫ്രിക്കൻ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള വിശ്വസനീയമായ തെളിവുകൾ നിർമ്മിക്കുകയും, ഈ തെളിവുകൾ വൻകരയിലെയും ആഗോളതലത്തിലെയും കാലാവസ്ഥാ-ആരോഗ്യ നയങ്ങൾ രൂപീകരിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. 'ആരോഗ്യവും കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനവും' എന്ന വിഷയത്തിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 2025-ലെ ലാൻസെറ്റ് കൗണ്ട്ഡൗൺ റിപ്പോർട്ടിന്റെ സഹ-രചയിതാവ് കൂടിയാണ് ഞാൻ. ഫോസിൽ ഇന്ധനങ്ങളുടെ ഉപയോഗം, വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ഹരിതഗൃഹ വാതക ഉദ്‌വമനം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിനനുസരിച്ച് അതിവേഗം മാറുന്നതിൽ സർക്കാരുകൾ പരാജയപ്പെടുന്നത് എന്നിവ കാരണം ഓരോ വർഷവും ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ അനാവശ്യമായി മരിക്കുന്നുണ്ടെന്നാണ് ഈ റിപ്പോർട്ട് കണ്ടെത്തിയത്.

അസ്ഥിരമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ പൊരുത്തപ്പെടൽ (adaptation), ലഘൂകരണം (mitigation), പ്രതിരോധശേഷി (resilience) എന്നിവയിലുള്ള ആഫ്രിക്കയുടെ ദീർഘകാലത്തെ അനുഭവപരിചയം വളരെ ആഴമേറിയതാണെന്ന് ഞാൻ വാദിക്കുന്നു. കാലാവസ്ഥാ പ്രതിസന്ധിയുടെ ഈ ഘട്ടത്തിൽ ആ അറിവുകൾക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്.

കാലാവസ്ഥാ പ്രതിരോധവും ദുരന്ത നിവാരണ സജ്ജീകരണങ്ങളും

2011-ലെ സുനാമിക്ക് ശേഷം ജാപ്പനീസ് നഗരമായ സെൻഡായ് പുനർനിർമ്മിച്ചപ്പോൾ, ആ അനുഭവമാണ് പിന്നീട് ലോകമെമ്പാടും ഉപയോഗിക്കുന്ന 'ദുരന്തസാധ്യത ലഘൂകരണത്തിനുള്ള സെൻഡായ് ഫ്രെയിംവർക്ക്' (Sendai Framework for Disaster Risk Reduction) രൂപീകരിക്കാൻ സഹായിച്ചത്.

ദുരന്തങ്ങളെ നേരിടാൻ ലോകം എങ്ങനെ തയ്യാറെടുക്കണം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തോട് എങ്ങനെ കൂടുതൽ പ്രതിരോധശേഷി നേടണം എന്നതിനെ സ്വാധീനിക്കാൻ പോന്ന അനുഭവങ്ങൾ ആഫ്രിക്കയ്ക്കുമുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന്, 2026 ഫെബ്രുവരിയിൽ ഉണ്ടായ വിനാശകരമായ പ്രളയത്തിന് മുന്നോടിയായി മൊറോക്കോ 1,40,000-ലധികം ആളുകളെ ഒഴിപ്പിച്ചത്, മുൻകൂട്ടിയുള്ളതും സജീവവുമായ ഒരു ആഫ്രിക്കൻ ദുരന്ത പ്രതികരണ മാതൃക എങ്ങനെയുള്ളതാണെന്ന് കാണിച്ചുതന്നു.

എന്നിരുന്നാലും, കാലാവസ്ഥാ പ്രതിരോധത്തെക്കുറിച്ച് ലോകമെമ്പാടും കേൾക്കുന്ന കഥകളെയോ മറ്റ് രാജ്യങ്ങൾക്ക് മാതൃകയാക്കാവുന്ന വിലയേറിയ നയങ്ങളെയോ സ്വാധീനിക്കാൻ ആഫ്രിക്കൻ കാഴ്ചപ്പാടുകൾക്ക് അപൂർവമായേ സാധിക്കാറുള്ളൂ. കാലാവസ്ഥാ ഭരണക്രമത്തിൽ ആഫ്രിക്ക നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ ബലഹീനതകളിൽ ഒന്നാണിത്.

വ്യത്യസ്ത ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങളിലെ കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, ജലം, ഭക്ഷണം, പരിസ്ഥിതി എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പതിറ്റാണ്ടുകളുടെ ഗവേഷണത്തിലൂടെ എനിക്ക് മനസ്സിലായത്, പരമ്പരാഗത അറിവുകളും പ്രാദേശിക നേതൃത്വവും ആധുനിക ശാസ്ത്രത്തോടും ഔദ്യോഗിക പരിസ്ഥിതി നിയമങ്ങളോടും ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴാണ് ഏറ്റവും മികച്ച പരിഹാരങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നത് എന്നാണ്. ഈ സംവിധാനങ്ങളെ ഒന്നിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്നത് ആവാസവ്യവസ്ഥകളെ സംരക്ഷിക്കാനും, കാലാവസ്ഥാ ആഘാതങ്ങൾക്കെതിരെ സമൂഹങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്താനും, സുസ്ഥിരമായ വികസനത്തെ പിന്തുണയ്ക്കാനും സഹായിക്കും.

ശാസ്ത്രജ്ഞരും, ഭരണകർത്താക്കളും, സമൂഹവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ആഫ്രിക്ക ശക്തിപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ട്. തങ്ങൾ പഠിക്കുന്ന പാഠങ്ങൾ കൂടുതൽ നന്നായി രേഖപ്പെടുത്താൻ വൻകരയ്ക്ക് സാധിക്കണം. ഈ പാഠങ്ങളെ ലോകത്തിന് മാതൃകയാക്കാവുന്ന ഉദാഹരണങ്ങളാക്കി മാറ്റണം. ആഫ്രിക്കൻ നേതൃത്വത്തിലുള്ള കാലാവസ്ഥാ-ആരോഗ്യ ശ്രമങ്ങൾക്ക് പങ്കാളിത്തങ്ങൾ, പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ, നിരീക്ഷണ സംവിധാനങ്ങൾ, മുൻകൂട്ടി മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ, ആഫ്രിക്കൻ സാഹചര്യങ്ങൾക്ക് മാത്രമായുള്ള സൂചകങ്ങളുടെ ദീർഘകാല വികസനം എന്നിവയിൽ തുടർച്ചയായ നിക്ഷേപം ആവശ്യമാണ്.

പുനരുപയോഗ ഊർജ്ജത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റത്തിൽ ആഫ്രിക്കയ്ക്ക് അജണ്ട നിശ്ചയിക്കാം

എന്നിരുന്നാലും, ആഫ്രിക്ക അവഗണിക്കാൻ കഴിയാത്ത ചില ഘടനാപരമായ ബലഹീനതകൾ നേരിടുന്നുണ്ട്. 2025-ലെ ലാൻസെറ്റ് കൗണ്ട്ഡൗൺ റിപ്പോർട്ടിലെ സൂചകങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത് പോലെ, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാന പൊരുത്തപ്പെടൽ (adaptation) പദ്ധതികൾക്ക് ആവശ്യത്തിന് ധനസഹായം ലഭിക്കുന്നില്ല.

കാലാവസ്ഥാ ദുരന്തങ്ങളും കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം മൂലമുണ്ടാകുന്ന പകർച്ചവ്യാധികളുടെ വ്യാപനവും കാരണം ആരോഗ്യ സംവിധാനങ്ങൾ വലിയ സമ്മർദ്ദത്തിലാകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. പല ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങളും ഇപ്പോഴും തങ്ങളുടെ ദേശീയ ബജറ്റുകളിലും ആസൂത്രണങ്ങളിലും നടപ്പാക്കലുകളിലും കാലാവസ്ഥാ പ്രഖ്യാപനങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്താൻ ബുദ്ധിമുട്ടുകയാണ്. കാലാവസ്ഥാ ദുരന്തങ്ങൾ സർക്കാരുകളെ എപ്പോഴും അടിയന്തിര ദുരിതാശ്വാസ പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് മാത്രം ഒതുക്കുന്നു; ഇത് പരിമിതമായ വിഭവങ്ങളെ ദീർഘകാല വികസന മുൻഗണനകളിൽ നിന്ന് തിരിച്ചുവിടാൻ കാരണമാകുന്നു.

എന്നിരുന്നാലും, ഈ ബലഹീനതകൾ തന്നെയാണ് എവിടെയാണ് അടിയന്തിരമായി നേതൃത്വം ആവശ്യമായിരിക്കുന്നത് എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

കൽക്കരി, എണ്ണ, വാതകം എന്നിവയിലേക്ക് ചുരുങ്ങുന്നതിന് പകരം ആഫ്രിക്കയ്ക്ക് നേരിട്ട് പുനരുപയോഗ ഊർജ്ജത്തിൽ നിക്ഷേപം നടത്താം. സോളാർ മിനി ഗ്രgridsഡുകൾക്കും മറ്റ് ഹരിതോർജ്ജ പദ്ധതികൾക്കും ഇപ്പോഴും വിശ്വസനീയമായ വൈദ്യുതിയില്ലാത്ത സമൂഹങ്ങളിലേക്ക് വെളിച്ചമെത്തിക്കാൻ കഴിയും; ഒപ്പം വ്യവസായങ്ങൾക്കും ക്ലിനിക്കുകൾക്കും ആശുപത്രികൾക്കും ഊർജ്ജം നൽകാനും സാധിക്കും.

ഹരിതോർജ്ജം എന്നത് വെറും കാർബൺ ഉദ്‌വമനം കുറയ്ക്കുക മാത്രമല്ല. മലനീകരിക്കപ്പെട്ട വായു ശ്വസിക്കുന്ന ആളുകളുടെ എണ്ണം കുറയുക, ആരോഗ്യ പരിപാലനത്തിന് കൂടുതൽ വിശ്വസനീയമായ വൈദ്യുതി ലഭിക്കുക, ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ ജീവിതസാഹചര്യങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുക എന്നിവയും ഇതിന്റെ അർത്ഥമാണ്. ശരിയായ രീതിയിൽ നടപ്പാക്കിയാൽ, സാമ്പത്തിക വളർച്ചയും പൊതുജനാരോഗ്യവും കാലാവസ്ഥാ സംരക്ഷണവും ഒന്നിച്ച് കൊണ്ടുപോകാൻ കഴിയുമെന്ന് ആഫ്രിക്കയുടെ ഈ മാറ്റത്തിന് ലോകത്തിന് കാണിച്ചുകൊടുക്കാൻ സാധിക്കും.

നീതിയുക്തവും സുസ്ഥിരവുമായ ഭക്ഷ്യസംവിധാനങ്ങൾ

ആഗോള ഭക്ഷ്യസംവിധാനത്തെ പുനർവിചിന്തനം ചെയ്യുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള എന്റെ ഗവേഷണം, ഭാവിയിലെ ഭക്ഷണത്തെക്കുറിച്ച് പങ്കുവെക്കാവുന്ന ഒരു പുതിയ കാഴ്ചപ്പാട് മുന്നോട്ട് വെക്കുന്നു. ഇത് നീതി, ഉൾക്കൊള്ളൽ, പ്രതിരോധശേഷി, ഭൂമിയുടെ നല്ല ആരോഗ്യം എന്നിവയിൽ ഊന്നിയുള്ളതായിരിക്കണം.

ഈ കാഴ്ചപ്പാടിനെ ആഗോളതലത്തിലെ മികച്ച മാതൃകയാക്കി മാറ്റുന്നതിൽ ആഫ്രിക്കയ്ക്ക് നേതൃത്വം നൽകാനാകും. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നതിനും ഭക്ഷ്യ ഉൽപ്പാദന രീതികൾ മാറ്റുന്നതിനും ആഫ്രിക്കയിലെ കർഷകർ ഇതിനകം തന്നെ നൂതനമായ ആശയങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് എന്റെ ഗവേഷണം തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവ പ്രാദേശികവും പാരമ്പര്യവുമായ അറിവുകളിൽ വേരൂന്നിയവയാണ്. പ്രാദേശികമായ ഭക്ഷ്യവിളകളുടെ വലിയൊരു തിരിച്ചുവരവ് തിരിച്ചറിയുകയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്, മനുഷ്യർക്കും ഭൂമിക്കും ഒരുപോലെ ഗുണം ചെയ്യുന്ന ആരോഗ്യകരമായ ഭക്ഷ്യസംവിധാനങ്ങൾ ആഫ്രിക്കയിൽ കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിനുള്ള പ്രധാന തന്ത്രമായിരിക്കും.

ടാൻസാനിയയിൽ ഞാൻ നടത്തിയ ഗവേഷണം തെളിയിച്ചത്, കൃഷിയിടങ്ങളിലെ മികച്ച ജലമാനേജ്മെന്റ് കാർഷിക സുസ്ഥിരതാ സൂചകങ്ങളിൽ വലിയ വർദ്ധനവ് ഉണ്ടാക്കുമെന്നും കൂടുതൽ സുസ്ഥിരമായ ഉപജീവനമാർഗ്ഗങ്ങളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുമെന്നുമാണ്.

സിംബാബ്‌വെയിൽ, ജലം, ഊർജ്ജം, ഭക്ഷണം എന്നിവയ്ക്കായുള്ള പ്രോഗ്രാമുകൾ തമ്മിലുള്ള മോശം ഏകോപനം പലപ്പോഴും വികസന ശ്രമങ്ങളെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നതായും അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നതിൽ ജനങ്ങളെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുന്നതായും ഞാൻ കണ്ടെത്തി. ഇതിനൊരു പരിഹാരം ജലം, ഊർജ്ജം, ഭക്ഷണം എന്നിവ വെവ്വേറെ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിന് പകരം ഒന്നിച്ച് മാനേജ് ചെയ്യുക എന്നതാണ്. സോളാർ മിനി ഗ്രിഡുകൾ പോലുള്ള വികേന്ദ്രീകൃത ഊർജ്ജ സംവിധാനങ്ങൾ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നതും ഇതിന് സഹായിക്കും, പ്രത്യേകിച്ച് ഭൂരിഭാഗം ആളുകളും താമസിക്കുന്ന ഗ്രാമീണ മേഖലകളിൽ.

സൗത്ത് ആഫ്രിക്കയിൽ, പുരാതനവും അതീവ പോഷകഗുണമുള്ളതുമായ 'അമരാന്തസ്' (ചീര വർഗ്ഗത്തിൽപ്പെട്ട ധാന്യം) എങ്ങനെ മികച്ച രീതിയിൽ വളർത്താമെന്ന് അന്വേഷിച്ച ഒരു ടീമിൽ ഞാൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. പ്രാദേശികമായി ലഭ്യമായ പശുകാഷ്ഠം പോലുള്ള വളങ്ങൾ രാസവളങ്ങളുമായി കലർത്തി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഈ വിള വളരെ വേഗത്തിൽ വളരാൻ സഹായിക്കുമെന്ന് ഞങ്ങൾ കണ്ടെത്തി.

പതിറ്റാണ്ടുകളായി, പല ആഫ്രിക്കൻ സമൂഹങ്ങളും പ്രകൃതിയോട് ഇണങ്ങിനിൽക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള കൃഷിയും ഭക്ഷ്യ ഉൽപ്പാദന രീതികളുമാണ് പിന്തുടർന്നിരുന്നത്. ഇന്ന്, അത്തരം പല സമീപനങ്ങളും ആഗോളതലത്തിൽ പ്രീമിയം ഓർഗാനിക് ഉൽപ്പന്നങ്ങളായോ സുസ്ഥിര ബദലുകളായോ പുനരവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് എല്ലാ ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങൾക്കും ലഭിച്ച വലിയൊരു അവസരമാണ്.

ആഫ്രിക്ക ദിനം എന്നത് വൻകരയുടെ സ്വത്വത്തിന്റെ പ്രതീകാത്മകമായ ഒരു ആഘോഷം മാത്രമാകരുത്. ആഫ്രിക്കയുടെ കാലാവസ്ഥാ ഭാവി ഇനി മറ്റുള്ളവർക്ക് കരാർ നൽകാൻ (outsource ചെയ്യാൻ) കഴിയില്ലെന്ന ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ കൂടിയായിരിക്കണം അത്. കാലാവസ്ഥയെയും ആരോഗ്യത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ആഗോള ചർച്ചകൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകാനുള്ള അറിവും അനുഭവസമ്പത്തും വളർന്നുവരുന്ന ശാസ്ത്രീയ ശേഷിയും ഈ വൻകരയ്ക്കുണ്ട്.

(പരിഭാഷ, എഡിറ്റിംഗ്: സുരേന്ദ്രൻ കണ്ണൂർ)