1967-ൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ 697 തടാകങ്ങളിൽ 315 എണ്ണവും നിലവിൽ പൂർണ്ണമായും അപ്രത്യക്ഷമായതായി സി.എ.ജി ഓഡിറ്റ് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.
നിലവിലുള്ള തടാകങ്ങളിൽ 203 എണ്ണം വൻതോതിൽ ചുരുങ്ങിയിട്ടുണ്ട്; ഇത് ആയിരക്കണക്കിന് ഹെക്ടർ ജലപ്പരപ്പ് ഇല്ലാതാകുന്നതിന് കാരണമായി.
വെറും ആറ് തടാകങ്ങളിൽ മാത്രം കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരിമിതമായ സംരക്ഷണ പ്രവർത്തനങ്ങളും, മോശം ആസൂത്രണവും ഏകോപനമില്ലായ്മയും ഭൂരിഭാഗം ജലാശയങ്ങളെയും സംരക്ഷണമില്ലാത്ത അവസ്ഥയിലാക്കി. ഇത് അവിടുത്തെ ജൈവവൈവിധ്യത്തിന് കടുത്ത ഭീഷണി ഉയർത്തുന്നു.
ഇന്ത്യയുടെ കൺട്രോളർ ആൻഡ് ഓഡിറ്റർ ജനറൽ (CAG) പുറത്തുവിട്ട പുതിയ ഓഡിറ്റ് റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം, കഴിഞ്ഞ ഏതാനും പതിറ്റാണ്ടുകൾക്കിടയിൽ ജമ്മു കശ്മീരിലെ പകുതിയോളം തടാകങ്ങൾ അപ്രത്യക്ഷമായിരിക്കുന്നു.
2017-18 മുതൽ 2021-22 വരെയുള്ള കാലയളവിലെ തടാക സംരക്ഷണം പരിശോധിച്ച ഈ റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം, 1967-ൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ 697 തടാകങ്ങളിൽ 315 എണ്ണം നിലവിൽ ഇല്ലാതായിക്കഴിഞ്ഞു. ഇവ ഏകദേശം 1,537.07 ഹെക്ടർ വിസ്തൃതിയിലുള്ളവയായിരുന്നു.
മറ്റ് 203 തടാകങ്ങൾ വിസ്തൃതി കുറഞ്ഞ് ചുരുങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്; ഇവയ്ക്ക് ആകെ 1,314.19 ഹെക്ടർ വിസ്തൃതി നഷ്ടമായി. മൊത്തത്തിൽ 518 തടാകങ്ങളിലായി 2,851.26 ഹെക്ടർ ജലപ്പരപ്പാണ് ഇല്ലാതായത്.
ഇത് ജൈവവൈവിധ്യത്തെയും ആവാസവ്യവസ്ഥയെയും ഈ തടാകങ്ങൾ നൽകുന്ന വിവിധ സേവനങ്ങളെയും ഗുരുതരമായി ബാധിച്ചുവെന്ന് റിപ്പോർട്ട് വ്യക്തമാക്കുന്നു.
പരിശോധിച്ച തടാകങ്ങളിൽ 150 എണ്ണത്തിന്റെ വിസ്തൃതിയിൽ നേരിയ വർദ്ധനവുണ്ടായപ്പോൾ 29 എണ്ണത്തിൽ മാറ്റമൊന്നുമുണ്ടായില്ല.
നാശത്തിന്റെ വക്കിലുള്ള തടാകങ്ങൾ
63 തടാകങ്ങൾക്ക് അവയുടെ ജലപ്പരപ്പിന്റെ പകുതിയിലധികം ഇതിനകം നഷ്ടപ്പെട്ടു കഴിഞ്ഞുവെന്നും ഇവ പൂർണ്ണമായും അപ്രത്യക്ഷമാകാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്നും ഓഡിറ്റ് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു.
ഭൂരിഭാഗം തടാകങ്ങളും വനം, റവന്യൂ, കൃഷി എന്നിങ്ങനെ ഒന്നിലധികം വകുപ്പുകളുടെ കീഴിലാണ് വരുന്നത്. കാണാതായ 315 തടാകങ്ങളിൽ നാലിൽ മൂന്ന് ഭാഗവും റവന്യൂ, കൃഷി വകുപ്പുകളുടെ കീഴിലായിരുന്നു; ബാക്കിയുള്ളവ വനം വകുപ്പിന്റെ ചുമതലയിലും.
ചുരുങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന തടാകങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടം പ്രിൻസിപ്പൽ ചീഫ് കൺസർവേറ്റർ ഓഫ് ഫോറസ്റ്റ്സ്, ജില്ലാ ഭരണകൂടങ്ങൾ, വന്യജീവി സംരക്ഷണ വകുപ്പ്, ലേക്ക് കൺസർവേഷൻ ആൻഡ് മാനേജ്മെന്റ് അതോറിറ്റി എന്നിവർക്കിടയിൽ വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണ്.
ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളിലെ ഈ വിഭജനം നിരീക്ഷണത്തെയും സംരക്ഷണ പ്രവർത്തനങ്ങളെയും ദുർബലപ്പെടുത്തിയതായി റിപ്പോർട്ട് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
പരിമിതമായ സംരക്ഷണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ
പ്രശ്നം ഇത്രത്തോളം ഗുരുതരമാണെങ്കിലും സംരക്ഷണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വെറും ആറ് തടാകങ്ങളിൽ (ദാൽ, വുളാർ, ഹൊക്കർസർ, മാനസ്ബൽ, സുരിൻസർ, മൻസർ) മാത്രമാണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്.
ബാക്കിയുള്ള 691 തടാകങ്ങൾക്കായി സമഗ്രമായ പദ്ധതികളൊന്നും തയ്യാറാക്കിയിട്ടില്ലെന്നും കേന്ദ്ര പരിസ്ഥിതി-വനം മന്ത്രാലയത്തിന്റെ പദ്ധതികൾക്ക് അർഹമായ സ്ഥലങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ അധികൃതർ തയ്യാറായില്ലെന്നും ഓഡിറ്റിൽ കണ്ടെത്തി.
2017-നും 2022-നും ഇടയിൽ ജമ്മു കശ്മീരിന്റെ മൂലധന ചെലവ് ബജറ്റിന്റെ ഏകദേശം ഒരു ശതമാനം (560.65 കോടി രൂപ) മാത്രമാണ് വിശദമായി പഠിച്ച ഈ ആറ് തടാകങ്ങൾക്കായി മാറ്റിവെച്ചത്.
ഈ കേസുകളിൽ പോലും, ശാസ്ത്രീയമായ പരിപാലന നടപടികളോ നിരീക്ഷണങ്ങളോ പൂർണ്ണമായോ കൃത്യമായോ നടപ്പിലാക്കിയിട്ടില്ല. ജലസംഭരണ ശേഷി നിരീക്ഷിക്കൽ, ജൈവവൈവിധ്യം വിലയിരുത്തൽ, മലിനീകരണ നിയന്ത്രണം, പായൽ നീക്കം ചെയ്യൽ, ചെളി നീക്കൽ (desilting), പൊതുജന അവബോധം വളർത്തൽ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
ആസൂത്രണത്തിലെയും സംരക്ഷണത്തിലെയും പോരായ്മകൾ
പ്രധാന തടാകങ്ങളുടെ പരിപാലനത്തിൽ ഗുരുതരമായ വീഴ്ചകൾ ഓഡിറ്റ് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.
ദാൽ തടാകത്തിൽ, ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കുന്നതിലെ കാലതാമസം, തകരാറിലായ മലിനജല ശുദ്ധീകരണ പ്ലാന്റുകൾ, മോശം മേൽനോട്ടം എന്നിവ കാരണം ജലപ്പരപ്പ് വീണ്ടെടുക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടു. നാഷണൽ ലേക്ക് കൺസർവേഷൻ പ്രോഗ്രാം, പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ പുനർനിർമ്മാണ പദ്ധതി എന്നിവയും ഫലപ്രദമായി നടപ്പിലാക്കിയിട്ടില്ല.
വുളാർ തടാകത്തിൽ, ഒരു മേൽനോട്ട സമിതി ഇല്ലാത്തതിനാൽ പ്രധാന നയപരമായ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. കൃത്യമായ പദ്ധതിയോടുകൂടി സമീപിക്കാത്തതിനാൽ കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ സാമ്പത്തിക സഹായം ഉറപ്പാക്കാനും കഴിഞ്ഞില്ല.
ഹൊക്കർസർ തടാകവും സമാനമായ വെല്ലുവിളികൾ നേരിട്ടു. ജലപ്രവാഹത്തിലെ മാറ്റം, മലിനീകരണം, ജൈവവൈവിധ്യ നാശം തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കാൻ വാർഷിക പദ്ധതികൾക്കായില്ല. അതിർത്തി നിർണ്ണയത്തിലെ പോരായ്മകൾ കാരണം 2,500 കനാലിലധികം ഭൂമി കൈയേറ്റത്തിന് ഇരയായി.
നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത മനുഷ്യ ഇടപെടലുകളും വകുപ്പുകൾ തമ്മിലുള്ള ഏകോപനമില്ലായ്മയും ശക്തമായ നിയമങ്ങളുടെ അഭാവവുമാണ് ഈ വിനാശകരമായ ഭൂവിനിയോഗ മാറ്റങ്ങൾക്ക് കാരണമെന്ന് റിപ്പോർട്ട് ഉപസംഹരിക്കുന്നു. ഇവയെല്ലാം ചേർന്ന് മേഖലയിലെ തടാക ആവാസവ്യവസ്ഥയെ സാരമായി തകർത്തിരിക്കുകയാണ്.
(പരിഭാഷ, എഡിറ്റിംഗ്: സുരേന്ദ്രൻ കണ്ണൂർ)