ഭാവിയിലേക്കുള്ള ചുവടുവെപ്പ്: കുളങ്ങളും കൃഷിഭൂമികളും സംരക്ഷിക്കുന്ന കേരളത്തിലെ ഒരു നഗരം

2021 ഒക്ടോബർ 18-ന് പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം എന്ന കൊച്ചു പട്ടണത്തിലെ താമസക്കാർക്ക്, അതിന്റെ 125 വർഷത്തെ ചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി ഒരു മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ ലഭിച്ചു.

സംസ്ഥാന ടൗൺ പ്ലാനിംഗ് വകുപ്പ് തയ്യാറാക്കിയ 'ഡ്രാഫ്റ്റ് മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ 2031', പട്ടണത്തിന്റെ ഭാവി സംബന്ധിച്ച വലിയൊരു കാഴ്ചപ്പാടാണ് മുന്നോട്ടുവെച്ചത്. സാമ്പത്തിക വളർച്ച ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള 85 വികസന പദ്ധതികളാണ് ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നത്. വലിയ തോതിലുള്ള റോഡ് വീതികൂട്ടൽ, നാല് ബൈപ്പാസുകളും റിംഗ് റോഡുകളും, രണ്ട് ലോറി ടെർമിനലുകൾ, പുതിയ ബസ് സ്റ്റാൻഡ്, ഒരു ടെർമിനൽ മാർക്കറ്റ് എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

എന്നാൽ, പുതുതായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട എൽഡിഎഫ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള നഗരസഭയും അവിടുത്തെ ഏകദേശം 32,000 താമസക്കാരും ഈ നിർദ്ദേശങ്ങൾ സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിച്ചപ്പോൾ പലരും ആശങ്കയിലായി.

ഈ മാസ്റ്റർ പ്ലാനിലെ "വളർച്ചാധിഷ്ഠിത" പദ്ധതികൾ നടപ്പിലാക്കിയാൽ അത് പട്ടണത്തിന്റെ തനിമയെ തന്നെ മാറ്റിക്കളയുമെന്ന് അവർ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. പട്ടണത്തിലെ ചില്ലറ വ്യാപാര മേഖലയുടെ 80 ശതമാനവും ഇല്ലാതാകുമെന്നും, നൂറുകണക്കിന് വീടുകളും പൊതുസ്ഥാപനങ്ങളും ഏക്കർ കണക്കിന് കൃഷിഭൂമികളും ഇതിനായി പൊളിക്കേണ്ടി വരുമെന്നും ജനപ്രതിനിധികൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

ഇത്തരം വികസനം വെള്ളപ്പൊക്കം, വരൾച്ച, തൊഴിലില്ലായ്മ, കുടിയൊഴിപ്പിക്കൽ എന്നിവയ്ക്ക് കാരണമാകുമെന്ന് നാട്ടുകാർ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. നെല്ല്, വാഴ, തെങ്ങ് എന്നിവ പ്രധാനമായും കൃഷി ചെയ്യുന്നതും, പാരിസ്ഥിതികവും പ്രാദേശിക സംവിധാനങ്ങളാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതുമായ പട്ടണത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ വരുത്തുന്ന ഏത് മാറ്റവും തങ്ങളുടെ ഭാവിയെ തുലാസിലാക്കുമെന്ന് അവർ ഭയന്നു.

അതുകൊണ്ട്, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ ഈ വികസന രൂപരേഖ അതേപടി അംഗീകരിക്കുന്നതിന് പകരം, അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ തന്നെ ജനങ്ങൾ തീരുമാനിച്ചു.

ഒരു ബദൽ കാഴ്ചപ്പാട്

വ്യാപാരികൾ, കച്ചവടക്കാർ, നെൽക്കർഷകർ എന്നിവരുടെ സംഘടനകൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നാട്ടുകാരിൽ നിന്നുള്ള വ്യാപകമായ എതിർപ്പുകൾ നേരിട്ടപ്പോൾ, നഗരസഭ അസാധാരണമായ ഒരു വഴിയാണ് തിരഞ്ഞെടുത്തത്. 2031-ലെ ഡ്രാഫ്റ്റ് മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ വെറുതെ തള്ളിക്കളയുന്നതിന് പകരം, അവർ സ്വന്തമായി ഒരു ബദൽ പ്ലാൻ തയ്യാറാക്കാൻ തുടങ്ങി- അന്തിമമായി 'ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ 2042' പിറവിയെടുക്കാൻ കാരണമായ ഒരു ജനകീയ ആസൂത്രണ പ്രക്രിയയായിരുന്നു അത്.

ഏകദേശം 33 മാസക്കാലം, നഗരസഭ ആസൂത്രണ വിദഗ്ധർ, സന്നദ്ധപ്രവർത്തകർ, പ്രദേശവാസികൾ, അക്കാദമിക് വിദഗ്ധർ എന്നിവരുമായി ചേർന്ന് പ്രവർത്തിച്ചു. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനങ്ങളെ നേരിടാൻ തയ്യാറെടുക്കുന്നതോടൊപ്പം തന്നെ പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ വിഭവങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാനും ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള, ഇന്ത്യയിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ നഗരസഭയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ജനകീയ മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ ഇതാണെന്ന് ഇതിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നവർ പറയുന്നു.

മാസ്റ്റർ പ്ലാനുകൾ തയ്യാറാക്കുമ്പോൾ ജനപങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കണമെന്ന് അനുശാസിക്കുന്ന 2016-ലെ കേരള ടൗൺ ആൻഡ് കൺട്രി പ്ലാനിംഗ് (KTCP) ആക്റ്റിലെ വ്യവസ്ഥകളെയാണ് ഈ സംരംഭം പ്രയോജനപ്പെടുത്തിയത്.

ഈ പ്രക്രിയയ്ക്ക് മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം നൽകാനായി, നഗര ആസൂത്രണ വിദഗ്ധരായ ജയരാജ് സുന്ദരേശൻ, മാലിനി കൃഷ്ണൻകുട്ടി എന്നിവർ അടങ്ങുന്ന രണ്ടംഗ മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ എക്സ്പെർട്ട് കമ്മിറ്റിയെ (MPEC) നഗരസഭ നിയമിച്ചു.

ഡ്രാഫ്റ്റ് പ്ലാനിനെതിരെ കോടതിയിൽ പോകുന്നതിന് പകരം, പ്രാദേശികമായി അടിത്തറയുള്ള ഒരു ബദൽ പദ്ധതി വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാനാണ് കമ്മിറ്റി തീരുമാനിച്ചത്.

"ഡ്രാഫ്റ്റ് പ്ലാനിനെ നേരിടാനുള്ള ഏറ്റവും നല്ല വഴി അതിനേക്കാൾ മികച്ചൊരെണ്ണം വികസിപ്പിക്കുകയാണെന്ന് ഞങ്ങൾ വിശ്വസിച്ചു," ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം സ്വദേശിയായ സുന്ദരേശൻ പറയുന്നു.

പുരാതന ജലസംവിധാനത്തെ വീണ്ടെടുക്കുമ്പോൾ

ആദ്യത്തെ ഡ്രാഫ്റ്റ് പ്ലാനിൽ അവഗണിക്കപ്പെട്ട ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളിലൊന്ന്, നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള നഗരത്തിലെ ജലപരിപാലന സംവിധാനമാണെന്ന് ബന്ധപ്പെട്ടവർ പറയുന്നു.

സുന്ദരേശന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, 'കുളങ്ങൾ' എന്ന് പ്രാദേശികമായി അറിയപ്പെടുന്ന, മനുഷ്യനിർമ്മിതമായ 171 കുളങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു ശൃംഖല ഈ നഗരത്തിലുണ്ട്. പൈതൃകമായ ഈ ജലപരിപാലന സംവിധാനം, പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന കനാലുകൾ വഴിയും നെൽവയലുകളിലൂടെ ഒഴുകുന്ന സ്വാഭാവിക അരുവികൾ വഴിയും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

സോകനാശിനി പുഴയോടൊപ്പം ചേർന്ന്, ഈ സംവിധാനങ്ങൾ ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ പല ചരിത്രപരമായ വാസസ്ഥലങ്ങളിലും കണ്ടുവരുന്നതുപോലെയുള്ള സമഗ്രമായ ജലനിർഗ്ഗമന-ജലസേചന ശൃംഖലയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു; ഇത് മഴവെള്ള സംഭരണത്തിനും മറ്റും സഹായിക്കുന്നു. "ഏകദേശം 1,500 വർഷങ്ങളായി വികസിച്ചുവന്നതാണ് ഈ ജലവിതരണ സംവിധാനങ്ങൾ," സുന്ദരേശൻ വിശദീകരിക്കുന്നു. "ഭൂഗർഭജലം താഴാൻ സഹായിക്കുന്നതിനോടൊപ്പം കൃഷി, കന്നുകാലി വളർത്തൽ, കുടിവെള്ള വിതരണം, വെള്ളപ്പൊക്ക നിയന്ത്രണം എന്നിവയ്ക്കും ഇവ ഉപകരിക്കുന്നു. മനുഷ്യവാസസ്ഥലങ്ങളുടെ പാരിസ്ഥിതിക അടിത്തറയായാണ് ഇവ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്."

എങ്കിലും, ഡ്രാഫ്റ്റ് മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ 2031 ഈ ശൃംഖലയെ പരിഗണിച്ചിരുന്നില്ല.

കൂടാതെ, നഗരത്തിലെ നെയ്ത്തുകാർ നൂലുകൾ ഉണക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന സ്ഥലം, ക്ഷേത്രോത്സവ മൈതാനം തുടങ്ങിയ പൊതുഇടങ്ങളെ വെറും തരിശുഭൂമിയായി തരംതിരിക്കുകയും, അവ പാർക്കുകളാക്കി മാറ്റാൻ നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണ് പ്ലാനർമാർ ചെയ്തതെന്ന് അവർ കണ്ടെത്തി.

കൃഷ്ണൻകുട്ടിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഇത്തരം അവഗണനകൾ പരമ്പരാഗത നഗരാസൂത്രണ രീതികളിലെ വലിയൊരു പോരായ്മയെയാണ് എടുത്തുകാണിക്കുന്നത്. നിലവിലുള്ള ഭൂവിനിയോഗം (Existing Land Use - ELU) സംബന്ധിച്ച ഭൂപടങ്ങളിൽ സാധാരണയായി പാർപ്പിടം, വാണിജ്യം, വ്യവസായം എന്നിങ്ങനെയുള്ള വിശാലമായ വർഗ്ഗീകരണങ്ങളാണ് ഉപയോഗിക്കാറുള്ളതെന്ന് അവർ പറയുന്നു. വലിയ നഗരങ്ങളിൽ ഇതൊക്കെ പ്രയോജനകരമാണെങ്കിലും, ചെറിയ പട്ടണങ്ങളിലെ സങ്കീർണ്ണവും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നതുമായ ഭൂവിനിയോഗ രീതികളെ കൃത്യമായി രേഖപ്പെടുത്താൻ ഇത്തരം വർഗ്ഗീകരണങ്ങൾക്ക് പലപ്പോഴും കഴിയാറില്ല.

"യഥാർത്ഥത്തിൽ, ഒരേ ഭൂമി തന്നെ ഒന്നിലധികം കാര്യങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ടാകാം, അതുകൊണ്ട് തന്നെ അവയെല്ലാം രേഖപ്പെടുത്തേണ്ടത് പ്രധാനമാണ്," കൃഷ്ണൻകുട്ടി പറയുന്നു. "ഉദാഹരണത്തിന്, നെൽവയലുകൾ കൃഷിക്കായി മാത്രമല്ല, താറാവുകളെ വളർത്തുന്നവർ സീസണനുസരിച്ച് ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്; ഈ താറാവുകൾ വയലുകളിൽ വളം നൽകാനും സഹായിക്കുന്നു."

ജനങ്ങളും ഭൂമിയും തമ്മിലുള്ള ഇത്തരം സങ്കീർണ്ണമായ ബന്ധങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാൻ, പ്രാദേശിക ഭാഷയിലെ വാക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ച് എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളെയും രേഖപ്പെടുത്താനും, ഓരോ വിഭാഗത്തിനും അനുയോജ്യമായ വാക്കുകൾ കണ്ടെത്താനും പ്ലാനർമാർ ശ്രദ്ധിക്കണമെന്ന് അവർ വാദിക്കുന്നു. "ഇന്ത്യയിൽ വലിയൊരു വിഭാഗം ആളുകൾ അനൗദ്യോഗികമായ വീടുകളിലും അനൗദ്യോഗിക ഉപജീവനമാർഗ്ഗങ്ങളിലുമാണ് ആശ്രയിച്ചു ജീവിക്കുന്നത്," അവർ പറയുന്നു. "പലപ്പോഴും, 'ആസൂത്രണമില്ലാത്തത്' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പൊതുഇടങ്ങളും പ്രകൃതിദത്ത സംവിധാനങ്ങളുമാണ് ഇവരെ നിലനിർത്തുന്നത്."

സ്വത്തവകാശത്തിന് മാത്രം മുൻഗണന നൽകുന്ന ആധുനിക ആസൂത്രണ രീതികളിൽ നിന്ന് മാറി, ഭൂമിയെയും വെള്ളത്തെയും പൊതുവിഭവങ്ങളായി കാണുന്ന ദീർഘകാല പാരമ്പര്യത്തെ അംഗീകരിക്കേണ്ടത് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണെന്ന് കൃഷ്ണൻകുട്ടി പറയുന്നു. "ചരിത്രപരമായി, ഭൂമിയും വെള്ളവും പൊതുനന്മയ്ക്കായി വിവേകപൂർവ്വം ഉപയോഗിക്കേണ്ട പൊതുസ്വത്തായിട്ടാണ് കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ പഴയ വാസസ്ഥലങ്ങളിലുടനീളം ഖനത്തുകൾ (qanats) മുതൽ ഏരികൾ (eries), ഖാസാനുകൾ (khazans) തുടങ്ങി നിരവധി ജലപരിപാലന സംവിധാനങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. ഈ പാരമ്പര്യങ്ങളും രീതികളും നമ്മുടെ ആസൂത്രണത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ട്," അവർ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.

കൂട്ടായ ആസൂത്രണം

ജനകീയ പ്ലാൻ വികസിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ശ്രമം പൂർണ്ണമായും സന്നദ്ധപ്രവർത്തനത്തെയും പ്രാദേശിക സഹകരണത്തെയും ആശ്രയിച്ചായിരുന്നു. ഡ്രാഫ്റ്റ് മാസ്റ്റർ പ്ലാനിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളും പരാതികളും ക്ഷണിക്കാനും പരിശോധിക്കാനും ആവശ്യമായ പ്രത്യേക സമിതി ഇതിനായി രൂപീകരിച്ചു. ഈ പ്രവർത്തനത്തിനായി നഗരസഭയുടെ കൈവശം ബജറ്റ് ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, അതിനാൽ തന്നെ മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ വിദഗ്ധ സമിതിയിലെ (MPEC) പ്ലാനർമാർ പ്രതിഫലം വാങ്ങാതെയാണ് ഈ പ്രോജക്റ്റിൽ പ്രവർത്തിച്ചത്. വിവിധ മേഖലകളിൽ നിന്നുള്ള വിദഗ്ധർ സൗജന്യമായി ഇതിൽ പങ്കുചേരുകയും തങ്ങളുടെ അറിവ് സംഭാവന ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.

ഫീൽഡ് വർക്കിൽ സഹായിക്കുന്നതിനായി രണ്ട് ജൂനിയർ പ്ലാനർമാർക്ക് ആവശ്യമായ പരിമിതമായ ഫണ്ട് നൽകിയത് 'കേരള ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ലോക്കൽ അഡ്മിനിസ്ട്രേഷൻ' ആണ്. സമീപത്തെ സർവകലാശാലകളിലെ പ്രൊഫസർമാരും വിദ്യാർത്ഥികളും ജി.ഐ.എസ് (GIS) മാപ്പിംഗിനും, ഭൂപ്രകൃതിയുടെ മോഡലുകൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിനും, നേരിട്ടുള്ള പരിശോധനകൾക്കും സഹായം നൽകി.

രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകർ, സംരംഭകർ, ബുദ്ധിജീവികൾ എന്നിവരടങ്ങിയ ഒരു കോർ ഗ്രൂപ്പ് ഉദ്യോഗസ്ഥരുമായി ഏകോപനം നടത്തുകയും ധനകാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. അതേസമയം, പ്രാദേശിക താമസക്കാർ ജനപങ്കാളിത്ത യോഗങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കുകയും മുന്നേറ്റത്തിന് ആവശ്യമായ പിന്തുണ ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്തു.

മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളിലായാണ് ഈ ജനകീയ ആസൂത്രണ പ്രക്രിയ നടന്നത്.

ആദ്യ ഘട്ടം 'ഡ്രാഫ്റ്റ് മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ 2031'-നെക്കുറിച്ച് നാട്ടുകാർക്ക് വിശദീകരിക്കുന്നതിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു എന്ന് കൃഷ്ണൻകുട്ടി പറയുന്നു. 2022 മാർച്ചിൽ, നഗരത്തിലെ 29 വാർഡുകളെ ഒൻപത് ക്ലസ്റ്ററുകളായി തിരിക്കുകയും, പ്ലാനിലെ നിർദ്ദേശങ്ങളും അവ ഉണ്ടാക്കാൻ പോകുന്ന പ്രത്യാഘാതങ്ങളും ചർച്ച ചെയ്യുന്നതിനായി യോഗങ്ങൾ വിളിച്ചുചേർക്കുകയും ചെയ്തു.

രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ, നാട്ടുകാരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ, ആവശ്യങ്ങൾ, ആശങ്കകൾ എന്നിവ മനസ്സിലാക്കുന്നതിനായി വിവിധ ഗ്രൂപ്പുകളായി തിരിഞ്ഞ് ചർച്ചകൾ നടത്തി.

12 സ്കൂളുകളിൽ നിന്നുള്ള 50 കുട്ടികൾ തങ്ങളുടെ ഭാവി നഗരം എങ്ങനെയായിരിക്കണമെന്ന് പങ്കുവെച്ചുകൊണ്ടാണ് ഈ പ്രക്രിയ തുടങ്ങിയത്. പിന്നീട് ഇത് വികസിക്കുകയും 32 വിഷയങ്ങളിലായി 20 ചർച്ചാ ഗ്രൂപ്പുകളിൽ ഏകദേശം 550 പേർ പങ്കെടുക്കുകയും ചെയ്തു. വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, ഗതാഗതം മുതൽ ലിംഗസമത്വം, പരിസ്ഥിതി, ശുചിത്വം, ജാതിബന്ധങ്ങൾ, സാമൂഹിക നീതി എന്നിവ വരെ ചർച്ചാ വിഷയങ്ങളായി മാറി.

പ്രാദേശികമായ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ കൂടുതൽ കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കുന്നതിനായി, പ്രാദേശിക സംഘങ്ങൾ മലയാളം വാക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഭൂവിനിയോഗം വിശദമായി മാപ്പ് ചെയ്യുകയും രേഖപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.

ഒരു ജനകീയ ആസൂത്രണ ശിൽപ്പശാല

ഈ ജനകീയ പ്രക്രിയ 2022 ഒക്ടോബറിൽ മൂന്ന് ദിവസം നീണ്ടുനിന്ന 'മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ ശിൽപ്പശാല'യോടെ സമാപിച്ചു. ഇന്ത്യയിലുടനീളമുള്ള 15 ആസൂത്രണ-വിഷയ വിദഗ്ധരെയും 186 നാട്ടുകാരെയും ഒന്നിച്ചിരുത്തിയാണ് ഈ പരിപാടി സംഘടിപ്പിച്ചത്.

നേരത്തെ നടത്തിയ ചർച്ചകളിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച വിവരങ്ങൾ വിശകലനം ചെയ്യാനും, അവയെ കൃത്യമായ വികസന നിർദ്ദേശങ്ങളാക്കി മാറ്റാനോ അല്ലെങ്കിൽ പ്രധാന ചട്ടക്കൂടിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാനോ ആയിരുന്നു ഈ ശിൽപ്പശാല ലക്ഷ്യമിട്ടത്.

"നാട്ടുകാരും വിദഗ്ധരും ഒരേയിടത്തിരുന്ന് ഒത്തൊരുമയോടെ പദ്ധതിയുടെ ദിശ തീരുമാനിക്കാൻ ഈ ശിൽപ്പശാല സഹായിച്ചു," കൃഷ്ണൻകുട്ടി പറയുന്നു.

ശിൽപ്പശാലയിൽ ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ആശയങ്ങളാണ് 'ജനകീയ മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ 2042'-ന്റെ അടിസ്ഥാനമായി മാറിയത്.

നഗരത്തിന് ഒരു പുതിയ വികസന മാതൃക

ആദ്യത്തെ ഡ്രാഫ്റ്റ് പ്ലാനിൽ ഏറെ വിവാദമുണ്ടാക്കിയ പല നിർദ്ദേശങ്ങളും പുതിയ പ്ലാനിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കി.

നാട്ടുകാർ ഭയപ്പെട്ടിരുന്നതുപോലെ വ്യാപകമായ കുടിയൊഴിപ്പിക്കലിന് കാരണമാകുമെന്ന് കരുതിയ വൻകിട റോഡ് വികസന പദ്ധതികളും മറ്റ് അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനങ്ങളും പുതിയ പ്ലാനിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്തു. പകരം, ആളുകളുടെ ആവശ്യങ്ങൾക്കും ഗതാഗതം പോലുള്ള ദൈനംദിന വിഷയങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനുമാണ് ഈ പ്ലാൻ മുൻഗണന നൽകുന്നത്.

"ഇവിടെ ആളുകൾ പ്രധാനമായും നടന്നാണ് യാത്ര ചെയ്യുന്നത്," സുന്ദരേശൻ പറയുന്നു. "എന്നാൽ നടപ്പാതകൾ വളരെ കുറവാണ്, അപകടങ്ങൾ പതിവാകുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ നിരവധിയാണ്, റോഡ് സുരക്ഷയിൽ ഗുരുതരമായ പ്രശ്നങ്ങളുമുണ്ട്." അതിനാൽ, നഗരസഭയിലുടനീളം നടപ്പാതകളും സൈക്കിൾ ട്രാക്കുകളും നിർമ്മിക്കാൻ ഈ പ്ലാൻ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.

കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനങ്ങളെ അതിജീവിക്കാനുള്ള കഴിവും (Climate resilience) ഈ പദ്ധതിയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യമാണ്.

വെള്ളപ്പൊക്ക ഭീഷണി നേരിടാനായി, നഗരത്തിലെ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്ന ജലാശയങ്ങൾ, കനാലുകൾ, അരുവികൾ, നെൽവയലുകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുത്തി 'ഇക്കോളജിക്കൽ പ്രൊട്ടക്ഷൻ സോൺ' (EPZ) ഈ ജനകീയ പ്ലാനിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. സോകനാശിനി പുഴയോരത്ത് ഒരു പ്രത്യേക 'ഫ്ലഡ് ആൻഡ് റിവറൈൻ ബഫർ സോൺ' (FRBZ) നിർമ്മിക്കാനും പദ്ധതിയുണ്ട്. ഇത് വെള്ളപ്പൊക്ക ഭീഷണി കുറയ്ക്കുന്നതിനും പുഴയോരത്ത് ജനങ്ങൾക്ക് എളുപ്പത്തിൽ എത്താൻ കഴിയുന്ന പൊതു ഇടങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനും സഹായിക്കും.

ജലസ്രോതസ്സുകളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതോടൊപ്പം സുസ്ഥിരമായ കൃഷിരീതികൾ തുടരാനും ഈ നടപടികൾ ലക്ഷ്യമിടുന്നു. താപനില വർധിക്കുന്നത് നേരിടാൻ, കൂടുതൽ മരങ്ങൾ വെച്ചുപിടിപ്പിക്കാനും, തണലുള്ള പൊതു ഇടങ്ങൾ ഒരുക്കാനും, സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ 'ഹീറ്റ് ആക്ഷൻ പ്ലാനു'മായി സഹകരിച്ചു പ്രവർത്തിക്കാനും പദ്ധതി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.

പട്ടണത്തിലെ പല കുളങ്ങളും പുനരുപയോഗിക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്.

ചില ജലാശയങ്ങളെ സ്വാഭാവിക നീന്തൽ കുളങ്ങളാക്കി മാറ്റാം. അതേസമയം, മോശമായ അവസ്ഥയിലുള്ള കുളങ്ങളെ ശുചിത്വം, വിനോദം, പാരിസ്ഥിതിക പുനരുജ്ജീവനം എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ബഹുമുഖ പാരിസ്ഥിതിക ഇടങ്ങളായി മാറ്റാൻ കഴിയുമെന്ന് സുന്ദരേശൻ പറയുന്നു.

പൈതൃകവും പൊതുസ്വത്തുക്കളും സംരക്ഷിക്കാൻ

നഗരത്തിലെ പൊതു ഇടങ്ങളെയും (urban commons), ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യമുള്ള സ്ഥലങ്ങളെയും പൈതൃക സമ്പത്തുകളെയും തിരിച്ചറിയുന്നതിനും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും 'ജനകീയ പ്ലാൻ' വലിയ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നുണ്ട്.

'ആൽമരങ്ങൾ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന വലിയ അരയാലുകളും, അവയ്ക്ക് ചുറ്റുമായി കമ്മ്യൂണിറ്റി ഒത്തുചേരലുകൾക്കായി നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ള വട്ടത്തിലുള്ള തറകളും (ആൽത്തറകൾ) ഇതിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര പാതകളിൽ യാത്രക്കാർക്ക് തലച്ചുമടുകൾ ഇറക്കിവെച്ച് വിശ്രമിക്കാൻ പണ്ട് നിർമ്മിച്ചിരുന്ന കല്ലുകൊണ്ടുള്ള 'ചുമടുതാങ്ങികളും' ഈ പദ്ധതിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. കാലത്തിനനുസരിച്ച് മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തി വീണ്ടും ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിൽ നിരവധി പൈതൃക കെട്ടിടങ്ങളെയും പദ്ധതിക്കായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.

മാസ്റ്റർ പ്ലാനിൽ ഇത്തരം പ്രത്യേകതകളെ ഔദ്യോഗികമായി ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത് ദീർഘകാല സംരക്ഷണത്തിനായുള്ള സുപ്രധാന ചുവടുവെപ്പാണെന്ന് കൃഷ്ണൻകുട്ടി പറയുന്നു. പൈതൃകമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന താമസസ്ഥലങ്ങളെയും വാണിജ്യ കേന്ദ്രങ്ങളെയും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ പിന്നീട് ജനപങ്കാളിത്തത്തോടെ തയ്യാറാക്കും.

ഉത്സവ മൈതാനങ്ങൾ, സ്കൂൾ കളിസ്ഥലങ്ങൾ, നെയ്ത്തുകാരുടെ ജോലിസ്ഥലങ്ങൾ തുടങ്ങിയ പങ്കിടപ്പെടുന്ന ഇടങ്ങളെ അവയുടെ പരമ്പരാഗത ഉപയോഗങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി "നഗര പൊതു ഇടങ്ങൾ" (urban commons) എന്ന പുതിയ വിഭാഗത്തിന് കീഴിൽ രേഖപ്പെടുത്തി. ഓരോ വാർഡിലും ചെറിയ പാർക്കുകളും നടപ്പാതകളുടെ വീതി കൂട്ടാനും പ്ലാനിൽ നിർദ്ദേശമുണ്ട്. ഉപയോഗശൂന്യമായി കിടക്കുന്ന ഒരു പാലത്തെ സ്ത്രീകൾക്കായി സുരക്ഷിതമായ പൊതുഇടമായോ അല്ലെങ്കിൽ "വുമൺസ് റൂം" (women’s room) ആയോ മാറ്റാൻ കഴിയുമെന്ന വ്യത്യസ്തമായൊരു ആശയവും ഇതിലുണ്ട്.

ജനകീയ മുന്നേറ്റത്തിന്റെ സംസ്കാരം

ആസൂത്രണ പ്രക്രിയയുടെ മേൽനോട്ടം വഹിച്ച നഗരസഭയുടെ പ്രത്യേക സമിതിയിലെ അംഗമായ സുധീഷ് എഴുവത്തിന്, ഈ സംരംഭത്തിന്റെ വിജയം പട്ടണത്തിലെ ദീർഘകാലമായുള്ള കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ പാരമ്പര്യത്തെയാണ് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്. എല്ലാ വർഷവും നടക്കുന്ന ഒട്ടനവധി മതപരവും സാംസ്കാരികവുമായ ഉത്സവങ്ങളെ അദ്ദേഹം ഇതിനൊരു ഉദാഹരണമായി ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു, ഇവ പലപ്പോഴും പതിനായിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകരെ ആകർഷിക്കാറുണ്ട്.

ചരിത്രപരമായ യുദ്ധത്തിന്റെ പുനരാവിഷ്കാരമായ കൊങ്ങൻപട ക്ഷേത്രോത്സവം ഇതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്.

"ഈ ഉത്സവങ്ങളിൽ പലതും രണ്ടാഴ്ചയിലേറെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്നവയാണ്, അതുകൊണ്ട് തന്നെ ശ്രദ്ധാപൂർവ്വമായ ഏകോപനവും ജനകീയ ധനസമാഹരണവും ഇതിന് ആവശ്യമാണ്," അദ്ദേഹം പറയുന്നു. "പൂർണ്ണമായും സന്നദ്ധ സംഭാവനകളിലൂടെയും പ്രാദേശിക പങ്കാളിത്തത്തിലൂടെയുമാണ് ഇവ സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്."

ആ സന്നദ്ധപ്രവർത്തനത്തിന്റെ സംസ്കാരം, ആവശ്യമേറിയ ഈ ജനകീയ ആസൂത്രണ പ്രക്രിയയെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകാൻ സഹായിച്ചു എന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

ആസൂത്രണ രേഖയിൽ നിന്ന് നയരൂപീകരണത്തിലേക്ക്

ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലം മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ 2042 ഔദ്യോഗികമായി ചീഫ് ടൗൺ പ്ലാനർ ഓഫീസിലൂടെ സംസ്ഥാന സർക്കാരിന് സമർപ്പിക്കുകയും, തുടർന്ന് 2024 ജൂലൈയിൽ ഡ്രാഫ്റ്റ് മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ 2031-ന് പകരമായി ഇത് അംഗീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.

ഇക്കോളജിക്കൽ പ്രൊട്ടക്ഷൻ സോണും വെള്ളപ്പൊക്ക ബഫർ ഏരിയകളും പോലുള്ള വലിയ മാറ്റങ്ങൾ പുതിയ പ്ലാനിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയതിനാൽ, നാട്ടുകാരെ വീണ്ടും നിർദ്ദേശങ്ങളും പരാതികളും അറിയിക്കാൻ ക്ഷണിച്ചു.

ഈ പ്രക്രിയ എല്ലാവർക്കും മനസ്സിലാകുന്നതിനായി, പ്ലാനിനെക്കുറിച്ച് വിശദീകരിക്കുന്ന 40 പേജുള്ള ഒരു കൈപ്പുസ്തകം മലയാളത്തിൽ നഗരസഭ എല്ലാ വീടുകളിലും വിതരണം ചെയ്തു.

60 ദിവസത്തെ ചർച്ചകൾക്ക് ശേഷം, പ്രത്യേക സമിതി തങ്ങളുടെ അന്തിമ റിപ്പോർട്ട് സർക്കാരിന് സമർപ്പിച്ചു. ചെറിയ സാങ്കേതിക നടപടികൾ മാത്രം ബാക്കിയുള്ള ഈ പ്ലാൻ ഇപ്പോൾ ഔദ്യോഗികമായ സർക്കാർ വിജ്ഞാപനത്തിനായി കാത്തിരിക്കുകയാണ്.

എഴുവത്തിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഈ അനുഭവം ഒരു പഴയ മലയാളം പഴഞ്ചൊല്ലിനെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു: "ഒരുമയുണ്ടെങ്കിൽ ഒലക്കമേലും കിടക്കാം" - അതായത്, ഐക്യമുണ്ടെങ്കിൽ ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളികളെയും അതിജീവിക്കാൻ സാധിക്കും.

ചിറ്റൂർ-തത്തമംഗലത്തിന്, ഈ ഒരുമ ഒരുപക്ഷേ ഈ പട്ടണത്തിന്റെ ഭാവി തന്നെ മാറ്റിമറിച്ചിട്ടുണ്ടാകാം.

(പൊതുഇടങ്ങളുടെയും (Commons) അവയുടെ കമ്മ്യൂണിറ്റി സംരക്ഷണത്തിന്റെയും പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള 'പ്രോമിസ് ഓഫ് കോമൺസ് മീഡിയ ഫെലോഷിപ്പ് 2024' ജേതാവാണ് ഈ റിപ്പോർട്ടർ.)

(പരിഭാഷ, എഡിറ്റിംഗ്: സുരേന്ദ്രൻ കണ്ണൂർ)