യുകെയിലെ കേംബ്രിഡ്ജ് സർവ്വകലാശാലയിലെ ഒരു ചരിത്രകാരിയുടെ പ്രബന്ധം പുരാതന ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് ഇറാനിലേക്കുള്ള ചെസ്സിന്റെ വ്യാപനത്തെക്കുറിച്ച് പുതിയ വെളിച്ചം വീശുന്നു.
സ്പെകുലം (Speculum) മാസികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കേംബ്രിഡ്ജ് ചരിത്രകാരി ക്രിസ്റ്റീന ഇൽകോയുടെ 'ഗ്ലോബൽ മിഡിൽ ഏജസിലെ ചെസ്സും വംശീയതയും' (Chess and Race in the Global Middle Ages) എന്ന പ്രബന്ധത്തിന് മെഡീവൽ അക്കാദമി ഓഫ് അമേരിക്കയുടെ അഭിമാനകരമായ 'ആർട്ടിക്കിൾ പ്രൈസ് ഇൻ ക്രിട്ടിക്കൽ റേസ് സ്റ്റഡീസ്' ലഭിച്ചു.
മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ ചെസ്സ് എങ്ങനെയാണ് വംശീയമായ മുൻവിധികൾക്കും വ്യവസ്ഥിതികൾക്കും വിരുദ്ധമായി നിലകൊണ്ടത് എന്നതിനെക്കുറിച്ച് അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിലുള്ള നിരവധി തെളിവുകൾ ഇൽകോ കണ്ടെത്തി.
ഇറാന്റെ ദേശീയ ഇതിഹാസമായ 'ഷാനാമ'യിലെ (Shahnama) ഒരു ഉദാഹരണം അവർ എടുത്തുപറയുന്നു. ചെസ്സ് ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് ഇറാനിലേക്ക് എങ്ങനെ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടു എന്ന് ചിത്രീകരിക്കുന്ന ഒരു ചിത്രം ഇതിലുണ്ട്.
"ന്യൂയോർക്കിലെ മെട്രോപൊളിറ്റൻ മ്യൂസിയം ഓഫ് ആർട്ടിലുള്ള രണ്ട് പതിപ്പുകൾ ഉൾപ്പെടെ, ഈ പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ചിത്രീകരണങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്ത പണ്ഡിതന്മാർ കരുതിയിരുന്നത് പേർഷ്യക്കാർ ഇന്ത്യൻ അംബാസഡറെ കറുത്ത നിറത്തിലും അയഞ്ഞ വസ്ത്രത്തിലും ചിത്രീകരിച്ചത് പേർഷ്യൻ ദർബാറിലെ ഉയർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥനായ വസീറിനോട് അദ്ദേഹം തോറ്റുപോയതിനെ സൂചിപ്പിക്കാനാണെന്നാണ്," സർവ്വകലാശാലയുടെ പ്രസ്താവനയിൽ പറയുന്നു.
"ഈ വ്യാഖ്യാനം തെറ്റാണെന്ന് ഡോ. ഇൽകോ വാദിക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ അംബാസഡറുടെ തൊലിനിറവും വസ്ത്രധാരണവും അദ്ദേഹം ഒരു വിദേശിയാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഒരിക്കലും ഒരു പരാജിതനെയല്ല കാണിക്കുന്നത്. വാസ്തവത്തിൽ, ശക്തനായ ഇന്ത്യൻ രാജാവിന്റെ പ്രതിനിധിയായും, ലോകം കൊതിക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ വിജ്ഞാനത്തിന്റെ സംരക്ഷകനായും, പേർഷ്യക്കാർക്ക് ആദ്യമായി ചെസ്സ് പരിചയപ്പെടുത്തിക്കൊടുക്കുന്ന വ്യക്തിയായുമാണ് അദ്ദേഹത്തെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്."
'ഷാനാമ'യിലെ വിവരണമനുസരിച്ച്, ഇന്ത്യൻ രാജാവ് സസാനിയൻ ഭരണാധികാരിയായ ഖുസ്രു ഒന്നാമൻ അനുഷിർവാന്റെ (ഭരണകാലം എ.ഡി. 531-79) അടുത്തേക്ക് ഒരു ദൂതനെ അയച്ചു. ഈ കളി എങ്ങനെയാണ് കളിക്കുന്നതെന്ന് കണ്ടെത്താനോ അല്ലെങ്കിൽ പകരമായി കപ്പം നൽകാനോ ആയിരുന്നു വെല്ലുവിളി. ഈ കടങ്കഥ പരിഹരിക്കാൻ ഷാ തന്റെ ഉപദേശകരോട് ഉത്തരവിട്ടു. ഒടുവിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബുദ്ധിമാനായ വസീർ 'ബുസുർഗ്മിഹർ' മാത്രമാണ് ഇന്ത്യൻ അംബാസഡർക്ക് മുന്നിൽ കരുക്കൾ എവിടെ വെക്കണമെന്നും അവ എങ്ങനെ നീക്കണമെന്നും കാണിച്ചുകൊടുത്തത്.
"മധ്യകാല ചിത്രങ്ങളിൽ വെളുത്ത നിറമല്ലാത്തവരെ ചിത്രീകരിക്കുമ്പോൾ, പണ്ഡിതന്മാർ അവരെ ഒന്നുകിൽ വളരെ ഉയർന്ന സ്ഥാനത്തോ അല്ലെങ്കിൽ അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട നിലയിലോ കാണാനാണ് ശ്രമിച്ചിട്ടുള്ളത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഒരു വശത്ത് ഷീബ രാജ്ഞിയെപ്പോലെയുള്ളവരെയും മറുവശത്ത് വധശിക്ഷ നടപ്പാക്കുന്നവരെയോ മറ്റ് ദുഷ്ടശക്തികളെയോ കാണാം. എന്നാൽ ചെസ്സ് ഇതിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തവും സങ്കീർണ്ണവുമായ മറ്റൊരു കഥയാണ് വെളിപ്പെടുത്തുന്നത്," സർവ്വകലാശാലാ പ്രസ്താവനയിൽ ഇൽകോ പറയുന്നു.
"ചെസ്സ് എന്നും യുക്തിയുടെ കളിയാണ്, അവിടെ ബൗദ്ധികമായ കഴിവിനാണ് പ്രാധാന്യം. തൊലിനിറം എന്തുതന്നെയായാലും ആളുകൾക്ക് തുല്യരായി ഇടപഴകാൻ കഴിയുന്ന മറ്റൊരു തലത്തിലാണ് ചെസ്സ് പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത്. 'ആരാണ് കൂടുതൽ ബുദ്ധിമാൻ?', 'ആർക്ക് ജയിക്കാൻ കഴിയും?' എന്നതായിരുന്നു അവിടെ പ്രധാനം; അല്ലാതെ 'ആരാണ് കൂടുതൽ ശക്തൻ?' എന്നോ 'ആരാണ് സാമൂഹികമായി ഉയർന്നവൻ?' എന്നോ ആയിരുന്നില്ല," അവർ കൂട്ടിച്ചേർത്തു.
(പരിഭാഷ, എഡിറ്റിംഗ്: സുരേന്ദ്രൻ കണ്ണൂർ)