മധ്യപ്രദേശിലെ വനനിബിഡമായ മണ്ഡല ജില്ലയിൽ, കുമാർ ലാൽ ഉലാധി തന്റെ പൂർവ്വികരിൽ നിന്ന് കൈമാറിവന്ന ഒരു ഉപജീവനമാർഗ്ഗത്തിലാണ് ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. കുറഞ്ഞ ചിലവിൽ പാചകവാതകം കണ്ടെത്താനുള്ള ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയുടെ തീരാത്ത പോരാട്ടത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം.
ടിന്റണിഎന്ന തന്റെ ഗ്രാമത്തിനടുത്തുള്ള വനങ്ങളിൽ നിന്ന് വിറക് ശേഖരിക്കുകയും അത് വിൽക്കുന്നതിനായി ഏകദേശം 10 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള മണ്ഡല ടൗണിലേക്ക് നടന്നുപോവുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരാളാണ് ഉലാധി. പലപ്പോഴും നഗ്നപാദനായിട്ടാണ് ഈ യാത്ര. യാത്രയ്ക്കുള്ള ചിലവ് ഒഴിവാക്കുന്നതിലൂടെ ഒരു ദിവസം 40 രൂപയോളം ലാഭിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിയുന്നു. തന്റെ അഞ്ചംഗ കുടുംബത്തിന്റെ പ്രതിദിന ചെലവിന്റെ പകുതിയോളം വരുമിതെന്നു അദ്ദേഹം പറയുന്നു.
ചില ദിവസങ്ങളിൽ വിറക് കെട്ട് വിൽക്കാൻ കഴിയാതെ അദ്ദേഹം തിരികെ വരുന്നു; ഭാഗ്യമുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ ഒരു കെട്ടിന് 100-150 രൂപ വരെ ലഭിക്കും. ശരാശരി ആഴ്ചയിൽ മൂന്നോ നാലോ കെട്ട് വിറക് വിൽക്കുന്നതിലൂടെ 400-500 രൂപ അദ്ദേഹം വീട്ടിലെത്തിക്കുന്നു. മൂന്ന് വർഷം മുമ്പ് മകൻ മരിച്ചതിന് ശേഷം മകന്റെ കുടുംബത്തെ കൂടി ഉലാധിയാണ് നോക്കുന്നത്. വിറക് ശേഖരണം അദ്ദേഹത്തിന് ഉപജീവനമാർഗ്ഗവും ഒപ്പം പാചകത്തിനുള്ള സൗജന്യ ഇന്ധനവുമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിധവയായ മരുമകൾ രാംകലി ഉലാധി കൂലിപ്പണി ചെയ്ത് കുടുംബത്തെ സഹായിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഇന്ത്യയിൽ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന പാചകവാതകം (LPG) വാങ്ങാൻ ഈ കുടുംബത്തിന് ശേഷിയില്ല. "ഒരു പ്രൈവറ്റ് എൽപിജി കണക്ഷനെ കുറിച്ച് ഞങ്ങൾക്ക് ചിന്തിക്കാൻ പോലും കഴിയില്ല," ഉലാധി പറയുന്നു. പ്രധാൻ മന്ത്രി ഉജ്ജ്വല യോജന (PMUY) പ്രകാരം മൂന്ന് വർഷം മുമ്പ് ഒരു കണക്ഷനായി അപേക്ഷിച്ചെങ്കിലും ഇതുവരെ ലഭിച്ചിട്ടില്ലെന്നും അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.
2016 മേയിൽ കേന്ദ്ര സർക്കാർ ആരംഭിച്ച ഒരു മുൻനിര പദ്ധതിയായ PMUY (പ്രധാൻ മന്ത്രി ഉജ്ജ്വല യോജന), വിറക്, കൽക്കരി, ചാണകവരളി തുടങ്ങിയ മലിനീകരണമുണ്ടാക്കുന്ന ഇന്ധനങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്ന "ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലെയും പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ കുടുംബങ്ങൾക്ക്" എൽപിജി (LPG) പോലുള്ള ശുദ്ധമായ പാചക ഇന്ധനം ലഭ്യമാക്കാൻ ലക്ഷ്യമിടുന്നു. ഗുണഭോക്താക്കൾക്ക് ഒരു എൽപിജി സ്റ്റൗവും ആദ്യ സിലിണ്ടറും സൗജന്യമായി ലഭിക്കും; തുടർന്നുള്ള റീഫില്ലുകൾക്ക് സബ്സിഡി നൽകുന്നു (2025-26 വർഷത്തേക്ക്, 14.2 കിലോയുടെ സിലിണ്ടറിന് 300 രൂപ വീതം വർഷത്തിൽ ഒമ്പത് റീഫില്ലുകൾ വരെ സബ്സിഡി നൽകുന്നുണ്ട്). കേന്ദ്ര പെട്രോളിയം പ്രകൃതിവാതക മന്ത്രാലയത്തിന് (MoPNG) കീഴിലുള്ള പെട്രോളിയം പ്ലാനിംഗ് ആൻഡ് അനാലിസിസ് സെല്ലിന്റെ കണക്കനുസരിച്ച്, 2026 ജനുവരി 1 വരെ ഏകദേശം 103.4 ദശലക്ഷം ഗുണഭോക്താക്കൾ PMUY പദ്ധതിക്ക് കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.
ഫെബ്രുവരിയിൽ, രണ്ടാഴ്ചയോളം 'ഡൗൺ ടു എർത്ത്' (DTE) 15 ഗ്രാമങ്ങളിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചത് പ്രധാനമായും രണ്ട് ചോദ്യങ്ങൾ പരിശോധിക്കാനായിരുന്നു. ഒന്ന്, PMUY പദ്ധതിയുടെ ശ്രദ്ധേയമായ വ്യാപനം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, രാജ്യത്തെ ഗ്രാമീണ ജനസംഖ്യയുടെ 56.1 ശതമാനം പേർ ഇപ്പോഴും വിറക്, ചാണകവരളി, മറ്റ് ബയോമാസ് ഇന്ധനങ്ങൾ എന്നിവയെ ആശ്രയിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്. 2019-21 കാലയളവിൽ നടത്തിയ ഏറ്റവും പുതിയ നാഷണൽ ഫാമിലി ഹെൽത്ത് സർവേയിൽ (NFHS-5) നിന്നുള്ളതാണ് ഈ കണക്ക്. കടുപ്പമേറിയ പാചക ഇന്ധനങ്ങളിൽ നിന്നോ പുകയിലയിൽ നിന്നോ ഉള്ള പുക ശ്വസിക്കുന്നത് ഗുരുതരമായ ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്നുണ്ടെന്നും ഈ റിപ്പോർട്ട് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. നാഷണൽ സാമ്പിൾ സർവേ ഓഫീസിന്റെ (NSSO) 78-ാം റൗണ്ട് മൾട്ടിപ്പിൾ ഇൻഡിക്കേറ്റർ സർവേയിൽ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങളും സമാനമായ ഒരു കഥയാണ് പറയുന്നത്: ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയിലെ 46 ശതമാനത്തിലധികം ആളുകൾ ഇപ്പോഴും ബയോമാസ് ഉപയോഗിച്ചാണ് പാചകം ചെയ്യുന്നത്.
രണ്ട്, ഗ്രാമീണ കുടുംബങ്ങളുടെ മൊത്തത്തിലുള്ള ഉപഭോഗം മിതമായി തുടരുമ്പോഴും, ഊർജ്ജം, യാത്രാസൗകര്യം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചെലവുകൾ സമീപവർഷങ്ങളിൽ വർദ്ധിച്ചത് എന്തുകൊണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കാനും DTE ശ്രമിച്ചു (NSSO-യുടെ ഹൗസ്ഹോൾഡ് കൺസംപ്ഷൻ-എക്സ്പെൻഡിച്ചർ സർവേകൾ ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്). യഥാർത്ഥത്തിൽ, ഭക്ഷണത്തിന് ചെലവാക്കുന്നതിനേക്കാൾ വേഗത്തിലാണ് ഊർജ്ജത്തിനായുള്ള ചെലവ് വർദ്ധിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഊർജ്ജം, അനുബന്ധ സേവനങ്ങൾ (ഇന്ധനം, വെളിച്ചം, ഗതാഗതം) എന്നിവയ്ക്കായുള്ള പ്രതിമാസ ആളോഹരി ഉപഭോഗ ചെലവ് (MPCE), 2011-12-ൽ 174 രൂപ (മൊത്തം ചെലവിന്റെ 12 ശതമാനം) ആയിരുന്നത് 2023-24-ൽ 565 രൂപയായി (മൊത്തം ചെലവിന്റെ 13.7 ശതമാനം) ഉയർന്നു. പത്ത് വർഷത്തിനുള്ളിൽ ഏകദേശം 224 ശതമാനത്തിന്റെ വർദ്ധനവാണ് ഇതിലുണ്ടായത്. താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ, ഇതേ കാലയളവിൽ ഭക്ഷണത്തിനായുള്ള ചെലവ് 156 ശതമാനം മാത്രമാണ് വർദ്ധിച്ചത്. DTE-യുടെ റിപ്പോർട്ടിംഗ് ഇതിലൂടെ കടന്നുപോയി...
(പരിഭാഷ, എഡിറ്റിംഗ്: സുരേന്ദ്രൻ കണ്ണൂർ)