കേരളത്തിൽ കൊച്ചിയിലുള്ള മുനമ്പം ബീച്ചിന് സമീപം തന്റെ കോരിവലയുമായി (dip net) മീൻ പിടിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിലാണ് 63-കാരനായ പീറ്റർ. രാവിലെ 6:30-ന് തുടങ്ങിയ ശ്രമമാണ്. എന്നാൽ കഴിഞ്ഞ ഏഴു മണിക്കൂറായി അദ്ദേഹത്തിന് കിട്ടുന്നത് മാലിന്യങ്ങൾ മാത്രമാണ്, അതിൽ ഭൂരിഭാഗവും പ്ലാസ്റ്റിക്കും. "ആളുകൾ വെള്ളത്തിലേക്ക് പ്ലാസ്റ്റിക് വലിചെറിയുന്നത് നിർത്തണം; ഇല്ലെങ്കിൽ മീനിനേക്കാൾ കൂടുതൽ പ്ലാസ്റ്റിക് വലയിൽ കുടുങ്ങുന്ന അവസ്ഥ വരും," അദ്ദേഹം പറയുന്നു. ചില ദിവസങ്ങളിൽ പീറ്ററിന് 5 മുതൽ 10 കിലോഗ്രാം വരെ മീൻ കിട്ടാറുണ്ട്, എന്നാൽ മറ്റു ചില ദിവസങ്ങളിൽ മാലിന്യം മാത്രമായിരിക്കും ഫലം. ഇന്ന് ഏഴു മണിക്കൂർ മീൻ പിടിച്ചതിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചത് ഒരു കിലോഗ്രാം പ്ലാസ്റ്റിക്കാണ്.
പെരിയാർ നദി അറബിക്കടലിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്തുന്ന കിഴക്കുഭാഗത്തുനിന്നും, വേലിയേറ്റ-വേലിയിറക്ക സമയങ്ങളിലും ഡാമുകൾ തുറന്നുവിടുമ്പോഴും വലിയതോതിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് ഈ ബീച്ചിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്താറുണ്ട്. മഴക്കോ പ്രളയത്തിനോ ശേഷം ആഴ്ചയിൽ 10 മുതൽ 20 കിലോഗ്രാം വരെ പ്ലാസ്റ്റിക്കാണ് പീറ്റർ ശേഖരിക്കുന്നത്. കഴിഞ്ഞ അഞ്ചാറ് വർഷത്തിനിടയിൽ കടലിലെ പ്ലാസ്റ്റിക് ഗണ്യമായി വർദ്ധിച്ചതായി അദ്ദേഹം സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു. മുൻപൊക്കെ പ്ലാസ്റ്റിക്കും മറ്റ് മാലിന്യങ്ങളും കത്തിച്ചുകളയുകയായിരുന്നു പതിവെങ്കിൽ, ഇപ്പോൾ 'പ്ലാൻ@എർത്ത്' (Plan@Earth) പോലുള്ള സന്നദ്ധ സംഘടനകൾക്ക് കൈമാറാനായി അദ്ദേഹം ഇത് സൂക്ഷിച്ചുവെക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.
നദികളിലോ തീരങ്ങളിലോ കടലിലോ മീനുകൾക്ക് പകരം പ്ലാസ്റ്റിക് കുടുങ്ങുന്ന, ഇന്ത്യയിലെയും ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ദശലക്ഷക്കണക്കിന് വലകളിൽ ഒന്നുമാത്രമാണ് പീറ്ററിന്റേത്. സമുദ്രത്തിലെ പ്ലാസ്റ്റിക്കിന്റെ ഉറവിടം, പ്രശ്നത്തിന്റെ വ്യാപ്തി, ജൈവവൈവിധ്യത്തിലും മനുഷ്യന്റെ ആരോഗ്യത്തിലും അത് ഉണ്ടാക്കുന്ന ആഘാതങ്ങൾ, ഈ പ്രതിസന്ധി കൈകാര്യം ചെയ്യാനും ലഘൂകരിക്കാനും എന്തൊക്കെ ചെയ്യാനാകും എന്നിവ മനസ്സിലാക്കാൻ 2026 മാർച്ചിൽ ‘ഡൗൺ ടു എർത്ത്’ (DTE) നാല് തീരദേശ നഗരങ്ങൾ സന്ദർശിക്കുകയും മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾ, സാമൂഹിക പ്രവർത്തകർ, ശാസ്ത്രജ്ഞർ, നയരൂപീകരണ വിദഗ്ധർ, സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർ എന്നിവരുമായി സംസാരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.
കടൽ മാലിന്യങ്ങൾ (marine litter) എന്നറിയപ്പെടുന്ന, മനുഷ്യനിർമ്മിതമായി സമുദ്രങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ഖരമാലിന്യങ്ങളിലെ ഏറ്റവും വലിയ പങ്ക് പ്ലാസ്റ്റിക്കിനാണ്. ഐക്യരാഷ്ട്ര പരിസ്ഥിതി പ്രോഗ്രാം (UNEP) കടൽ മാലിന്യത്തെ നിർവ്വചിക്കുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ്: "കടലിലോ തീരദേശ പരിസ്ഥിതിയിലോ തള്ളപ്പെടുകയോ, ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്ന ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നതും നിർമ്മിതമോ പ്രോസസ്സ് ചെയ്തതോ ആയ ഏതൊരു ഖരപദാർത്ഥവും." തീരദേശ-സമുദ്ര ആവാസവ്യവസ്ഥകൾക്കും മനുഷ്യന്റെ ആരോഗ്യത്തിനും വലിയൊരു ഭീഷണിയാണ് ഈ കടൽ മാലിന്യമെന്ന് യുഎൻഇപിയും (UNEP) വിവിധ രാജ്യങ്ങളിലെ സർക്കാരുകളും അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ട്. വലിപ്പമേറിയ മെഗാ, മാക്രോ പ്ലാസ്റ്റിക്കുകൾ (2.5 സെ.മീ മുതൽ 1 മീറ്റർ വരെ) ജലാശയങ്ങളിൽ ദീർഘകാലം കിടന്ന് വിഘടിച്ച് ചെറിയ കണങ്ങളായ മെസോപ്ലാസ്റ്റിക് (5 മി.മീ മുതൽ 2.5 സെ.മീ വരെ), മൈക്രോപ്ലാസ്റ്റിക് (5 മി.മീറ്ററിൽ താഴെ), നാനോപ്ലാസ്റ്റിക് എന്നിവയായി മാറുന്നു. അതിനാൽത്തന്നെ ഇവയ്ക്ക് വളരെക്കാലം സമുദ്ര അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിലനിൽക്കാനും ആർട്ടിക്, അന്റാർട്ടിക്ക പോലുള്ള ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും വിദൂരമായ പ്രദേശങ്ങളിൽ വരെ എത്തിച്ചേരാനും സാധിക്കും. മനുഷ്യൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഭൂരിഭാഗം ജീവികളുടെയും ശരീരത്തിനുള്ളിൽ പ്രവേശിക്കാനും ഇവയ്ക്ക് കഴിയും. മനുഷ്യശരീരത്തിലെ മിക്ക പ്രധാന അവയവങ്ങളിലും ഇപ്പോൾ മൈക്രോപ്ലാസ്റ്റിക്കിന്റെ സാന്നിധ്യം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്, എങ്കിലും ഇവ ഉണ്ടാക്കുന്ന കൃത്യമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഇനിയും വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല.
യുഎൻഇപിയുടെ (UNEP) കണക്കനുസരിച്ച് ലോകം പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 400 ദശലക്ഷം ടൺ പ്ലാസ്റ്റിക് ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. ജൂൺ 8-ന് പുറത്തിറങ്ങിയ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ ഏറ്റവും പുതിയ "വേൾഡ് ഓഷ്യൻ അസസ്മെന്റ്" (WOA) റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം, ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ആകെ പ്ലാസ്റ്റിക്കിന്റെ 10 ശതമാനം മാത്രമാണ് പുനരുപയോഗിക്കുന്നത് (recycled). ബാക്കിയുള്ള പ്ലാസ്റ്റിക് പരിസ്ഥിതിയിലേക്ക് തള്ളപ്പെടുകയും, ഒടുവിൽ തടാകങ്ങൾ, കുളങ്ങൾ, നദികൾ, സമുദ്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ജലാശയങ്ങളിൽ എത്തിച്ചേരുകയും ചെയ്യുന്നു. "പ്രതിദിനം 2,000 ഗാർബേജ് ട്രക്കുകൾ നിറയെ പ്ലാസ്റ്റിക് ലോകത്തിലെ സമുദ്രങ്ങളിലും നദികളിലും തടാകങ്ങളിലും തള്ളുന്നതിന് തുല്യമാണിത്," യുഎൻഇപി വ്യക്തമാക്കുന്നു. 52 ദശലക്ഷം ടൺ പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യമാണ് ലോകത്തിലെ സമുദ്രങ്ങളിൽ എത്തുന്നതെന്നും ഇത് ഏകദേശം 4,000 കടൽ ജീവികൾക്ക് ഭീഷണിയാകുന്നുണ്ടെന്നും ഡബ്ല്യുഒഎ (WOA) റിപ്പോർട്ട് പറയുന്നു. സമുദ്രത്തിൽ എത്തിക്കഴിഞ്ഞാൽ, അവിടുത്തെ ശക്തമായ ഒഴുക്കും ഗൈറുകളും (gyres - വൃത്താകൃതിയിൽ കറങ്ങുന്ന വലിയ സമുദ്രജല പ്രവാഹങ്ങൾ) ഇവയെ ലോകമെമ്പാടും എത്തിക്കുന്നു. ഇത് ഈ പ്രശ്നത്തിന്റെ അതിരുകളില്ലാത്ത (transboundary) സ്വഭാവത്തെയാണ് എടുത്തുുകാണിക്കുന്നത്. ഈ ഗൈറുകളുടെ മധ്യഭാഗത്ത് മാലിന്യങ്ങൾ പതുക്കെ അടിഞ്ഞുകൂടി, ഇപ്പോൾ അവ കൂറ്റൻ മാലിന്യക്കൂമ്പാരങ്ങളായി (garbage patches) മാറിയിരിക്കുന്നു. ലോക മഹാസമുദ്രങ്ങളിലായി ഇത്തരത്തിലുള്ള അഞ്ച് വലിയ മാലിന്യക്കൂമ്പാരങ്ങളുണ്ട്.
"2014-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, കടലിന്റെ ഉപരിതലത്തിൽ മാത്രം 2,68,940 ടൺ ഭാരമുള്ള കുറഞ്ഞത് 5.25 ട്രില്യൺ പ്ലാസ്റ്റിക് കണികകൾ ഒഴുകിനടക്കുന്നുണ്ടാകാം എന്നാണ് കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്; എന്നാൽ ഈ കണക്കിൽ കടൽത്തട്ടിലോ തീരങ്ങളിലോ അടിഞ്ഞുകൂടിയ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നില്ല," എന്ന് സ്പ്രിംഗർ ഓപ്പൺ (Springer Open) 2015-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച 'മറൈൻ ആന്ത്രോപോജെനിക് ലിറ്റർ' (Marine Anthropogenic Litter) എന്ന പുസ്തകത്തിൽ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. സമുദ്രങ്ങളുടെ ഉപരിതലത്തിൽ ഒഴുകിനടക്കുന്ന പ്ലാസ്റ്റിക്കിന്റെ അളവ് മാത്രമാണിത്. ഇതിന്റെ അടിത്തട്ടിൽ എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നത് എന്നത് ഇപ്പോഴും വലിയൊരു അജ്ഞാതമായി തുടരുന്നു.
യുഎൻ എൻവയോൺമെന്റ് അസംബ്ലി (UN Environment Assembly) 2022-ൽ ഈ വിഷയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അഞ്ച് പ്രമേയങ്ങളിലൂടെ (1/6, 2/11, 3/7, 4/6, 5/14) ഇതിന്റെ പ്രാധാന്യം അംഗീകരിച്ചിരുന്നു. യുഎൻഇപി (UNEP) വ്യക്തമാക്കുന്നതനുസരിച്ച്, "പ്ലാസ്റ്റിക്കിന്റെ ഉത്പാദനം, രൂപകൽപ്പന, നിർമാർജനം എന്നിവയുൾപ്പെടെ അതിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ ജീവിതചക്രം (full life cycle) കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സമഗ്രമായ സമീപനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി, സമുദ്ര പരിസ്ഥിതിയിലേതുൾപ്പെടെയുള്ള പ്ലാസ്റ്റിക് മലിനീകരണത്തിനെതിരെ നിയമപരമായി ബാധ്യതയുള്ള ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര കരാർ രൂപീകരിക്കുന്നതിനായി ഒരു ഇന്റർഗവൺമെന്റൽ നെഗോഷ്യേറ്റിംഗ് കമ്മിറ്റി (INC) വിളിച്ചുകൂട്ടാൻ പ്രമേയം (5/14) യുഎൻഇപി എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഡയറക്ടറോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു."
"2025-ൽ പ്ലാസ്റ്റിക് മലിനീകരണത്തിനെതിരെ ഐഎൻസി (INC) ഒരു കരട് പരിഹാര നിർദ്ദേശം മുന്നോട്ടുവെച്ചെങ്കിലും പല രാജ്യങ്ങളും ഈ രേഖയോട് യോജിച്ചിട്ടില്ല," ചെന്നൈയിലെ നാഷണൽ സെന്റർ ഫോർ കോസ്റ്റൽ റിസർച്ചിന്റെ (NCCR) മറൈൻ ലിറ്റർ ആൻഡ് മൈക്രോ പ്ലാസ്റ്റിക്സ് പ്രോഗ്രാം മേധാവി എസ് ആർ മാരിഗൗഡർ 'ഡൗൺ ടു എർത്ത്' (DTE)-നോട് പറഞ്ഞു. നിലവിൽ, ആഗോളതലത്തിലോ ദേശീയതലത്തിലോ കടൽ മാലിന്യങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കാൻ കൃത്യമായ നയങ്ങളോ നിയമപരമായി ബാധ്യതയുള്ള മറ്റ് രേഖകളോ നിലവിലില്ല.
മനുഷ്യരാശി കടലിലേക്ക് തള്ളുന്ന വൻതോതിലുള്ള മാലിന്യങ്ങളിൽ ചിലതൊക്കെ സമുദ്രങ്ങൾ വല്ലപ്പോഴും തിരികെ അയക്കാറുണ്ട്. 2025-ൽ തുമ്പ, കോവളം തീരങ്ങളിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് വസ്തുക്കളുടെ ഒരു വലിയ ശേഖരം തന്നെ അടിച്ചുകയറിയപ്പോൾ സംഭവിച്ചതും ഇതുതന്നെയായിരുന്നു.
(പരിഭാഷ, എഡിറ്റിംഗ് സുരേന്ദ്രൻ കണ്ണൂർ)