എല്ലാവരെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ് സുസ്ഥിര വികസനം

നാം ഇന്ന് ഒരു നിർണ്ണായക ഘട്ടത്തിലാണ് നിൽക്കുന്നത്. അനിയന്ത്രിതമായ വളർച്ച നമ്മെ കാലാവസ്ഥാ ദുരന്തത്തിലേക്ക് തള്ളിവിടുമ്പോൾ, അസമത്വം നിറഞ്ഞ വളർച്ച വൻ ദാരിദ്ര്യത്തിനും പാർശ്വവൽക്കരണത്തിനും ജനരോഷത്തിനും കാരണമാകുന്നു. ചെലവ് കുറഞ്ഞതോ അഥവാ എല്ലാവർക്കും തുല്യമായി ലഭ്യമാകുന്നതോ അല്ലാത്ത വളർച്ച സുസ്ഥിരമായിരിക്കില്ല എന്നതാണ് ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഞങ്ങളുടെ പഠനം.

വായു മലിനീകരണത്തിന്റെ കാര്യം തന്നെ എടുക്കുക. ഡൽഹി ഇന്ന് വിഷവായുവിന്റെ പര്യായമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. നടപടികളുടെ കുറവുകൊണ്ടല്ല ഇത് സംഭവിച്ചത്. എല്ലാ കൽക്കരി പ്ലാന്റുകളും അടച്ചുപൂട്ടി; പെറ്റ് കോക്കിന്റെ (Pet coke) ഇറക്കുമതി നിരോധിച്ചു (വിരോധാഭാസമെന്നു പറയട്ടെ, അത്യന്തം വിഷമയമായതിനാൽ തങ്ങൾക്ക് പ്രാദേശികമായി ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയാത്ത പെറ്റ് കോക്ക് യു.എസ് മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് കയറ്റുമതി ചെയ്യുകയാണ്); അതോടൊപ്പം ഏറ്റവും ശുചിത്വമുള്ള ഇന്ധനങ്ങളിലേക്കും വാഹന സാങ്കേതികവിദ്യകളിലേക്കും നാം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ ഇതൊന്നും പര്യാപ്തമല്ല. ഓരോ ശീതകാലത്തും മലിനീകരണം കൂടുതൽ ശക്തിയോടെ തിരിച്ചെത്തുന്നു. മുൻ വർഷങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് കഴിഞ്ഞ മൂന്ന് വർഷത്തിനിടെ ഡൽഹിയിലെ വായു മലിനീകരണം 25 ശതമാനം കുറഞ്ഞതായി എന്റെ സഹപ്രവർത്തകർ വിലയിരുത്തുന്നു; എന്നാൽ ശുദ്ധവായു എന്ന് വിളിക്കാവുന്ന അവസ്ഥയിലെത്താൻ മലിനീകരണ തോത് ഇനിയും 65 ശതമാനം കൂടി കുറയേണ്ടതുണ്ട്. വായു മലിനീകരണം എല്ലാവരെയും ഒരുപോലെ ബാധിക്കുന്ന ഒന്നാണ്. അത് പണക്കാരനെന്നോ പാവപ്പെട്ടവനെന്നോ, ഗ്രാമീണമെന്നോ നഗരമെന്നോ വേർതിരിവ് കാണിക്കുന്നില്ല. വെള്ളത്തിന്റെ മലിനീകരണത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണിത്; വെള്ളം മലിനമാകുമ്പോൾ പണക്കാർക്ക് ബോട്ടിൽ ചെയ്ത കുപ്പിവെള്ളത്തെ ആശ്രയിക്കാം. എന്നാൽ നഗരത്തിലെ മധ്യവർഗ്ഗക്കാർക്ക് എയർ പ്യൂരിഫയറുകൾ വാങ്ങാൻ കഴിഞ്ഞേക്കുമെങ്കിലും, സമ്പന്നരുടെ കാറുകളിൽ നിന്നുള്ള പുകയും പാവപ്പെട്ടവരുടെ വിറക് അടുപ്പുകളിൽ നിന്നുള്ള പുകയും നിറഞ്ഞ അതേ വായു മണ്ഡലത്തിൽ (airshed) തന്നെയാണ് അവരും ശ്വസിക്കുന്നത്.

ഇവിടെയാണ് നമ്മൾ അടുത്തതായി എന്തുചെയ്യുമെന്ന ചോദ്യം നിർണായകമാകുന്നത്. ഓരോ വാഹനത്തിൽ നിന്നുമുള്ള മലിനീകരണത്തെ ചെറുക്കാൻ ലോകത്തിന്റെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങൾ ചെയ്തത് നമുക്ക് തുടരാം: ഇന്ധനത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം മെച്ചപ്പെടുത്തുക, ഇലക്ട്രിക് വാഹനങ്ങളിലേക്ക് മാറുന്നത് പരിഗണിക്കുക. എന്നാൽ ഈ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങൾ നമ്മെ ചെലവഴിക്കാൻ നിലനിർത്തുകയും മലിനീകരണ പ്രതിസന്ധിക്ക് പിന്നിൽ നിർത്തുകയും ചെയ്യും. കാരണം ലളിതമാണ്: ഇന്ന്, എന്റെ നഗരത്തിന്റെ 20 ശതമാനത്തിൽ താഴെ മാത്രമാണ് ജോലിക്ക് കാറുകളിൽ ഡ്രൈവ് ചെയ്യുന്നത്; ഏകദേശം 25 ശതമാനം പേർക്കും സ്വന്തമായി കാറുകളുണ്ട്. എന്നാല് ഈ 25 ശതമാനം വാഹന ഉടമകളാണ് 90 ശതമാനം റോഡ് സ്ഥലവും കൈവശപ്പെടുത്തുന്നത്. വെറും 20 ശതമാനം ഡിമാൻഡ് വലിയ തിരക്കും മലിനീകരണത്തിനും കാരണമാകുകയാണെങ്കിൽ, നഗരത്തിന് എല്ലാവർക്കും റോഡും വായു സ്ഥലവും എവിടെ, എങ്ങനെ കണ്ടെത്താൻ കഴിയും എന്നതാണ് ചോദ്യം.

ഇവിടെയാണ് "പാവപ്പെട്ടവരുടെ പരിസ്ഥിതിവാദം" (environmentalism of the poor) പ്രസക്തമാകുന്നത്. കുറച്ച് ബസുകളോ ട്രാമുകളോ മെട്രോയോ കൂട്ടിച്ചേർത്തതുകൊണ്ട് കാര്യമായി ഒന്നുമുണ്ടാകില്ല; സമ്പന്നർക്കും ദരിദ്രർക്കും ഒരുപോലെ പ്രയോജനപ്പെടുന്ന രീതിയിൽ യാത്രാ സംവിധാനങ്ങളെ (mobility) നാം പരിവർത്തനം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. അതിനർത്ഥം കുറഞ്ഞ ചെലവും സൗകര്യവും സുരക്ഷിതത്വവും ഒന്നിച്ചു കൊണ്ടുവരിക എന്നതാണ്. ഊർജ്ജ മേഖലയിലും ഇത്തരം വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്. ഇന്ന് എന്റെ നാട്ടിലെ ഭൂരിഭാഗം വീടുകളിലും ഭക്ഷണം പാകം ചെയ്യാൻ ഇപ്പോഴും വിറകും മറ്റ് ജൈവവസ്തുക്കളുമാണ് (biomass) ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഇവിടുത്തെ സ്ത്രീകൾ അത്യന്തം വിഷമയമായ വായു മലിനീകരണത്തിന് ഇരയാകുന്നു. പാവപ്പെട്ട മനുഷ്യരെ കൊല്ലുന്ന ഈ മലിനീകരണം, പണക്കാരുടെയും എസ്‌.യു.വി (SUV) ഉടമകളുടെയും വായു മണ്ഡലത്തെക്കൂടി വിഷമയമാക്കുന്നു എന്നതാണ് ഇതിലെ പ്രശ്നം. അതിനാൽ, നമുക്ക് ശുദ്ധവായു വേണമെങ്കിൽ, ആദ്യം പണക്കാരെ അവരുടെ മലിനീകരണമുണ്ടാക്കുന്ന വാഹനങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്തിറക്കണം, അതോടൊപ്പം പാവപ്പെട്ട സ്ത്രീകൾക്ക് മലിനമായ ഇന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന് മാറി ചിന്തിക്കാനുള്ള അവസരങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കുകയും വേണം. ഇതിനുള്ള അവസരം വളരെ വലുതാണ്. ഈ വിപ്ലവകരമായ മാറ്റത്തിനായി നാം പരിശ്രമിച്ചാൽ, ഫോസിൽ ഇതര മലിന ഇന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന്, ഫോസിൽ ഇന്ധനങ്ങളിലേക്ക് പോകാതെ, നേരിട്ട് ശുദ്ധമായ ഫോസിൽ ഇതര ഇന്ധനങ്ങളിലേക്ക് മാറുവാൻ ചെലവ് കുറഞ്ഞതും പ്രായോഗികവുമായ ബദലുകൾ അവർക്ക് നൽകാൻ സാധിക്കും. ഊർജ്ജ പരിവർത്തനത്തിനുള്ള (energy transition) സാമ്പത്തിക സഹായങ്ങൾ ലളിതമായ വ്യവസ്ഥകളോടെ ലഭ്യമാക്കാനും ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പാവപ്പെട്ടവർക്കായി ഈ സംവിധാനം വിപുലീകരിക്കാനും ആഗോളതലത്തിൽ ശക്തമായ നേതൃത്വം ആവശ്യമായ ഇടവും ഇതാണ്.

കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം ഉയർത്തുന്ന വെല്ലുവിളിയും സമാനമായ പ്രതിസന്ധിയെയാണ് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്. 1990-ൽ, എന്റെ സഹപ്രവർത്തകനായ അനിൽ അഗർവാളും ഞാനും ചേർന്ന് എഴുതിയ 'ഗ്ലോബൽ വാമിംഗ് ഇൻ ആൻ അൺഈക്വൽ വേൾഡ്' (Global Warming in an Unequal World) എന്ന പ്രസിദ്ധീകരണത്തിൽ, നീതിയുക്തവും തുല്യതയിലധിഷ്ഠിതവുമായ ഒരു കരാറില്ലാതെ ലോകത്തിന് കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെ ചെറുക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് ഞങ്ങൾ വാദിച്ചിരുന്നു. ഇന്ന് അതേ പ്രശ്നം വീണ്ടും ചർച്ചയാവുകയാണ്. പരിഹാരങ്ങൾ എല്ലാവരുടെയും ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതും തുല്യതയുള്ളതുമല്ലെങ്കിൽ, അവ പ്രായോഗികമാകില്ല.

നമ്മുടെ ലോകത്തിലെ സംഭവങ്ങൾ നിയന്ത്രണാതീതമായി പൊയ്ക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. അടുത്ത വർഷമെത്തി ആ റെക്കോർഡ് തകർക്കുന്നത് വരെ, ഓരോ വർഷവും ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ചൂടേറിയ വർഷമാണെന്ന് നമ്മോട് പറയപ്പെടുന്നു. കാട്ടുതീ, ചുഴലിക്കാറ്റുകളുടെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ആവൃത്തിയും തീവ്രതയും, കടുത്ത തണുപ്പുകാറ്റുകൾ, ആളിക്കത്തുന്ന ഉഷ്ണതരംഗങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സ്ഥിതിഗതികൾ കൂടുതൽ വഷളായിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ഏറ്റവും കടുപ്പമേറിയ സത്യം എന്തെന്നാൽ, നിലവിലെ വികിരണ നിരക്ക് തുടർന്നാൽ (emissions), ആഗോളതാപന വർദ്ധനവ് 1.5 ഡിഗ്രി സെൽഷ്യസിന് താഴെയായി നിർത്താൻ സഹായിക്കുന്ന കാർബൺ ബജറ്റ് 2030-ഓടെ ലോകത്തിന് തീർന്നുപോകും എന്നതാണ്. വലിയൊരു വിഭാഗം ജനങ്ങൾക്ക് ഇപ്പോഴും അടിസ്ഥാന ഊർജ്ജ സൗകര്യങ്ങൾ ലഭ്യമല്ല; വികസനത്തിനായി അവർക്ക് വളർച്ചയും ഊർജ്ജവും ആവശ്യമാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് ഭാവിയിലെ വികസനം എല്ലാവർക്കും കുറഞ്ഞ കാർബൺ പുറന്തള്ളലോടെ സാധ്യമാക്കാൻ നമുക്ക് സഹകരണം ആവശ്യമായി വരുന്നത്.

വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ദുരന്തങ്ങൾ പാവപ്പെട്ടവരെ കൂടുതൽ ദരിദ്രരാക്കുമെന്ന കാര്യത്തിൽ സംശയമില്ല. അവരിൽ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ദാരിദ്ര്യവും പാർശ്വവൽക്കരണവും ബദൽ ഉപജീവനമാർഗ്ഗങ്ങൾ തേടാനുള്ള അവരുടെ നിരാശ വർദ്ധിപ്പിക്കും. കുടിയേറുക മാത്രമായിരിക്കും അവരുടെ മുന്നിലുള്ള ഒരേയൊരു വഴി - നഗരങ്ങളിലേക്കോ മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിലേക്കോ കുടിയേറുക. ഇത് നിലവിൽ തന്നെ അസ്ഥിരമായ സാഹചര്യത്തെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാക്കുകയും നമ്മുടെ ലോകത്തെ അസുരക്ഷിതവും അക്രമസക്തവുമാക്കുകയും ചെയ്യും. നമ്മൾ പോരാടേണ്ട നാശകരമായ മാറ്റങ്ങളുടെ വിഷചക്രമാണിത്. നമ്മുടെ ആഗോളീകൃത ലോകം പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതും പരസ്പരാശ്രിതവുമാണെന്ന് നമ്മൾ തിരിച്ചറിയണം. തുല്യതയിലധിഷ്ഠിതമല്ലെങ്കിൽ സുസ്ഥിര വികസനം സാധ്യമല്ല. വളർച്ച സുസ്ഥിരമാകണമെങ്കിൽ അത് താങ്ങാനാവുന്നതും എല്ലാവരെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമായിരിക്കണം. എന്നാൽ പരിസ്ഥിതി വെല്ലുവിളി എന്നത് വെറുമൊരു സാങ്കേതിക വിഷയമല്ല (technocratic), മറിച്ച് രാഷ്ട്രീയപരമായ ഒന്നാണ് എന്ന് നമ്മൾ ഉറക്കെപ്പറയാത്തിടത്തോളം ഇതെല്ലാം സാധ്യമാകില്ല. ലഭ്യത, നീതി, അവകാശങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയത്തെ ഒഴിവാക്കിക്കൊണ്ട് പരിസ്ഥിതിയെയോ വികസനത്തെയോ ശരിയാക്കിയെടുക്കാമെന്ന് കരുതുന്നത് അസാധ്യമാണ്.

(പരിഭാഷ, എഡിറ്റിംഗ്: സുരേന്ദ്രൻ കണ്ണൂർ)