പുതിയ പരിസ്ഥിതിവാദം

ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ള ലോക പരിസ്ഥിതി ദിനമായി ജൂൺ 5 നമ്മൾ ഓരോ വർഷവും ആചരിക്കുമ്പോൾ, നമ്മളിപ്പോൾ എവിടെ എത്തിനിൽക്കുന്നുവെന്നും ഇനി എങ്ങോട്ടാണ് പോകേണ്ടതെന്നും ചിന്തിക്കേണ്ട ഒരു നിമിഷമാണിത്. ഈ വർഷം ഞാനിതെഴുതുമ്പോൾ, എന്റെ നഗരമായ ഡൽഹി കത്തിയെരിയുകയാണ്; അതൊരു ജീവിക്കുന്ന നരകാഗ്നിയായി മാറിയിരിക്കുന്നു. വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ഈ ഉഷ്ണതരംഗങ്ങൾക്ക് കാരണം കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനമാണെന്ന് നമുക്കറിയാം - അത് തള്ളിക്കളയാനാകാത്ത വസ്തുതയുമാണ്. എന്നാൽ, അതിനേക്കാളേറെയോ അല്ലെങ്കിൽ അതിന് തുല്യമായോ, നമ്മൾ നഗരങ്ങൾ കെട്ടിപ്പടുക്കുന്ന രീതിയുടെ കൂടി അനന്തരഫലമാണിത്: കോൺക്രീറ്റിന്റെ അമിതമായ ഉപയോഗം, റോഡുകളിലെ വാഹനങ്ങളിൽ നിന്നും എയർ കണ്ടീഷണറുകളിൽ നിന്നും പുറന്തള്ളപ്പെടുന്ന ചൂട് എന്നിവ ഇതിന് ആക്കം കൂട്ടുന്നു. കൊടുംചൂടിൽ നിന്ന് നമ്മെ സംരക്ഷിക്കാൻ പര്യാപ്തമായ ഇൻസുലേഷനോ, വായുസഞ്ചാരമോ, തണലോ ഇല്ലാതെയാണ് നമ്മൾ കെട്ടിടങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. ഈ നിർമ്മാണക്കുതിപ്പിന്റെ ഇരകളായി മാറിയ മരങ്ങളുടെയോ ജലാശയങ്ങളുടെയോ സ്വാഭാവിക തണുപ്പ് കൂടി ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ചൂട് എന്നത് അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ മനുഷ്യന്റെ ജീവനെടുക്കുന്ന ഒരു കൊലയാളിയായി മാറുന്നു.

പരിസ്ഥിതിയും വികസനവും തമ്മിലുള്ള അർത്ഥശൂന്യമായ തർക്കങ്ങൾ നമ്മൾ മാറ്റിവെക്കേണ്ട സമയം അതിക്രമിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് വ്യക്തമാക്കാനാണ് ഞാനിത് വിവരിക്കുന്നത്. മനുഷ്യർ തന്നെയാണ് കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെ ഇന്നത്തെ ഈ വലിയ ദുരന്തമാക്കി മാറ്റിയതെന്ന് നമുക്കറിയാം; വികസനത്തിന്റെ പേരുപറഞ്ഞാണ് നമ്മളിത് ചെയ്തുകൂട്ടിയതും. സാമ്പത്തിക വളർച്ചയ്ക്കും ജീവനോപാധികൾക്കും മനുഷ്യന്റെ ക്ഷേമത്തിനും അത്യന്താപേക്ഷിതമാണെങ്കിൽ പോലും, ഊർജ്ജത്തിനായി ഫോസിൽ ഇന്ധനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത് വഴിയുണ്ടാകുന്ന കാർബൺ ഉദ്‌വമനമാണ് താപനില ഉയർത്തുന്നതും കാലാവസ്ഥാ വ്യവസ്ഥകളെ നിയന്ത്രണാതീതമാക്കുന്നതും. വികസനത്തിന്റെ ഇതേ മാതൃക തന്നെയാണ് ഇന്ന് കടുത്ത പ്രതിസന്ധി നേരിടുന്നത്. കുടിക്കാൻ ശുദ്ധമായ വെള്ളമോ ശ്വസിക്കാൻ ശുദ്ധവായുവോ ഇല്ലാത്ത സാഹചര്യങ്ങളിലേക്കാണ് ഇത് നമ്മെ എത്തിച്ചിരിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട്, വികസനത്തെ പാടെ എതിർക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള അർത്ഥശൂന്യമായ വാദങ്ങളിലേക്ക് ഈ ചർച്ചയെ ചുരുക്കാതെ, നമ്മൾ എങ്ങനെയാണ് വികസിക്കേണ്ടതെന്ന രീതി മാറ്റിയെടുക്കുക എന്നതാണ് നമ്മുടെ മുന്നിലുള്ള യഥാർത്ഥ വെല്ലുവിളി.

പ്രാദേശികമായ മലിനീകരണ പ്രശ്നങ്ങളെ പരിഹരിക്കാൻ രാജ്യങ്ങൾക്ക് കഴിഞ്ഞേക്കുമെങ്കിലും, ആഗോള പരിസ്ഥിതി വെല്ലുവിളികളിലേക്ക് അവ ഇപ്പോഴും വലിയ തോതിൽ സംഭാവന നൽകുന്നുണ്ടെന്നത് വ്യക്തമാണ്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനമാണ് ഇതിന് ഏറ്റവും വ്യക്തമായ ഉദാഹരണം; അതുപോലെ തന്നെയാണ് വൻതോതിലുള്ള മാലിന്യക്കൂമ്പാരങ്ങളും ഹരിത ഊർജ്ജത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റത്തിനായി (Green transition) പുതിയ ധാതുക്കൾക്ക് (Minerals) വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ആവശ്യകതയും. അതുകൊണ്ട്, ആകാശം നീലാഭമായിരിക്കുന്നിടത്തും വെള്ളം തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നിടത്തും പോലും പരിസ്ഥിതി മാനേജ്‌മെന്റ് എന്നത് ഇപ്പോഴും പരിഹരിക്കപ്പെടാത്ത പ്രശ്നമായി തുടരുകയാണ്. പരിസ്ഥിതിവാദത്തോട് ഓരോ രാജ്യവും ഒരു പുതിയ സമീപനം സ്വീകരിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും മുൻകാല രീതികൾ വളരെ കുറഞ്ഞുപോയെന്നും കാലഹരണപ്പെട്ടുവെന്നുമാണ് ഇത് നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത്.

പരിസ്ഥിതി മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായുള്ള പതിറ്റാണ്ടുകളുടെ പ്രവർത്തനം നമ്മെ ചില പ്രധാന പാഠങ്ങൾ പഠിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഒന്നാമതായി, എല്ലാവരെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതും സാധാരണക്കാർക്ക് പ്രാപ്യവുമായ (Inclusive and affordable) വളർച്ചയില്ലാതെ സുസ്ഥിരമായ വികസനം സാധ്യമല്ല. ഇന്ത്യയിൽ, നമ്മുടെ വലിയ നഷ്ടങ്ങളിലൂടെയും നാണക്കേടിലൂടെയും നമ്മൾ മനസ്സിലാക്കിയ ഒരു വസ്തുതയുണ്ട് - സമൂഹത്തിലെ എല്ലാവർക്കും മികച്ച യാത്രാസൗകര്യങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കാതെ നമുക്ക് ശുദ്ധവായു ലഭിക്കില്ല; എല്ലാവർക്കും മികച്ച ശുചിത്വ സൗകര്യങ്ങൾ നൽകാതെ മലിനീകരണമില്ലാതെ ഒഴുകുന്ന നദികൾ നമുക്കുണ്ടാകില്ല; അങ്ങനെ നീളുന്നു ആ പട്ടിക. സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ മാത്രമുപയോഗിച്ചുള്ള (Technocratic) സമീപനങ്ങൾ കൊണ്ട് ഈ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാനാകില്ലെന്ന് നമുക്കറിയാം; സാധാരണക്കാരും പാവപ്പെട്ടവരുമുൾപ്പെടെ എല്ലാവർക്കും പ്രയോജനപ്പെടുന്ന രീതിയിൽ വികസനം സാധ്യമാകുമ്പോൾ മാത്രമേ പരിസ്ഥിതിയും യഥാർത്ഥത്തിൽ മെച്ചപ്പെടുകയുള്ളൂ.

രണ്ടാമതായി, പരിസ്ഥിതി എന്നത് പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ളതാണെന്ന് നമുക്കറിയാം - നമ്മൾ അവയെ എങ്ങനെ വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്നുവെന്നും അവ ഉപയോഗിച്ച് എങ്ങനെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകൾ കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നുവെന്നതുമാണ് ഇവിടെ പ്രധാനം. ഇത് പഴയ കൽക്കരി-വാതക അധിഷ്ഠിത സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് എത്രത്തോളം ബാധകമാണോ, അത്രത്തോളം തന്നെ നിർണ്ണായക ധാതുക്കളുടെ (Critical minerals) ഖനനം ആവശ്യമായ സോളാർ പാനലുകളുടെയും ബാറ്ററികളുടെയും പുതിയ ഹരിത സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്കും (Green economy), വലിയ തോതിൽ വെള്ളവും ഊർജ്ജവും ആവശ്യമായി വരുന്ന ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസിന്റെ (AI) ഏറ്റവും പുതിയ സാങ്കേതിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്കും ബാധകമാണ്. കഴിഞ്ഞ പതിറ്റാണ്ടുകളിൽ നമ്മൾ ഈ പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും അമിതമായി ചൂഷണം ചെയ്തു കഴിഞ്ഞു; മത്സ്യബന്ധനം, ഖനനം അല്ലെങ്കിൽ വനസംരക്ഷണം എന്നിവയെ കൂടുതൽ സുസ്ഥിരമാക്കുന്നത് എങ്ങനെയെന്ന് നമ്മൾ ഒരു പരിധിവരെ പഠിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അതിന്റെ പുരോഗതി ഇപ്പോഴും വളരെ പരിമിതമാണ്. അതിനേക്കാളേറെ, ഈ പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ അവകാശികളായ പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങളുമായി ഇതിന്റെ ഗുണഫലങ്ങൾ എങ്ങനെ പങ്കുവെക്കണമെന്ന് നമ്മൾ ഇപ്പോഴും പൂർണ്ണമായി മനസ്സിലാക്കിയിട്ടില്ല; നമ്മൾ അവരുടെ വിഭവങ്ങൾ കൈക്കലാക്കുകയും അവരെ കൂടുതൽ ദരിദ്രരാക്കുകയുമാണ് ചെയ്യുന്നത്. വരും പതിറ്റാണ്ടിൽ സുസ്ഥിരത കൈവരിക്കണമെങ്കിൽ, അധികാരത്തിന്റെ ഈ അസമത്വം പരിഹരിക്കപ്പെടുക തന്നെ വേണം.

മൂന്നാമതായി, ഇത്തരം സമതുലിതാവസ്ഥ കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയുന്ന സ്ഥാപനങ്ങളെയും സംവിധാനങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ളത് കൂടിയാണ് പരിസ്ഥിതിവാദം - ഹ്രസ്വകാല ലക്ഷ്യങ്ങളും ദീർഘകാല ലക്ഷ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സമതുലിതാവസ്ഥ; വ്യവസായങ്ങളുടെയോ കൃഷിയുടെയോ ആവശ്യങ്ങളും പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സമതുലിതാവസ്ഥ. ലഭ്യമായതിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും മികച്ച ശാസ്ത്രീയ വിവരങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള തീരുമാനങ്ങളെടുക്കലാണത്; വികസനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ വില മനസ്സിലാക്കാൻ നമ്മെ സഹായിക്കുന്ന സുതാര്യവും ഉത്തരവാദിത്തമുള്ളതുമായ ഘടനകളെക്കുറിച്ചാണത്. എന്നാൽ ദേശീയതലത്തിലും ആഗോളതലത്തിലും നമുക്ക് ശരിക്കും പിഴച്ചത് ഇവിടെയാണ്. ഇത്തരം സ്ഥാപനങ്ങളെയും സംവിധാനങ്ങളെയും നമ്മൾ നിർവീര്യമാക്കിയിരിക്കുന്നു; നമ്മൾ ഇന്ന് ഈ അവസ്ഥയിൽ എത്തിനിൽക്കുന്നതിന്റെ കാരണവും അതുതന്നെയാണ്.

നമ്മൾ വിലമതിക്കുന്ന എല്ലാറ്റിനും മേൽ ഇന്ന് പരിസ്ഥിതി വെല്ലുവിളി ഒരു നിഴലായി തൂങ്ങിനിൽക്കുകയാണ്. കർഷകരുടെ കൈകളിൽ വരുമാനമെത്തിക്കുന്നതോടൊപ്പം തന്നെ, കൃഷിയെ ഉൽപ്പാദനക്ഷമവും സുസ്ഥിരവുമാക്കേണ്ടതുണ്ട്. വനസംരക്ഷണം പാവപ്പെട്ടവരുടെ സാമ്പത്തികാവസ്ഥയെക്കൂടി മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതായിരിക്കണം; എങ്കിൽ മാത്രമേ അവർ പരിസ്ഥിതി വ്യവസ്ഥയുടെ യഥാർത്ഥ കാവൽക്കാരായി മാറുകയുള്ളൂ. വരൾച്ചയുടെയും കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന്റെയും കഠിനമായ സമയങ്ങളിൽ പോലും ജലസുരക്ഷിതത്വം ഉറപ്പാക്കേണ്ടതുണ്ട്. മലിനീകരണമില്ലാത്ത വളർച്ചയെ ഗൗരവത്തോടെ പുനർനിർമ്മിക്കാനും കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിനെതിരെ പോരാടാൻ ലോകത്തെ സഹായിക്കാനും കഴിയുന്ന പുതിയ വികസന പാതകൾ നമ്മൾ കണ്ടെത്തേണ്ടതുമുണ്ട്.

എന്നാൽ, മുൻകാലങ്ങളിലെ ലോക പരിസ്ഥിതി ദിനങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച്, വ്യത്യസ്തമായി എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടതെന്നതിനെക്കുറിച്ച് ഇന്ന് നമുക്ക് കൂടുതൽ വ്യക്തതയുണ്ട് എന്നതാണ് നല്ല വാർത്ത. അതുകൊണ്ട് തന്നെയാണ് 2026 ജൂൺ 5 ഒരു പുതിയ തുടക്കമായി മാറേണ്ടത്: എല്ലാവരെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതും സാധാരണക്കാർക്ക് പ്രാപ്യവുമായ (Inclusive and affordable) വളർച്ചയുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഊന്നിയുള്ള, ഒരു പുതിയ പരിസ്ഥിതി ചിന്തയുടെയും പ്രവൃത്തിയുടെയും തുടക്കം. അങ്ങനെയൊന്നിന് മാത്രമേ സുസ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കാൻ സാധിക്കുകയുള്ളൂ.

(പരിഭാഷ, എഡിറ്റിംഗ്: സുരേന്ദ്രൻ കണ്ണൂർ)