ഇന്ത്യയിലെ മാലിന്യം കത്തിക്കൽ: ഇന്ത്യയുടെ നഗരങ്ങളെ ശ്വാസം മുട്ടിക്കുന്ന നിശബ്ദ പ്രതിസന്ധി

ഈ കഴിഞ്ഞ ശൈത്യകാലത്ത്, ഓരോ രണ്ടാഴ്ചത്തെയും ഇടവേളകളിൽ നാല് തവണ ഞാൻ കശ്മീരിലെ ശ്രീനഗർ-ഗുൽമാർഗ് റോഡിലൂടെ യാത്ര ചെയ്യുകയുണ്ടായി. ഓരോ യാത്രയിലും, നാർബൽ മുതൽ ടാങ്‌മാർഗ് വരെയുള്ള ഏകദേശം 10 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിനിടയിൽ റോഡരികിലായി ചിതറിക്കിടക്കുന്ന എഴുപതിലധികം പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യക്കൂമ്പാരങ്ങൾ ഞാൻ കണ്ടെത്തി. ഇതിൽ ലഘുഭക്ഷണ പാക്കറ്റുകൾ, ഫാസ്റ്റ് ഫുഡ് റാപ്പറുകൾ, സിംഗിൾ യൂസ് പാക്കേജിംഗുകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.

മിക്ക മാലിന്യക്കൂമ്പാരങ്ങളിലും ഈ പ്ലാസ്റ്റിക് അവശിഷ്ടങ്ങൾക്ക് എന്ത് സംഭവിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ വ്യക്തമായ അടയാളങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; പലയിടത്തും പ്ലാസ്റ്റിക് കരിഞ്ഞ അവശിഷ്ടങ്ങളും ചാരവും കാണാമായിരുന്നു, ഇത് മാലിന്യം കത്തിച്ചതിന്റെ തെളിവാണ്. എന്റെ യാത്രകളിലൊന്നിൽ, ഗുൽമാർഗിലെ സർക്കാർ നടത്തുന്ന ഒരു മാലിന്യ നിർമ്മാർജ്ജന കേന്ദ്രത്തിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യങ്ങൾ കത്തിക്കുന്നത് ഞാൻ നേരിൽ കാണുകപോലുമുണ്ടായി. ലാൻഡ്‌ഫിൽ സൈറ്റുകൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇടങ്ങളിൽ മാലിന്യം തുറസ്സായ സ്ഥലത്ത് കത്തിക്കുന്നത് നാഷണൽ ഗ്രീൻ ട്രൈബ്യൂണൽ (NGT) പൂർണ്ണമായും നിരോധിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്.

ഗുൽമാർഗ് റോഡ് രാജ്യത്തെ പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യ പ്രശ്നത്തിന്റെ ഒരു നേർചിത്രം മാത്രമാണെങ്കിലും, പ്ലാസ്റ്റിക് കത്തിക്കുന്ന രീതി കശ്മീരിലുടനീളവും രാജ്യത്തിന്റെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിലും വ്യക്തിഗത തലത്തിലും സ്ഥാപന തലത്തിലും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുകയാണ്. മാലിന്യ ശേഖരണത്തിനായി കാര്യക്ഷമവും സംഘടിതവുമായ സംവിധാനങ്ങൾ നിലവിലില്ലെന്നാണ് പ്രദേശവാസികൾ പറയുന്നത്. മാലിന്യം കുന്നുകൂടുമ്പോൾ ജനങ്ങൾ അത് ലളിതമായി കത്തിച്ചുകളയുന്നു, എന്റെ റിപ്പോർട്ടിംഗിനിടയിൽ പലതവണ ഞാൻ ഇതിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു.

സർക്കാരിന്റെ ഗ്രാമവികസന വകുപ്പ് വിവിധ ഗ്രാമങ്ങളിൽ ഗാർബേജ് ഷെഡുകൾ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് ഗ്രാമീണർ പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ജീവനക്കാരോ യന്ത്രസാമഗ്രികളോ കൃത്യമായ നിരീക്ഷണ സംവിധാനമോ ഇല്ലാത്തതിനാൽ, ഇവ പ്രായോഗികമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ഉപരിയായി പേപ്പറിൽ മാത്രമാണ് നിലനിൽക്കുന്നതെന്ന് അവർ പറഞ്ഞു. വിശ്വസനീയമായ ശേഖരണ സംവിധാനങ്ങളുടെ അഭാവത്തിൽ, മാലിന്യം സ്വയം നിർമ്മാർജ്ജനം ചെയ്യുകയല്ലാതെ തങ്ങൾക്ക് മറ്റ് വഴികളില്ലെന്നും അതിനായി സാധാരണയായി അവ കത്തിക്കുകയാണെന്നും നിവാസികൾ പറഞ്ഞു.

പ്ലാസ്റ്റിക് മലിനീകരണത്തിന്റെ കാരണം വിതരണവും ആവശ്യകതയും (supply and demand) തമ്മിലുള്ള പ്രശ്നമാണെന്ന് കശ്മീർ റീജിയണൽ പൊല്യൂഷൻ കൺട്രോൾ കമ്മിറ്റി ഡയറക്ടർ അഭിജീത് ജോഷി പറഞ്ഞു. "പ്ലാസ്റ്റിക്കിന്റെ ആവശ്യകത കുറയ്ക്കാത്തിടത്തോളം ഈ പ്രശ്നം നിലനിൽക്കും," ജോഷി പറഞ്ഞു. എല്ലാവരും സിംഗിൾ യൂസ് പ്ലാസ്റ്റിക്കിന്റെ ആവശ്യകത കുറയ്ക്കുന്നതിന് സംഭാവന നൽകണമെന്നും "നമുക്ക് ഏത് ദിശയിലേക്കാണ് നീങ്ങേണ്ടതെന്ന് തീരുമാനിക്കണമെന്നും" അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു.

ശ്രീനഗറിലെ ഓഫീസിൽ വെച്ച് നൽകിയ അഭിമുഖത്തിൽ അദ്ദേഹം എന്നോട് പറഞ്ഞു: "പോളിത്തീൻ എവിടെ കണ്ടാലും അല്ലെങ്കിൽ വിവരം ലഭിച്ചാലും ഞങ്ങൾ അത് പിടിച്ചെടുക്കുന്നു. നിലവിൽ ഏകദേശം 50 ടണ്ണോളം സാധനങ്ങൾ പുറത്ത് സൂക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്, കാരണം ഞങ്ങൾക്ക് സ്ഥലം തികയുന്നില്ല. കഴിഞ്ഞ മൂന്ന് നാല് മാസത്തിനുള്ളിൽ മാത്രം ഗോഡൗണുകളിൽ നിന്നായി ഞങ്ങൾ ഏകദേശം 30 ടണ്ണോളം പോളിത്തീൻ ബാഗുകൾ കണ്ടുകെട്ടിയിട്ടുണ്ട്."

സിംഗിൾ യൂസ് പ്ലാസ്റ്റിക് നിരോധനം ഫലപ്രദമാക്കുന്നതിന് ശ്രീനഗർ മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ, ഡെപ്യൂട്ടി കമ്മീഷണർമാർ, പോലീസ് സ്റ്റേഷനുകൾ, വനം ഉദ്യോഗസ്ഥർ, പഞ്ചായത്തുകൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെ സർക്കാർ അധികാരപ്പെടുത്തിയ 17 വകുപ്പുകളും നിരന്തരമായ പരിശോധനകളും പിടിച്ചെടുക്കലുകളും നടത്തേണ്ടതുണ്ടെന്നും ജോഷി കൂട്ടിച്ചേർത്തു.

ഇന്ത്യയിലുടനീളം പുകയുന്ന പ്രശ്നം

ഹൈവേകളിലും ഗ്രാമീണ റോഡുകളിലും ചിതറിക്കിടക്കുന്നതും പലപ്പോഴും കത്തിച്ചുകളയുന്നതുമായ മാലിന്യക്കൂമ്പാരങ്ങൾ മുതൽ നഗരങ്ങളിലെ കൂറ്റൻ വേസ്റ്റ്-ടു-എനർജി (WTE) പ്ലാന്റുകൾ വരെ; പ്ലാസ്റ്റിക് കത്തിക്കുന്നത് ഇന്ത്യയിലെ അനൗദ്യോഗികവും ഔദ്യോഗികവുമായ സംവിധാനങ്ങൾക്ക് കീഴിൽ വിഷലിപ്തമായ വായു മലിനീകരണത്തിനും കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന് കാരണമാകുന്ന വാതകങ്ങളുടെ പുറന്തള്ളലിനും നിശബ്ദമായി ആക്കം കൂട്ടുന്നു.

1970-കളുടെ അവസാനം മുതൽ, പ്ലാസ്റ്റിക് ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ മുൻനിരയിൽ സിംഗിൾ യൂസ് പ്ലാസ്റ്റിക്കുകൾ ഇടംപിടിച്ചു, എന്നാൽ ഇവയിൽ ഒരു ശതമാനത്തിൽ താഴെ മാത്രമാണ് പുനരുപയോഗം (Recycling) ചെയ്യപ്പെടുന്നത്.

ഫലപ്രദമായ മാലിന്യ സംസ്കരണ സംവിധാനങ്ങളുടെ അഭാവത്തിൽ, ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ടൺ മാലിന്യമാണ് ഓരോ വർഷവും രാജ്യത്തുടനീളം തുറസ്സായ സ്ഥലങ്ങളിലോ റോഡരികുകളിലോ ഇൻസിനറേറ്ററുകളിലോ കത്തിക്കുന്നത്. ഇത് വായു മലിനീകരണത്തിനും മാരകമായ വാതകങ്ങളുടെ പുറന്തള്ളലിനും കാരണമാകുന്നു.

ഇത്തരം നടപടികൾ നിയമപരമായി നിരോധിക്കപ്പെട്ടതാണ്. ഇന്ത്യയുടെ 'സോളിഡ് വേസ്റ്റ് മാനേജ്‌മെന്റ് റൂൾസ് 2016'-ഉം നാഷണൽ ഗ്രീൻ ട്രൈബ്യൂണലും മാലിന്യം തുറസ്സായ സ്ഥലത്ത് കത്തിക്കുന്നത് വിലക്കിയിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും ഈ രീതി വ്യാപകമായി തുടരുന്നു.

ഒരു പഠനമനുസരിച്ച്, താപ-വൈദ്യുതി മേഖലകളിൽ നിന്നും നിർമ്മാണ വ്യവസായങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള മലിനീകരണം കുറയ്ക്കാൻ ഇന്ത്യയുടെ പുനരുപയോഗ ഊർജ്ജ നയങ്ങൾ ഇടക്കാലയളവിൽ സഹായിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ, തുറസ്സായ സ്ഥലങ്ങളിൽ മാലിന്യം കത്തിക്കുന്നത് മൂലമുണ്ടാകുന്ന PM2.5 മലിനീകരണത്തിന് 2010 മുതൽ 2020 വരെയുള്ള ദശകത്തിൽ മാറ്റമൊന്നും സംഭവിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് പഠനം പറയുന്നു. "നിലവിലെ പ്രവണത തുടരുകയാണെങ്കിൽ, 2035-ഓടെ ഇന്ത്യയിലെ വായു മലിനീകരണത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സ്രോതസ്സായി മാലിന്യം കത്തിക്കുന്നത് മാറും" എന്ന് പഠനം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു.

ഔദ്യോഗിക കണക്കുകൾ പ്രകാരം, അതിവേഗ നഗരവൽക്കരണം കാരണം ഇന്ത്യയിലെ നഗര ഖരമാലിന്യം (MSW) നിലവിലെ 62 ദശലക്ഷം ടണ്ണിൽ നിന്ന് 2030-ഓടെ ഏകദേശം 165 ദശലക്ഷം ടണ്ണായി വർദ്ധിക്കുമെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

എന്നിരുന്നാലും, 2024 സെപ്റ്റംബറിൽ 'നേച്ചർ' (Nature) മാസികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പഠനം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഔദ്യോഗിക സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ യഥാർത്ഥ അവസ്ഥയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണെന്നാണ്. "ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളെക്കുറിച്ചോ, ശേഖരിക്കപ്പെടാത്ത മാലിന്യം കത്തിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചോ, അനൗദ്യോഗിക മേഖലകൾ ശേഖരിക്കുന്ന വസ്തുക്കളെക്കുറിച്ചോ ഉള്ള വിവരങ്ങൾ ഈ കണക്കുകളിൽ പൂർണ്ണമായും ഉൾപ്പെടുന്നില്ല," പഠനത്തിന്റെ മുഖ്യ രചയിതാവായ ജോഷ്വ കോട്ടം എന്നോട് പറഞ്ഞു.

പഠനമനുസരിച്ച്, ഇന്ത്യയിൽ പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 56.8 ദശലക്ഷം ടൺ നഗര ഖരമാലിന്യം തുറസ്സായ സ്ഥലങ്ങളിൽ കത്തിക്കുന്നുണ്ട്, ഇതിൽ 5.8 ദശലക്ഷം ടണ്ണും പ്ലാസ്റ്റിക് ആണ്. പ്ലാസ്റ്റിക് മലിനീകരണം മൂലമുള്ള മലിനീകരണ വികിരണങ്ങൾ ദക്ഷിണേഷ്യ, സബ്-സഹാറൻ ആഫ്രിക്ക, തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ എന്നിവിടങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഇതിൽ പ്രതിവർഷം 9.3 ദശലക്ഷം ടൺ വികിരണങ്ങൾ പുറത്തുവിടുന്ന ഇന്ത്യയാണ് ഏറ്റവും വലിയ മലിനീകരണ സ്രോതസ്സ്; അതായത് ആഗോള ആകെത്തുകയുടെ ഏകദേശം അഞ്ചിലൊന്ന്.

പ്ലാസ്റ്റിക് കത്തിക്കുന്നത് മൂലമുണ്ടാകുന്ന 'ബ്ലാക്ക് കാർബൺ' വികിരണങ്ങളും ഹൃദ്രോഗം, ശ്വാസകോശ സംബന്ധമായ പ്രശ്നങ്ങൾ, നാഡീസംബന്ധമായ തകരാറുകൾ എന്നിവയ്ക്കുള്ള സാധ്യതയും കണക്കിലെടുക്കുമ്പോൾ, തുറസ്സായ സ്ഥലത്തെ മാലിന്യ സംസ്കരണത്തിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് ഏറ്റവും പ്രശ്നകരമായ ഒന്നാണെന്ന് ഈ പഠനം അടിവരയിടുന്നു.

സെൻട്രൽ പൊല്യൂഷൻ കൺട്രോൾ ബോർഡിന്റെ (CPCB) പ്രതികരണത്തിനായി പലതവണ ബന്ധപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഫലമുണ്ടായില്ല. ബോർഡിന് അയച്ച ചോദ്യങ്ങൾ അടങ്ങിയ ഇമെയിലിനും ഇതുവരെ മറുപടി ലഭിച്ചിട്ടില്ല. മറുപടി ലഭിക്കുന്ന മുറയ്ക്ക് ഈ ലേഖനം അപ്ഡേറ്റ് ചെയ്യുന്നതാണ്.

വേസ്റ്റ്-ടു-എനർജി എന്ന വാഗ്ദാനം

മാലിന്യ സംസ്കരണത്തിനുള്ള ഒരു ശാശ്വത പരിഹാരമായാണ് വേസ്റ്റ്-ടു-എനർജി (WTE) പ്ലാന്റുകൾ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ WTE വിപണി 2025-ൽ 1.5 ബില്യൺ ഡോളറായി മൂല്യനിർണ്ണയം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്, ഇത് 2034-ഓടെ 1.9 ബില്യൺ ഡോളറിലെത്തുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.

എന്നിരുന്നാലും, ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്ലാന്റുകൾ വെറും "ഗ്രീൻവാഷിംഗ്" (പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദമെന്ന് വ്യാജമായി തോന്നിപ്പിക്കൽ) മാത്രമാണെന്ന് സെന്റർ ഫോർ ഫിനാൻഷ്യൽ അക്കൗണ്ടബിലിറ്റിയിൽ (CFA) നിന്നുള്ള പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകൻ ചൈതന്യൻ ഡി.കെ വാദിക്കുന്നു.

ലാഭം സ്വകാര്യവൽക്കരിക്കുന്നതിനും യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ (EU) മാനദണ്ഡങ്ങളേക്കാൾ വളരെ താഴ്ന്ന പാരിസ്ഥിതിക നിലവാരം പുലർത്തുന്നതിനും ഈ പ്ലാന്റുകളെ വിമർശിക്കുന്ന 2025 നവംബറിലെ ഐഐടി ബോംബെ പോളിസി ബ്രീഫ് ഉദ്ധരിച്ചുകൊണ്ട് ചൈതന്യൻ ഇങ്ങനെ ഉറപ്പിച്ചു പറഞ്ഞു: അമേരിക്കയും യൂറോപ്യൻ യൂണിയനും ഇത്തരം സംവിധാനങ്ങളിൽ നിന്ന് പിന്തിരിയുമ്പോൾ, ഇന്ത്യ പാരിസ്ഥിതിക മാനദണ്ഡങ്ങളിൽ ഇളവ് വരുത്തുകയും 2050-ഓടെ 550-ലധികം WTE പ്ലാന്റുകൾ സ്ഥാപിക്കാൻ ലക്ഷ്യമിടുകയും ചെയ്യുകയാണ്.

"ചെന്നൈയിലെ മണലിയിലുള്ള 10 ടൺ ശേഷിയുള്ള ഇൻസിനറേറ്റർ, കനത്ത ലോഹ മലിനീകരണം (heavy metal pollution) വിശദമാക്കുന്ന ഒരു വസ്തുതാന്വേഷണ റിപ്പോർട്ടിനെത്തുടർന്ന് എൻജിടി (NGT) ശാശ്വതമായി അടച്ചുപൂട്ടി. കൊടുങ്ങയൂരിലെ പ്രവർത്തനക്ഷമമായ മറ്റൊരു ഇൻസിനറേറ്ററും നിലവിൽ നിരീക്ഷണത്തിലാണ്," അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

വേസ്റ്റ്-ടു-എനർജി പ്ലാന്റുകൾ കാര്യക്ഷമമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതിന് കത്താൻ എളുപ്പമുള്ള ഉണങ്ങിയ വസ്തുക്കൾ ആവശ്യമാണെന്ന് ചൈതന്യനും മറ്റ് പ്രവർത്തകരും ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. "പ്രായോഗികമായി ഇതിനർത്ഥം വലിയ അളവിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് ഇൻസിനറേറ്ററുകളിലേക്ക് നൽകുന്നു എന്നാണ്."

ഇത്തരം പ്ലാന്റുകൾ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അവ കാർബൺ ഡയോക്സൈഡും മറ്റ് മലിനീകരണ വസ്തുക്കളും പുറത്തുവിടുന്നുണ്ടെന്നും, അതുവഴി മാലിന്യപ്രശ്നത്തെ ലാൻഡ്‌ഫില്ലുകളിൽ നിന്ന് പുകക്കുഴലുകളിലേക്ക് മാറ്റുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നതെന്നും ചൈതന്യൻ പറഞ്ഞു.

പ്ലാസ്റ്റിക്കിന്റെ അദൃശ്യമായ കാർബൺ സാന്നിധ്യം

പ്ലാസ്റ്റിക് മലിനീകരണ പ്രതിസന്ധി ആരംഭിക്കുന്നത് മാലിന്യങ്ങൾ റോഡരികിലെ കൂമ്പാരങ്ങളിലോ ഇൻസിനറേറ്ററുകളിലോ എത്തുന്നതിന് വളരെ മുമ്പാണ്.

പ്ലാസ്റ്റിക് ഉൽപ്പാദനം തന്നെ വലിയ തോതിൽ കാർബൺ പുറത്തുവിടുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയാണ്. ലോകത്തിലെ ആകെ മലിനീകരണ വികിരണത്തിന്റെ 3.4 ശതമാനവും പ്ലാസ്റ്റിക് ഉൽപ്പാദനത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. 2060-ഓടെ പ്ലാസ്റ്റിക് ഉൽപ്പാദനം മൂന്നിരട്ടിയായി വർദ്ധിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നതിനാൽ ഈ സംഖ്യ ഗണ്യമായി ഉയരാൻ സാധ്യതയുണ്ട്..

മിക്ക പ്ലാസ്റ്റിക്കുകളും എണ്ണ, പ്രകൃതിവാതകം തുടങ്ങിയ ഫോസിൽ ഇന്ധനങ്ങളിൽ നിന്നാണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്. ഈ നിർമ്മാണ പ്രക്രിയ ഗണ്യമായ അളവിൽ ഹരിതഗൃഹ വാതകങ്ങളും വായു മലിനീകരണ വസ്തുക്കളും പുറത്തുവിടുന്നുണ്ടെന്ന് പരിസ്ഥിതി ഗവേഷകനും പ്രവർത്തകനുമായ ധർമ്മേഷ് ഷാ പറഞ്ഞു. പ്ലാസ്റ്റിക്കിന്റെ ഖനനം (extraction), ശുദ്ധീകരണം (refining), സംസ്കരണം (processing) എന്നീ ഘട്ടങ്ങളിലാണ് ആകെ വികിരണത്തിന്റെ 75 ശതമാനവും സംഭവിക്കുന്നതെന്നും അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു.

ഷാ പറയുന്നതനുസരിച്ച്, ഇന്ത്യയിലെ പ്ലാസ്റ്റിക് ഉൽപ്പാദനത്തിൽ നിന്നുള്ള മലിനീകരണത്തെക്കുറിച്ച് വളരെ കുറച്ച് ഗവേഷണങ്ങൾ മാത്രമേ നടന്നിട്ടുള്ളൂ. എന്നാൽ റിഫൈനറികൾ നിലവിലുള്ള ഇടങ്ങളിലെല്ലാം ജനങ്ങൾ പരാതിപ്പെടുന്നുണ്ടെന്നും ഈ റിഫൈനറികളിൽ നിന്നുള്ള മലിനീകരണത്തിനെതിരെ എൻജിടിയിൽ (NGT) കേസുകൾ നടന്നുവരികയാണെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

പ്ലാസ്റ്റിക് മലിനീകരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവബോധം വർദ്ധിച്ചുവരുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഇന്ത്യയുടെ നയങ്ങൾ ഇപ്പോഴും പുനരുപയോഗം (recycling), ചില പ്രത്യേക ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ നിരോധനം, അല്ലെങ്കിൽ മാലിന്യത്തിൽ നിന്ന് ഊർജ്ജം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കൽ (waste-to-energy) തുടങ്ങിയ 'ഡൗൺസ്ട്രീം' പരിഹാരങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് വളരെയധികം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതെന്ന് ഷാ പറഞ്ഞു. ഈ പ്രതിസന്ധിയുടെ യഥാർത്ഥ കാരണങ്ങളായ ('upstream drivers') വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന പ്ലാസ്റ്റിക് ഉൽപ്പാദനവും ഉപഭോഗവും ഇപ്പോഴും വലിയതോതിൽ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെടാതെ അവശേഷിക്കുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

അർത്ഥവത്തായ മാറ്റമുണ്ടാകണമെങ്കിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് നിർമ്മാണവും ഉപഭോഗവും കുറയ്ക്കണമെന്നും, ഉറവിടത്തിൽ തന്നെ മാലിന്യങ്ങൾ തരംതിരിക്കുന്നത് മെച്ചപ്പെടുത്തണമെന്നും, വലിയ ഇൻസിനറേഷൻ പ്ലാന്റുകൾക്ക് പകരം വികേന്ദ്രീകൃത പുനരുപയോഗ സംവിധാനങ്ങളിൽ (decentralised recycling systems) നിക്ഷേപം നടത്തണമെന്നും ശാസ്ത്രീയ പഠനങ്ങളും പരിസ്ഥിതി സംഘടനകളും വാദിക്കുന്നു.

ഏഷ്യൻ കോളേജ് ഓഫ് ജേർണലിസത്തിലെ ക്ലൈമറ്റ് ചേഞ്ച് മീഡിയ ഹബ്ബിലെ റസിഡന്റ് ഫെലോയാണ് അത്തർ പർവേസ്.

(പരിഭാഷ, എഡിറ്റിംഗ്: സുരേന്ദ്രൻ കണ്ണൂർ)