പുതുപ്പള്ളിയിൽ ഇത്തവണ അരങ്ങേറുന്നത് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണമാണ്. വരാനിരിക്കുന്ന നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കേരളം ഏറ്റവും ഉറ്റുനോക്കുന്ന മണ്ഡലമാണിതെന്നതിൽ തർക്കമില്ല. പരമ്പരാഗത തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണങ്ങളിൽ കണ്ടുവരാറുള്ള ആർഭാടങ്ങളും ബഹളങ്ങളും ഇല്ലാത്തതിനാലാണ് ഈ പ്രചാരണം ഇത്രയധികം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നത്.
രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനാർത്ഥികളെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിന് വളരെ മുൻപേ തന്നെ പുതുപ്പള്ളിയിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ആവേശമെത്താറുണ്ട്. സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിലെന്നപോലെ, മുൻകാലങ്ങളിൽ പ്രചാരണ സാമഗ്രികളുടെ വലിയൊരു പ്രവാഹം തന്നെ ഇവിടെ ഉണ്ടാകാറുണ്ടായിരുന്നു. മരങ്ങളിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയ ഭീമാകാരമായ പ്ലാസ്റ്റിക് ഫ്ലെക്സ് ബോർഡുകൾ, കവലകളിൽ നിരന്നുനിൽക്കുന്ന ബാനറുകൾ, പൊതുസ്ഥലങ്ങളിൽ അടിച്ചുകയറ്റിയ വിനൈൽ ഷീറ്റുകൾ, പുലർച്ചെ മുതൽ രാത്രി വരെ ഗ്രാമങ്ങളിലൂടെ ഉച്ചഭാഷിണി മുഴക്കി ഓടുന്ന വാഹനങ്ങൾ എന്നിവയായിരുന്നു പതിവ്. ഈ പ്രചാരണങ്ങൾ കേവലം ആശയവിനിമയം നടത്തുക മാത്രമല്ല, ഓരോ പാളികളായി കുന്നുകൂടുകയായിരുന്നു. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കഴിയുമ്പോൾ അവിടെ അവശേഷിക്കുന്നത് ഫലം മാത്രമല്ല, മറിച്ച് വൻതോതിലുള്ള മാലിന്യക്കൂമ്പാരങ്ങൾ കൂടിയായിരുന്നു. നീക്കം ചെയ്യേണ്ട അവശിഷ്ടങ്ങളും പ്ലാസ്റ്റിക്കും ജനാധിപത്യത്തിന്റെ കാൽപാടുകൾ പതിഞ്ഞ ഒരു പ്രകൃതിയുമായിരുന്നു ഓരോ വോട്ടെടുപ്പിന് ശേഷവും ബാക്കിയായിരുന്നത്.
എന്നാൽ ഇത്തവണ യു.ഡി.എഫ് സ്ഥാനാർത്ഥി ചാണ്ടി ഉമ്മന്റെ സാന്നിധ്യം അറിയിക്കാൻ പുതുപ്പള്ളിയിലെ തിരക്കേറിയതും ഇടുങ്ങിയതുമായ കവലകളിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് ഫ്ലെക്സുകൾ ഒന്നുമില്ല. നിരത്തുകൾക്ക് കുറുകെ കെട്ടിയ ബാനറുകളോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശബ്ദം മുഴക്കുന്ന വാഹനവ്യൂഹങ്ങളോ അവിടെ കാണാനില്ല.
പകരം, മുൻ മുഖ്യമന്ത്രി ഉമ്മൻചാണ്ടിയുടെ മകനായ 37-കാരനായ അഭിഭാഷകൻ തന്റെ മണ്ഡലത്തിലൂടെ സൈക്കിളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. വീടുകളിൽ നേരിട്ടെത്തുന്നു, മൈക്രോഫോൺ ഇല്ലാതെ ജനങ്ങളോട് സംസാരിക്കുന്നു. നീക്കം ചെയ്യാൻ യാതൊരു അവശിഷ്ടങ്ങളും അദ്ദേഹം അവിടെ ബാക്കിവെക്കുന്നില്ല. ചില കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാതിരിക്കാൻ കാണിക്കുന്ന നിശ്ചയദാർഢ്യവും ചില പുതിയ രീതികൾ സ്വീകരിക്കാനുള്ള തീരുമാനവുമാണ് ഈ പ്രചാരണത്തെ സവിശേഷമാക്കുന്നത്.
ഒരു 'ഹരിത പ്രചാരണം'
ഉമ്മൻചാണ്ടിയുടെ ഈ "ഹരിത പ്രചാരണം" വെറുമൊരു പ്രകടനമല്ല, മറിച്ച് കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരത്തിലേക്കുള്ള നേരിട്ടുള്ള ഇടപെടലാണ്. സംസ്ഥാനത്ത് ഹരിത ചട്ടങ്ങൾ (Green Protocol) നിലവിലുണ്ടെങ്കിലും, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലത്ത് പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യങ്ങൾ വൻതോതിൽ കുന്നുകൂടുന്നത് ഇപ്പോഴും തുടരുകയാണ്. നിയമങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും അവ പാലിക്കുന്നതിൽ പലപ്പോഴും വിട്ടുവീഴ്ചകൾ സംഭവിക്കുന്നു. സുസ്ഥിരതയെക്കുറിച്ച് പ്രസംഗിക്കാറുണ്ടെങ്കിലും അത് പ്രായോഗികമാക്കുന്നത് വിരളമാണ്. രാഷ്ട്രീയ മുന്നണികൾ ഇപ്പോഴും പ്ലാസ്റ്റിക്കിനെയും കാതടപ്പിക്കുന്ന ശബ്ദത്തെയും ആശ്രയിക്കുമ്പോഴാണ് ഈ ഹരിത നിയമങ്ങളെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രതിബദ്ധതയായി ചാണ്ടി ഉമ്മൻ ഏറ്റെടുത്തിരിക്കുന്നത്.
സാധാരണ കണ്ടുവരുന്ന ഇത്തരം അതിപ്രസരങ്ങൾക്കിടയിലാണ് ഈ പ്രചാരണം പ്രസക്തമാകുന്നത്. "പുതുപ്പള്ളിയിൽ ചാണ്ടി ചെയ്യുന്നത് രാജ്യം മുഴുവൻ മാതൃകയാക്കേണ്ട ഒരു നിശബ്ദ വിപ്ലവമാണ്. സ്ഥാനാർത്ഥികൾ വലിയ തുക ചെലവഴിച്ച് ഫ്ലെക്സ് ബോർഡുകൾ നിറയ്ക്കുന്ന കാലത്ത്, രാഷ്ട്രീയ ആശയവിനിമയത്തിന് ഇവയൊന്നും ആവശ്യമില്ലെന്ന് ഒരു യുവ സ്ഥാനാർത്ഥി തീരുമാനിക്കുന്നത് കേരളത്തിൽ അപൂർവ്വമാണ്. പരിസ്ഥിതി പ്രതിബദ്ധത വെറും പ്രസ്താവനകളിൽ ഒതുക്കാതെ അതൊരു ജീവിതശൈലിയായി മാറണം എന്ന സന്ദേശമാണ് അദ്ദേഹം നൽകുന്നത്," എന്ന് രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷക സുധാ മേനോൻ 'ഡൗൺ ടു എർത്ത്' (Down To Earth) മാസികയോട് പറഞ്ഞു.
ഈ നിരീക്ഷണം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പ്രതീകാത്മകമായ നീക്കങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രായോഗികമായ മാറ്റത്തിലേക്കുള്ള ചുവടുവെപ്പിനെയാണ്. സുസ്ഥിരതയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുകയല്ല, മറിച്ച് അത് പ്രവർത്തിച്ചു കാണിക്കുകയാണ് ഈ പ്രചാരണം ചെയ്യുന്നത്. ഫ്ലെക്സ് ബോർഡുകളുടെ അഭാവം നികത്താൻ ഡിജിറ്റൽ പരസ്യങ്ങളോ മറ്റ് ആഡംബരങ്ങളോ ഇവിടെയില്ല. പകരം, ജനങ്ങളുമായുള്ള അടുത്ത ബന്ധത്തിനാണ് ഇവിടെ മുൻഗണന നൽകുന്നത്. വീടുകൾ തോറുമുള്ള സന്ദർശനം, ചെറിയ സംഭാഷണങ്ങൾ, ജനങ്ങൾക്ക് ഇടപെടാൻ അവസരം നൽകുന്ന സാവധാനത്തിലുള്ള യാത്ര എന്നിവ ഇതിന്റെ ഭാഗമാണ്. ചാണ്ടി ഉമ്മന് വേണ്ടി പ്രചാരണത്തിനെത്തിയ രാഹുൽ ഗാന്ധിയും ഈ രീതി ശ്രദ്ധിക്കുകയും മണ്ഡലത്തിലൂടെ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം സൈക്കിളിൽ സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്തു.
രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വേഗതയെ പുനർനിർണ്ണയിക്കുന്നതിൽ സൈക്കിൾ ഒരു പ്രധാന പങ്കുവഹിക്കുന്നു. ഇത് വെറുമൊരു പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ വാഹനമല്ല. വാഹനവ്യൂഹങ്ങളുടെ സുരക്ഷിതത്വമില്ലാതെ, സാധാരണക്കാരിലേക്ക് നേരിട്ട് ഇറങ്ങിച്ചെല്ലാൻ ഇത് സ്ഥാനാർത്ഥിയെ സഹായിക്കുന്നു. മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച വേദികളിലല്ല, മറിച്ച് യാദൃശ്ചികമായ കണ്ടുമുട്ടലുകളിലൂടെയാണ് സംഭാഷണങ്ങൾ നടക്കുന്നത്. വേഗതയ്ക്കും വലിയ സന്നാഹങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ഇന്നത്തെ രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരത്തിൽ, ഈ സാവധാനത്തിലുള്ള പോക്ക് ഒരു പുതിയ രീതിയും സന്ദേശവുമാകുന്നു.
ഇതിനെ ഒരു വലിയ മാറ്റത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ് സുധാ മേനോൻ കാണുന്നത്. "ഗതാഗതത്തെക്കുറിച്ചും സഞ്ചാര രീതികളെക്കുറിച്ചുമുള്ള നമ്മുടെ കാഴ്ചപ്പാടുകളിൽ വലിയൊരു മാറ്റമാണ് അദ്ദേഹം കാണിച്ചുതരുന്നത്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, ഗതാഗതക്കുരുക്ക്, പൊതുജനാരോഗ്യം, സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയിലെല്ലാം ഇതൊരു മികച്ച മാതൃകയാണ്. രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ തന്നെ അർത്ഥവത്തായ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവരാനാകുമെന്ന് അദ്ദേഹം തെളിയിക്കുന്നു," അവർ പറഞ്ഞു.
പ്ലാസ്റ്റിക് ബാനറുകളും ബോർഡുകളും ഉപയോഗിക്കില്ലെന്ന തീരുമാനം ഈ പ്രചാരണത്തിന്റെ പാരിസ്ഥിതിക മാനത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. തിരുവനന്തപുരം ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തക എസ്. ഉഷയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശങ്ങളും പ്രവൃത്തികളും തമ്മിലുള്ള വിടവ് ഇല്ലാതാക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കുന്നു. "പ്ലാസ്റ്റിക് ബോർഡുകൾ ഒഴിവാക്കാനുള്ള ചാണ്ടി ഉമ്മന്റെ തീരുമാനം കേവലം പ്രതീകാത്മകമല്ല, മറിച്ച് രാഷ്ട്രീയക്കാർ പലപ്പോഴും അവഗണിക്കുന്ന പാരിസ്ഥിതിക ആഘാതം കുറയ്ക്കാനുള്ള ബോധപൂർവ്വമായ ശ്രമമാണ്. ഉത്തരവാദിത്തമുള്ളതും സുസ്ഥിരവുമായ രീതികൾ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സാധ്യമാണെന്ന സന്ദേശം ഇത് യുവാക്കൾക്ക് നൽകുന്നു," അവർ പറഞ്ഞു.
ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ സസ്റ്റൈനബിൾ ഡെവലപ്മെന്റ് ആൻഡ് ഗവേണൻസ് പ്രസിഡന്റ് ജെ. എസ്. അടൂർ ഇതിനെ കൂടുതൽ ഗൗരവത്തോടെയാണ് വിലയിരുത്തുന്നത്. "ചാണ്ടി ഉമ്മൻ ഒരു യഥാർത്ഥ രാഷ്ട്രീയ നേതാവാണ്. 20 വർഷത്തിലേറെയായി അദ്ദേഹം സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ രംഗത്ത് സജീവമാണ്. ഭാരത് ജോഡോ യാത്രയിൽ കേരളത്തിൽ നിന്ന് കശ്മീർ വരെ നഗ്നപാദനായി നടന്ന ഏക മലയാളി അദ്ദേഹമായിരുന്നു. ഗ്രീൻ പൊളിറ്റിക്സിനെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് വ്യക്തമായ ധാരണയുണ്ട്. ഇന്ത്യയിൽ തന്നെ ഒരുപക്ഷേ പോസ്റ്ററുകളും ഫ്ലെക്സുകളും വാഹനപ്രചാരണങ്ങളും ഇല്ലാതെ സൈക്കിളിൽ വോട്ട് തേടുന്ന ഏക സ്ഥാനാർത്ഥി ഇദ്ദേഹമായിരിക്കും. തന്റെ പിതാവിന്റെ നിഴലിൽ നിന്ന് മാറി സ്വന്തമായൊരു രാഷ്ട്രീയ ഇടം അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു," അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
ആ പൈതൃകം ഇപ്പോഴും ഈ മണ്ഡലത്തിൽ നിർണ്ണായകമാണ്. 53 വർഷം പുതുപ്പള്ളിയെ പ്രതിനിധീകരിച്ച ഉമ്മൻചാണ്ടി ജനങ്ങളുമായുള്ള നേരിട്ടുള്ള ബന്ധത്തിലൂടെയാണ് തന്റെ രാഷ്ട്രീയം വളർത്തിയത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിയോഗത്തിന് ശേഷം നടന്ന ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 37,000-ത്തിലധികം വോട്ടുകളുടെ റെക്കോർഡ് ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ ചാണ്ടി ഉമ്മൻ വിജയിച്ചത് ആ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ തുടർച്ചയായാണ് കാണുന്നത്. നിലവിലെ ഈ ഹരിത പ്രചാരണം കേവലം ഒരു സീറ്റ് നിലനിർത്താൻ വേണ്ടിയല്ല, മറിച്ച് പരിസ്ഥിതി വെല്ലുവിളികൾ നിറഞ്ഞ പുതിയ കാലത്തിനനുസരിച്ച് ആ രാഷ്ട്രീയ പാരമ്പര്യത്തെ പുനർനിർവ്വചിക്കാനുള്ള ശ്രമം കൂടിയാണ്.
ഇത് വിജയിക്കുമോ?
പഴയ രീതിയിലുള്ള പ്രചാരണങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ശക്തമായ ഒരു മത്സരക്കളത്തിലാണ് ഈ പരീക്ഷണം നടക്കുന്നത്. മുതിർന്ന നേതാവ് കെ. എം. രാധാകൃഷ്ണനെയാണ് സി.പി.ഐ (എം) രംഗത്തിറക്കിയിരിക്കുന്നത്, ബി.ജെ.പിക്ക് വേണ്ടി രവീന്ദ്രനാഥ് വാകത്താനവും മത്സരിക്കുന്നു. രണ്ട് പാർട്ടികളും തങ്ങളുടെ കെട്ടുറപ്പുള്ള സംവിധാനങ്ങളിലൂടെയും പരമ്പരാഗത പ്രചാരണ ശൈലിയിലൂടെയുമാണ് മുന്നോട്ട് പോകുന്നത്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ചാണ്ടി ഉമ്മന്റെ രീതി പാരിസ്ഥിതികമായി ശ്രദ്ധേയമാണെങ്കിലും രാഷ്ട്രീയപരമായി ഒരു വെല്ലുവിളിയാണ്. ആർഭാടങ്ങളേക്കാൾ കൂടുതൽ വോട്ടർമാർ ലാളിത്യത്തോട് പ്രതികരിക്കുമെന്നാണ് ഇതിലൂടെ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത്.
പരിസ്ഥിതി സംഘടനകളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഈ മാറ്റത്തിന് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. "കേരളത്തിൽ പതിവായി മാറിയ പണച്ചെലവുള്ളതും ശബ്ദമലിനീകരണമുണ്ടാക്കുന്നതുമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സംസ്കാരത്തിൽ നിന്നുള്ള വലിയൊരു മോചനമാണിത്. തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ഇന്ന് പാരിസ്ഥിതിക ആഘാതത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാത്ത വെറും കാഴ്ചപ്പൂരങ്ങളായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ മാലിന്യരഹിതവും കാലാവസ്ഥാ ബോധമുള്ളതുമായ ഈ സമീപനം പ്രസക്തമാണ്," എന്ന് പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകൻ ശ്രീധർ രാധാകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു. ഇത്തവണത്തെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനായി ഹരിത പ്രകടനപത്രിക (Green Manifesto) തയ്യാറാക്കിയ സമിതിയുടെ തലവനായിരുന്നു അദ്ദേഹം.
ലളിതമെന്ന് തോന്നുന്ന ഈ തീരുമാനങ്ങൾക്കുള്ളിലെ വലിയ അർത്ഥങ്ങളെ അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. "ഫ്ലെക്സ് ബോർഡുകൾ ഒഴിവാക്കുന്നത് ചെറിയ കാര്യമായി തോന്നാം, എന്നാൽ കേരളം പോലെ പരിസ്ഥിതിലോലമായ ഒരു സംസ്ഥാനത്ത് ഇതിന് വലിയ രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. പാരിസ്ഥിതിക ഉത്തരവാദിത്തം നമ്മുടെ ദൈനംദിന രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് തുടങ്ങാമെന്ന് ഇത് തെളിയിക്കുന്നു. ഇത് രാഷ്ട്രീയത്തെ വീണ്ടും ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു," അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു.
എങ്കിലും, ഒരു വലിയ ചോദ്യം ഇപ്പോഴും അവശേഷിക്കുന്നു. "ഈ രീതി വെറുമൊരു പ്രചാരണ ശൈലിയായി നിൽക്കുമോ അതോ ഇതിലും വലിയ മാറ്റങ്ങളിലേക്ക് വളരുമോ എന്നതാണ് പ്രധാനം. തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ നടത്തുന്ന രീതിയെ സ്വാധീനിക്കാനും ഭരണത്തിലേക്ക് ഈ സുസ്ഥിരത എത്തിക്കാനും കഴിഞ്ഞാൽ അതൊരു വലിയ മാറ്റമാകും. അത് രാഷ്ട്രീയത്തെ സാമൂഹികമായും പാരിസ്ഥിതികമായും കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ദിശയിലേക്ക് നയിക്കും," അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
(പരിഭാഷ, എഡിറ്റിംഗ്: സുരേന്ദ്രൻ കണ്ണൂർ)