ഈ ശൈത്യകാലത്തിലെ ഒരു ദിവസം, ഡൽഹിയിലെ ഒരു മെട്രോ സ്റ്റേഷനിലേക്കുള്ള വഴിയിൽ പതിവുപോലെ ഒരു നടപ്പാലം കയറുമ്പോൾ, പെട്ടെന്ന് നെഞ്ചിൽ ഒരു ഞെരുക്കം അനുഭവപ്പെട്ടു. വായു സാധാരണയേക്കാൾ ഭാരമുള്ളതായി തോന്നി - ശ്വാസകോശങ്ങളെ അമർത്തിപ്പിടിക്കുന്നതുപോലെ. പടികൾ പാതിവഴി കയറുമ്പോഴേക്കും എനിക്ക് നിൽക്കേണ്ടിവന്നു; ക്ഷീണം കൊണ്ടല്ല, ശ്വാസം എടുക്കുക തന്നെ പ്രയാസമായതിനാൽ.
റെയിലിംഗിൽ പിടിച്ച് ഞാൻ നിൽക്കുമ്പോൾ, നാം ‘സാധാരണമെന്ന്’ ഇപ്പോൾ അംഗീകരിച്ച ചാരനിറം കലർന്ന മൂടൽമഞ്ഞിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന യാത്രക്കാരെ നോക്കി. വീണ്ടും നടക്കാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ, ഒരേ ഒരു ചിന്ത മനസ്സിൽ ആവർത്തിച്ചു: ടാക്സി എടുത്താൽ മതിയായിരുന്നു. ആ ചിന്ത പിന്നീട് എന്നെ വിട്ടുമാറാതെ പിന്തുടരുന്നു. ഈ ശീതകാലത്ത് മലിനീകരണ നിരക്കുകൾ കുത്തനെ ഉയർന്നതോടെ, സൗകര്യത്തിനു വേണ്ടിയല്ല, വിഷമയമായ വായുവിൽ നിന്ന് രക്ഷനേടാൻ വേണ്ടിയാണ് ഞാൻ പ്രതിമാസം 15,000 മുതൽ 20,000 രൂപ വരെ ടാക്സി യാത്രകൾക്കായി ചെലവഴിക്കുന്നത്. ഇതിലെ വിചിത്രമായ വിരോധാഭാസം ഇതാണ്: എന്റെ ആരോഗ്യത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതിനിടെ, ഞാൻ തന്നെ നഗരത്തെ ശ്വാസംമുട്ടിക്കുന്ന അതേ മലിനീകരണത്തിലേക്ക് ഒരു സംഭാവനകൂടി ചേർക്കുകയാണ്.
ഒരു സാമ്പത്തികശാസ്ത്രജ്ഞ എന്ന നിലയിൽ, ഈ വിരോധാഭാസം എന്നെ അസ്വസ്ഥയാ ക്കുന്നു. ഉപഭോക്തൃ കേന്ദ്രീകൃതമായ നമ്മുടെ സമൂഹത്തിൽ, “സൗജന്യമായൊരു ഭക്ഷണമെന്നൊന്നില്ല” എന്ന ആശയം നാം സ്വാഭാവികമായി അംഗീകരിക്കാൻ പരിശീലിക്കപ്പെട്ടവരാണ്. എന്നാൽ പ്രകൃതിയുടെ സൗജന്യമായ സൂര്യപ്രകാശം, ജലം, വായു എന്നിവയുടെ കാര്യത്തിൽ എന്താണ് സ്ഥിതി? ഇന്ന് ശുദ്ധവായുവിനായി നാം എയർ പ്യൂരിഫയർ, മാസ്ക്, നെബുലൈസർ, ഓക്സിജൻ കിറ്റുകൾ എന്നിവയ്ക്ക് പണം നൽകുന്നു; ശുദ്ധജലത്തിനായി ഫിൽട്രേഷൻ സംവിധാനങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഈ അടിസ്ഥാന കാര്യങ്ങൾക്ക് വില ചേർക്കപ്പെടുമ്പോൾ, ഒരു നദിയുടെ, ഒരു പർവതത്തിന്റെ, ഒരു കാടിന്റെ - അല്ലെങ്കിൽ മേഘങ്ങളുടെയും കാറ്റിന്റെയും - മൂല്യം നാം എങ്ങനെ കണക്കാക്കണം? പ്രശ്നം, കുറ്റം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കാനുള്ള നമ്മുടെ മടിയിലാണ്. പ്രതിസന്ധി നാം തിരിച്ചറിയുന്നു; എന്നാൽ അതിൽ നമ്മുടെ പങ്ക് അംഗീകരിക്കാൻ മടിക്കുന്നു. സഹപ്രവർത്തകരുമായുള്ള സംഭാഷണങ്ങൾ, ഈ ഭാരമത്രയും എത്ര വ്യാപകമാണെന്ന് തുറന്നു കാട്ടുന്നു. മലിനീകരണം, തങ്ങളുടെ സൗകര്യവും ആരോഗ്യവും മാത്രമല്ല, സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയും ക്രമേണ ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന വ്യക്തിപരമായ അനുഭവകഥകൾക്ക് ഏതാണ്ട് എല്ലാവർക്കുമുണ്ട്. ആസ്ത്മ ബാധിതരായ കുടുംബാംഗങ്ങളുള്ള ഒരു സഹപ്രവർത്തകൻ തന്റെ വീട്ടിൽ - അടുക്കളയും കാറും ഉൾപ്പെടെ - പത്ത് എയർ പ്യൂരിഫയറുകൾ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ശുദ്ധവായു അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു വലിയ ഗാർഹിക ചെലവായി മാറിയിരിക്കുന്നു. മറ്റുചിലർ വാഹനത്തിന്റെ പുക നിറഞ്ഞ പൊടിയും പൊടിക്കാറ്റും കാരണം ചെറിയ ദൂരങ്ങൾ പോലും നടന്ന് പോകുന്നത് നിർത്തിയിരിക്കുന്നു. സപ്ലിമെന്റുകൾ, പ്രതിരോധശേഷി വർധിപ്പിക്കുന്ന മരുന്നുകൾ, വൈദ്യോപദേശങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കുള്ള ചെലവ് കുത്തനെ ഉയർന്നിരിക്കുന്നു; ആരോഗ്യമുള്ളതായി തുടരാൻ പോലും ഇന്ന് സ്ഥിരമായ ഇടപെടൽ അനിവാര്യമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
തമാശകൾ പോലും ഈ സമ്മർദ്ദത്തെ പൂർണ്ണമായി മറയ്ക്കുന്നില്ല. മലിനീകരണം അലർജിയും മുടികൊഴിച്ചിലും രൂക്ഷമാക്കിയതോടെ, മുടിയുടെയും ചർമ്മപരിപാലനത്തിന്റെയും ചെലവ് കുത്തനെ ഉയർന്നുവെന്ന കാര്യം ഒരു സഹപ്രവർത്തക തമാശയായി പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ തമാശയുടെ അടിത്തട്ടിൽ എല്ലാവരും പങ്കിടുന്ന ഒരു യാഥാർത്ഥ്യമാണ് ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.
പഠനങ്ങൾ പറയുന്നതുപോലെ, ഡൽഹിയിലെ നിവാസികളിൽ 80 ശതമാനം പേർക്ക് ഉയർന്ന മലിനീകരണമുള്ള മാസങ്ങളിൽ ചുമ, കണ്ണ് ചൊറിച്ചിൽ, ക്ഷീണം, ശ്വാസമെടുക്കാനുള്ള ബുദ്ധിമുട്ട് തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് അനുഭവപ്പെടുന്നു. പി.എം 2.5-ന് ദീർഘകാലം വിധേയരാകുന്നത്, ഓരോ വർഷവും, ആയിരക്കണക്കിന് അകാല മരണങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
ചെറിയ പട്ടണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ജീവിത ഭാരംകൂടുതലാണ്. മെച്ചപ്പെട്ട വിദ്യാഭ്യാസവും അവസരവും തേടിയാണ് അവർ ഡൽഹിയിലെത്തുന്നത്, ശുദ്ധവായു, ശുദ്ധജലം, സുരക്ഷിതമായ ഭക്ഷണം തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങൾ കുത്തനെ വിലയ്ക്ക് ലഭിക്കുന്നു. ഒരു അധ്യാപകനെന്ന നിലയിൽ, ഞാൻ ഇത് പലപ്പോഴും കാണുന്നു: ശ്വാസകോശ അണുബാധകൾ, മഞ്ഞപ്പിത്തം, അലർജികൾ, ഉറക്ക വൈകല്യങ്ങൾ, സമ്മർദ്ദവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രോഗങ്ങൾ. ഇതിനകം തന്നെ അവരുടെ മാർഗങ്ങൾ നീട്ടുന്ന കുടുംബങ്ങൾ ഇപ്പോൾ വൈദ്യസഹായം, ശുദ്ധീകരണം, സുരക്ഷിതമായ ഭക്ഷണം എന്നിവയ്ക്കായി പണം നൽകണം, അതിനാൽ അവരുടെ കുട്ടികൾക്ക് ശ്വസിക്കാൻ കഴിയും. നടപ്പാലത്തിലെ ആ നിമിഷം കേവലം വ്യക്തിപരമായ അസ്വസ്ഥത ആയിരുന്നില്ല. ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ ദൈനംദിന യാഥാർത്ഥ്യത്തിലേക്കുള്ള ഒരു നേർക്കാഴ്ചയായിരുന്നു അത്. വ്യക്തിപരമായ അസൗകര്യമായി തോന്നുന്നത്, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു കൂട്ടായ പോരാട്ടത്തിന്റെ ഭാഗമാണ് - അവിടെ സാധാരണ ജീവിതം തന്നെ ചെലവേറിയ ഒരു അതിജീവനത്തിന്റെ പരീക്ഷണമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.